Mạng xã hội an toàn hơn khi ai cũng có 'tên thật'

7 giờ trướcBài gốc

Không gian mạng hôm nay đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Từ sản xuất, kinh doanh, giáo dục, y tế đến quản trị nhà nước và giao tiếp hằng ngày, mọi hoạt động đều gắn với Internet và các nền tảng mạng xã hội. Ở đó, thông tin lan truyền từng giây, dư luận hình thành tức thì, tác động trực tiếp đến niềm tin xã hội và sự ổn định của đất nước.

Khi không gian số ngày càng mang dáng dấp của một “xã hội thứ hai”, yêu cầu đặt ra là phải được tổ chức theo kỷ cương, pháp luật và trách nhiệm công dân, giống như đời sống thực. Chính trong bối cảnh ấy, chủ trương của Ban Bí thư về áp dụng biện pháp xác thực danh tính bắt buộc đối với người dùng mạng xã hội thể hiện tư duy quản trị hiện đại, kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và quyền lợi chính đáng của nhân dân.

Định danh không làm hạn chế quyền tự do ngôn luận

Đây là bước đi pháp lý quan trọng nhằm lập lại trật tự trên không gian số, ngăn chặn tình trạng “vô danh, vô trách nhiệm” đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, tài khoản ảo, SIM rác, danh tính giả đã trở thành “vỏ bọc” cho không ít hành vi tiêu cực: tung tin bịa đặt, vu khống cá nhân, kích động thù hằn, lừa đảo tài sản, xâm hại trẻ em, thu thập và mua bán dữ liệu trái phép, thậm chí cấu kết chống phá chế độ. Khi người phát ngôn không phải chịu trách nhiệm về lời nói của mình, chuẩn mực đạo đức xã hội bị xói mòn, niềm tin cộng đồng bị tổn hại, môi trường thông tin trở nên ô nhiễm.

Bởi vậy, xác thực danh tính trước hết là để khôi phục một nguyên tắc căn bản: ai tham gia đời sống xã hội thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Ngoài đời, mỗi công dân đều có căn cước, địa chỉ cư trú, hồ sơ pháp lý; không ai được phép che mặt để tự do gây hại cho người khác. Không gian mạng cũng không thể là ngoại lệ. Khi mỗi tài khoản gắn với một danh tính xác thực, hành vi sai trái có thể truy vết, xử lý; người lương thiện được bảo vệ; kẻ xấu không còn “ẩn mình” sau lớp mặt nạ ảo. Trật tự được thiết lập, kỷ cương được củng cố, văn hóa ứng xử được nâng cao.

Có ý kiến cho rằng định danh sẽ “hạn chế tự do ngôn luận”. Cách hiểu này đánh đồng giữa tự do và vô trách nhiệm. Trong bất kỳ xã hội văn minh nào, tự do luôn gắn với khuôn khổ pháp luật. Không ai có quyền lợi dụng tự do để bịa đặt, xúc phạm danh dự người khác hay kích động bạo lực. Thực tế cho thấy, chính sự ẩn danh mới khiến môi trường tranh luận trở nên cực đoan, ngôn từ thù hằn lấn át tiếng nói xây dựng. Định danh không làm người dân mất quyền phát biểu; ngược lại nó khuyến khích sự thận trọng, trung thực và có trách nhiệm; giúp các ý kiến phản biện trở nên chín chắn, thuyết phục hơn.

Phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo vệ trẻ em

Nhìn ra thế giới, yêu cầu quản lý danh tính trên môi trường số đã trở thành xu thế phổ biến. Tại Liên minh châu Âu, khung pháp lý nghiêm ngặt về bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm nền tảng số buộc các doanh nghiệp công nghệ phải xác minh người dùng, truy vết nguồn phát tán thông tin sai lệch, xử lý nội dung độc hại. Ở Singapore, hệ thống định danh điện tử quốc gia được áp dụng rộng rãi trong hầu hết giao dịch trực tuyến, giúp giảm mạnh gian lận và nâng cao niềm tin xã hội. Hay như Hàn Quốc từng triển khai cơ chế “tên thật” để hạn chế bình luận ác ý và bạo lực mạng. Tại Hoa Kỳ, các nền tảng số lớn vẫn yêu cầu xác thực danh tính đối với quảng cáo chính trị, giao dịch tài chính và hoạt động thương mại điện tử.

