Mật mã Gen Z khiến người lớn 'đứng hình' ra sao?

7 giờ trướcBài gốc

Trong thời đại internet, cách con người sử dụng ngôn ngữ đang thay đổi nhanh chóng. Đặc biệt với thế hệ Gen Z - những người lớn lên cùng mạng xã hội - tiếng Việt trong giao tiếp hằng ngày ngày càng ngắn gọn, nhanh và mang nhiều sắc thái biểu cảm.

Với không ít người lớn, họ cảm thấy "đứng hình" khi đọc những tin nhắn của người trẻ. Nhưng với Gen Z, đó lại là cách giao tiếp tự nhiên trong môi trường số.

“Mật mã” Gen Z khiến nhiều người lớn “đứng hình”

Anh Lê Minh, trưởng nhóm sáng tạo nội dung số tại TP.HCM, kể rằng có lần anh phải nhờ đồng nghiệp trẻ “dịch hộ” một tin nhắn báo cáo công việc.

Tin nhắn của nhân viên viết: “Chờ em check var có dank chưa, sợ cheugy”. Sau khi hỏi lại, anh mới hiểu người gửi muốn nói rằng cần kiểm tra xem ý tưởng có hợp xu hướng hay không, vì sợ nếu chốt quá nhanh thì sẽ trở nên lỗi thời.

Một trường hợp khác xảy ra với chị Nguyễn Thu Hà, trưởng nhóm điều phối sự kiện tại Công ty truyền thông G.L.X ở TP.HCM.

Có lần nhân viên nhắn cho chị: “Chị ơi, team em đang amped, finna chốt phần này rồi gửi chị”.

Chị Hà cho biết chị hiểu đại ý rằng cả nhóm đang rất hào hứng và sắp hoàn thành phần việc để gửi ngay. Tuy nhiên, chị vẫn phải đọc lại vài lần mới hiểu hết sắc thái câu nói. Theo chị, nhân viên trẻ thường dùng cách diễn đạt ngắn, nhiều khẩu ngữ và mang tính cảm xúc. Trong khi đó, những người làm quản lý lại quen với cách trao đổi rõ ràng và trực tiếp hơn.

Những tình huống như vậy cho thấy ngôn ngữ của Gen Z không còn chỉ tồn tại trong các nhóm chat của giới trẻ, mà đã bắt đầu xuất hiện trong cả môi trường làm việc.

Với người trẻ, đó là cách nói nhanh và giàu sắc thái. Nhưng với những thế hệ đi trước, nó giống như một “lớp mã” giao tiếp mới cần được giải nghĩa.

Vì sao Gen Z nói khác đi?

Sự thay đổi này phần nào đến từ môi trường giao tiếp trên internet.

Hiện nay, không gian mạng có tốc độ thông tin rất nhanh. Tin nhắn cần được phản hồi gần như ngay lập tức. Một video chỉ có vài giây để giữ sự chú ý của người xem. Một dòng trạng thái cũng phải đủ ngắn để nổi bật giữa hàng nghìn nội dung khác.

Trong bối cảnh đó, cách diễn đạt dài và chuẩn mực như trong văn viết truyền thống đôi khi trở nên chậm và kém hiệu quả.

Vì vậy, ngôn ngữ trong giao tiếp trực tuyến dần được “nén” lại. Người trẻ có xu hướng dùng từ lóng, meme, biểu tượng hoặc những câu nói ngắn để truyền đạt cảm xúc nhanh hơn.

Chỉ cần một câu đùa, một hình ảnh hay một cụm từ quen thuộc, những người “cùng tần số” có thể hiểu nhau mà không cần giải thích quá nhiều.

Một nghiên cứu của Đại học RMIT Việt Nam (công bố tháng 3.2026) cho thấy meme và ngôn ngữ rút gọn giúp Gen Z dễ dàng mở lời về những vấn đề nhạy cảm. Thay vì nói trực tiếp, họ thường dùng cách diễn đạt hài hước hoặc ẩn ý để chia sẻ cảm xúc.

Giải mã tiếng lóng của Gen Z có thể giống như học một ngôn ngữ mới - Ảnh: Ai/Prompt T.V

Ngôn từ Gen Z cần được lắng nghe

Nhìn từ những tình huống trong môi trường làm việc như câu chuyện của anh Lê Minh hay chị Thu Hà, có thể thấy sự lúng túng, thậm chí khó chịu của những người làm quản lý thuộc thế hệ trước là hoàn toàn có cơ sở. Rõ ràng, môi trường công sở, nhà trường và báo chí luôn đòi hỏi những chuẩn mực nhất định để bảo đảm tính chính xác và minh bạch. Tuy nhiên, nếu vội vàng kết luận rằng tiếng Việt đang xuống cấp thì có lẽ đó vẫn là một nhận định chưa thực sự thấu đáo.

Theo PGS-TS Phạm Văn Tình, từng là Phó trưởng phòng biên tập Ngôn ngữ - Từ điển, NXB Khoa học xã hội, Phó trưởng phòng Ngữ pháp, Viện Ngôn ngữ học, ngôn ngữ của giới trẻ cần được lắng nghe như một biểu hiện của đời sống đương đại, thay vì bị quy kết vội vàng là lệch chuẩn.

Ông nói: “Ngôn từ của giới trẻ xứng đáng được lắng nghe, dù có khác lạ đến mấy”. Tuy vậy, ông cũng lưu ý ngôn ngữ chat, ký hiệu hay từ lóng có thể tồn tại trong giao tiếp nội bộ, nhưng khi đi vào bài viết, bài kiểm tra hay những văn bản cần chuẩn mực thì phải được phân biệt rạch ròi.

Trước những thay đổi trong cách dùng tiếng Việt của Gen Z, nhiều người lo lắng cũng là điều dễ hiểu. Khi tiếng lóng, meme và những cách nói mới xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống, không ít người vẫn chưa quen với sự thay đổi ấy. Tuy nhiên, xét về bản chất, biến đổi là một quy luật của ngôn ngữ. Trong quá trình được sử dụng, ngôn ngữ luôn tự điều chỉnh, tự sàng lọc và tự phân hóa theo hoàn cảnh giao tiếp. Những yếu tố chỉ mang tính nhất thời rồi sẽ nhạt dần, còn những cách diễn đạt đáp ứng được nhu cầu biểu đạt thật của cộng đồng sẽ có khả năng ở lại trong đời sống tiếng Việt.

Tiểu Vũ

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/mat-ma-gen-z-khien-nguoi-lon-dung-hinh-ra-sao-249746.html