'Mắt thần' không gian VNREDSat-1 Việt Nam: Vẫn bền bỉ hoạt động suốt hơn một thập kỷ

một giờ trướcBài gốc

Ngày 7/5/2013, từ bãi phóng Kourou thuộc Guiana (Pháp), tên lửa VEGA rời bệ mang theo vệ tinh VNREDSat-1 vệ tinh quan sát Trái đất đầu tiên của Việt Nam.

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, "mắt thần" trên quỹ đạo ấy vẫn bền bỉ truyền dữ liệu về Trái đất, âm thầm phục vụ từ cảnh báo thiên tai, giám sát môi trường đến bảo đảm quốc phòng – an ninh.

Theo báo Chính phủ, VNREDSat-1 có tên đầy đủ là Vietnam Natural Resources, Environment and Disaster Monitoring Satellite, là vệ tinh viễn thám quang học đầu tiên của Việt Nam. Vệ tinh được chế tạo bởi Công ty EADS Astrium của Pháp, nay là Airbus Defence and Space.

Theo thiết kế ban đầu, tuổi thọ của VNREDSat-1 chỉ khoảng 5 năm. Tuy nhiên, vệ tinh đã hoạt động vượt xa kỳ vọng lên tới 14 năm đây là kỳ tích ngoại mục.

Trước khi sở hữu VNREDSat-1, Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguồn ảnh vệ tinh nước ngoài. Việc mua dữ liệu không chỉ tốn kém mà còn mất nhiều thời gian chờ đợi, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp như bão lũ, cháy rừng hay sạt lở.

Sự xuất hiện của VNREDSat-1 giúp Việt Nam lần đầu tiên chủ động khai thác dữ liệu viễn thám phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quản lý tài nguyên và giám sát thiên tai.

Khi được phóng thành công vào năm 2013, Việt Nam cũng trở thành một trong khoảng 25 quốc gia trên thế giới sở hữu vệ tinh quan sát Trái đất riêng.

VNREDSat-1 có kích thước chỉ khoảng 600 x 570 x 500mm, nặng khoảng 120kg nhưng mang trong mình khả năng quan sát đáng chú ý.

Vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo đồng bộ Mặt trời ở độ cao khoảng 680km với góc nghiêng quỹ đạo 98,13 độ. Đây là dạng quỹ đạo giúp vệ tinh có thể chụp ảnh bề mặt Trái đất trong điều kiện ánh sáng ổn định.

VNREDSat-1 có khả năng chụp một dải ảnh rộng tới 17,5km liên tục kéo dài khoảng 4.000km ở chế độ đa phổ và khoảng 1.000km ở chế độ toàn sắc.

Độ phân giải ảnh đạt 2,5m đối với ảnh toàn sắc (PAN) và 10m đối với ảnh đa phổ (MS), đủ để phục vụ nhiều lĩnh vực chuyên ngành như:

- Theo dõi bão, lũ, hạn hán và sạt lở

- Giám sát cháy rừng

- Quan sát biến đổi khí hậu

- Quản lý đất đai, rừng và tài nguyên biển

- Quy hoạch đô thị, nông nghiệp

- Phục vụ quốc phòng – an ninh

Không chỉ là một vệ tinh đơn lẻ, VNREDSat-1 còn là hệ thống viễn thám khép kín đầu tiên của Việt Nam, gồm vệ tinh trên quỹ đạo, trạm điều khiển tại Hòa Lạc, trung tâm lưu trữ dữ liệu dự phòng và trạm thu ảnh băng X đặt tại Cục Viễn thám quốc gia.

Toàn bộ các cấu phần được liên kết bằng mạng cáp quang tốc độ cao, tạo nên hạ tầng công nghệ không gian hiện đại đầu tiên của Việt Nam.

Theo thông tin từ báo Nhân dân, trong quá trình hoạt động, VNREDSat-1 từng gặp một số sự cố kỹ thuật gây gián đoạn truyền dữ liệu. Đặc biệt cuối năm 2023, hệ thống xảy ra lỗi điều khiển khiến việc khai thác ảnh vệ tinh bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, với kinh nghiệm tích lũy sau nhiều năm vận hành, các kỹ sư của Trung tâm Vũ trụ Việt Nam đã chủ động khắc phục và đưa hệ thống hoạt động ổn định trở lại vào năm 2025.

Đây được xem là dấu mốc quan trọng bởi việc duy trì hoạt động của một vệ tinh đã vượt quá nhiều năm tuổi thọ thiết kế là thách thức không nhỏ, ngay cả với nhiều quốc gia có nền công nghệ vũ trụ phát triển.

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, VNREDSat-1 đã cung cấp khối lượng dữ liệu khổng lồ phục vụ Việt Nam và quốc tế.

Trong giai đoạn từ năm 2020 đến nay, hệ thống VNREDSat-1 đã cung cấp được gần 30 nghìn cảnh ảnh phục vụ quản lý và giám sát tài nguyên môi trường, nghiên cứu khoa học, đào tạo, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, an ninh quốc gia, góp phần khẳng định chủ quyền không gian của Việt Nam.

Riêng trong năm 2021, hệ thống đã thu được 8.767 cảnh ảnh, tương ứng khoảng 4.384 cặp ảnh toàn sắc và đa phổ. Từ năm 2020 đến nay, vệ tinh đã cung cấp gần 30.000 cảnh ảnh phục vụ quản lý tài nguyên, nghiên cứu khoa học, đào tạo và bảo đảm an ninh quốc gia.

Tổng cộng, VNREDSat-1 đã chụp khoảng 160.000 cảnh ảnh trong suốt quá trình hoạt động.

Nguồn dữ liệu này góp phần hỗ trợ ứng phó thiên tai, giám sát biến động rừng, theo dõi đô thị hóa, phục vụ quy hoạch và nghiên cứu khoa học.

Công nghệ hàng không, vũ trụ nằm trong nhóm công nghệ chiến lược quốc gia

Mới đây, tại Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 30/4/2026 ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, công nghệ hàng không, vũ trụ tiếp tục nằm trong 10 công nghệ chiến lược tại Việt Nam.

Đây là công nghệ gắn trực tiếp với quốc phòng, an ninh, chủ quyền không gian, quan sát Trái đất, thiết bị bay không người lái (UAV) và các hệ thống hàng không – vũ trụ có tác động lớn tới năng lực quản trị quốc gia cũng như năng lực công nghệ dài hạn.

Theo định hướng của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây được coi là nhóm công nghệ nền tảng cho tương lai, đồng thời có ý nghĩa đặc biệt đối với mục tiêu tự chủ ở các lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến an ninh – quốc phòng và chủ quyền số.

Lam Giang (t/h)

Nguồn Góc nhìn pháp lý : https://gocnhinphaply.nguoiduatin.vn/mat-than-khong-gian-vnredsat-1-viet-nam-van-ben-bi-hoat-dong-suot-hon-mot-thap-ky-39669.html