So sánh như vậy để thấy rằng chủ trương của Việt Nam hoàn toàn phù hợp thông lệ quốc tế. Điểm đáng chú ý là chúng ta đặt lợi ích con người làm trung tâm. Trẻ em và thanh thiếu niên – nhóm dễ tổn thương nhất – đang phải đối mặt với vô vàn cạm bẫy trực tuyến: lừa đảo, dụ dỗ, bạo lực mạng, nội dung độc hại. Khi danh tính người dùng được xác thực, việc kiểm soát độ tuổi, phát hiện hành vi xấu và bảo vệ nạn nhân sẽ hiệu quả hơn nhiều. Đây là biện pháp phòng ngừa từ gốc, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với thế hệ tương lai.

Từ góc độ an ninh quốc gia, định danh còn gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền số. Thông tin ngày nay là tài nguyên chiến lược. Các thế lực thù địch có thể lợi dụng mạng xã hội để tung tin giả, gây hoang mang, kích động chia rẽ, can thiệp vào đời sống chính trị – xã hội. Nếu hệ thống tài khoản ảo tràn lan, việc truy tìm nguồn phát tán vô cùng khó khăn. Khi mọi tài khoản đều được xác thực, cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý và kỹ thuật để ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ, giữ vững ổn định chính trị – xã hội.

Để không gian mạng văn minh và nhân văn

Xác thực danh tính không đồng nghĩa với xâm phạm quyền riêng tư. Danh tính được quản lý bởi cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật, không phải công khai cho mọi người. Song song với định danh phải là cơ chế bảo mật dữ liệu chặt chẽ, xử lý nghiêm mọi hành vi lạm dụng thông tin cá nhân. Khi quyền riêng tư được bảo vệ bằng pháp luật và công nghệ, niềm tin của người dân sẽ được củng cố.

Ở một tầm nhìn rộng hơn, định danh là nền tảng cho phát triển kinh tế số và chính phủ số. Thương mại điện tử, ngân hàng số, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt… đều đòi hỏi xác thực người dùng. Không thể xây dựng một nền kinh tế số hiện đại nếu các chủ thể tham gia ẩn danh và thiếu tin cậy. Niềm tin số chính là “vốn xã hội” của thời đại mới, và định danh là điều kiện để hình thành niềm tin ấy.

Mỗi bước tiến của công nghệ đều đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế. Khi xã hội chuyển mạnh sang môi trường số, quản lý danh tính người dùng là tất yếu khách quan. Chủ trương xác thực danh tính vì thế không phải “siết chặt” mà là “chuẩn hóa”; không phải “hạn chế” mà là “bảo vệ”; không phải “cản trở tự do” mà là “đảm bảo tự do trong khuôn khổ pháp luật”. Đó là lựa chọn đúng đắn để xây dựng một không gian mạng lành mạnh, nhân văn, vì con người.

Không gian mạng cũng là không gian của danh dự và trách nhiệm. Mỗi công dân khi tham gia phải ý thức rằng danh tính số chính là hình ảnh của mình trước xã hội. Phát ngôn trung thực, ứng xử văn hóa, tôn trọng pháp luật chính là cách tốt nhất để gìn giữ nhân cách trực tuyến. Khi từng tài khoản mang theo trách nhiệm công dân, môi trường số Việt Nam sẽ trở nên trong sạch hơn, an toàn hơn và giàu sức sáng tạo hơn. Chủ trương định danh vì thế là nền tảng để xây dựng một xã hội số kỷ cương, văn minh, góp phần vững bước trên con đường phát triển bền vững của đất nước.

(*): ThS Trịnh Thị Phượng hiện là giảng viên Khoa Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Khu vực II; ThS Nguyễn Tuấn Anh hiện công tác tại Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn - TNHH MTV

ThS. TRỊNH THỊ PHƯỢNG – ThS. NGUYỄN TUẤN ANH*

Nguồn PLO : https://plo.vn/mang-xa-hoi-an-toan-hon-khi-ai-cung-co-ten-that-post894453.html