'Mặt trận điện tử' mới tại Trung Đông

4 giờ trướcBài gốc

Tình trạng gây nhiễu tín hiệu định vị toàn cầu (GPS) đang bùng phát dữ dội tại các khu vực xung quanh Iran. Những hành động này gây ra sự hỗn loạn cho hàng loạt chuyến bay dân dụng và tàu thương mại di chuyển qua các tuyến đường huyết mạch.

Các chuyên gia cảnh báo rằng hoạt động phá hoại điện tử này không còn là những sự cố đơn lẻ. Chúng đã trở thành một chiến thuật có hệ thống nhằm làm tê liệt khả năng định vị của đối phương. Tuy nhiên, hậu quả lớn nhất lại đang đổ dồn lên vai các phương tiện dân sự.

"Mặt trận" điện tử

Theo báo cáo của CNN, chỉ trong vòng 24 giờ sau đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel vào Iran, hệ thống định vị của tàu thuyền trong khu vực đã đồng loạt tê liệt. Vấn đề gây nhiễu tín hiệu đã trở nên phổ biến đến mức báo động tại khu vực Trung Đông.

Công ty phân tích dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence đã đưa ra những số liệu thống kê chấn động. Đơn vị này đã ghi nhận 1.735 sự cố nhiễu GPS ảnh hưởng trực tiếp đến 655 tàu thuyền trong khoảng thời gian từ khi bắt đầu cuộc xung đột đến ngày 3/3.

Mỗi sự cố như vậy thường kéo dài 3-4 tiếng đồng hồ. Theo báo cáo của Lloyd’s List Intelligence, số lượng các vụ việc xảy ra hàng ngày đã tăng hơn gấp đôi. Cụ thể, con số này đã tăng từ 350 vụ khi cuộc xung đột mới bắt đầu lên tới 672 vụ vào ngày 2/3.

Các thiết bị báo cáo sai lệch hoàn toàn vị trí thực tế so với tọa độ trên biển. Nhiều con tàu bỗng nhiên hiển thị đang nằm tại các sân bay, nhà máy điện hạt nhân hoặc sâu trong đất liền Iran.

Nhiễu sóng GPS dẫn đến việc các cụm tàu thương mại hiển thị đang ở giữa nhà máy điện hạt nhân (trái) và sân bay (phải). Ảnh: Windward.

Các đợt nhiễu điện tử đã gây ra hậu quả trên diện rộng. Theo báo cáo từ công ty tình báo vận tải Windward, hơn 1.100 tàu thương mại đã bị gián đoạn hệ thống định vị chỉ riêng trong ngày 28/2. Sự cố này xảy ra đồng loạt tại các vùng biển thuộc UAE, Qatar, Oman và Iran.

Tình trạng gây nhiễu và giả mạo tín hiệu GPS hiện nay không còn là những sự cố kỹ thuật đơn lẻ. Nó đã trở thành một loại vũ khí chiến lược được sử dụng thường xuyên trong các cuộc đối đầu tại Trung Đông.

“Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mà sự thật về vị trí địa lý có thể bị bóp méo chỉ bằng một nút bấm”, Dana Goward, Chủ tịch Quỹ Resilient Navigation and Timing cho biết. Theo ông, những gì đang xảy ra tại vùng Vịnh là lời cảnh báo đắt giá nhất về sự phụ thuộc quá mức vào công nghệ.

Ông Ramsey Faragher, Giám đốc Điều hành Viện Điều hướng Hoàng gia London cũng đồng tình với quan điểm trên. Ông nhận định việc gây nhiễu và giả mạo tín hiệu định vị là một "lá chắn" để chống lại các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Tuy nhiên, hệ quả là nó gây rối loạn hệ thống dẫn đường của các tàu thương mại không liên quan đến xung đột.

Trong kỷ nguyên của máy bay không người lái, nhiễu loại và giả mạo GPS đang trở thành tấm "lá chắn" vững chãi. Ảnh: RNTF.

“Đây đã trở thành một phần tất yếu của các cuộc xung đột hiện nay. Các loại máy bay không người lái cỡ nhỏ dẫn đường bằng GPS đang được sử dụng rộng rãi hơn nhiều so với 20 năm trước”, ông Faragher cho biết thêm.

Tại các vùng nước hẹp như Eo biển Hormuz, việc hiển thị sai tọa độ có thể dẫn đến những thảm họa chính trị. Một con tàu dân sự chỉ cần đi chệch vài hải lý vào vùng biển tranh chấp là đủ để tạo cớ cho leo thang quân sự. Đây chính là "vùng xám" mà các bên xung đột đang triệt để khai thác.

Dữ liệu từ thực địa cho thấy mức độ tinh vi của các cuộc tấn công điện tử này ngày càng tăng. Chúng không chỉ chặn tín hiệu (jamming) mà còn gửi đi các thông tin sai lệch (spoofing) khiến hệ thống máy tính không thể phân biệt được thật giả.

“Sự gián đoạn này đã vượt khỏi tầm kiểm soát của các quy định an toàn dân sự thông thường”, Ami Daniel, Giám đốc Điều hành của Windward nhận định. Ông nhấn mạnh rằng việc bảo vệ các tuyến đường thương mại hiện nay cần một cách tiếp cận hoàn toàn mới về an ninh mạng hàng hải.

Lỗ hổng chí mạng của GPS

Tại sao một hệ thống tối tân được đầu tư hàng tỷ USD như GPS lại có thể bị đánh bại dễ dàng? Vấn đề nằm ở cường độ tín hiệu. Khi các vệ tinh cách Trái đất hàng chục nghìn km truyền tin xuống, tín hiệu định vị trở nên cực kỳ yếu ớt và dễ bị đè bẹp.

Bất kỳ một bộ phát sóng công suất lớn nào đặt trên mặt đất cũng có thể phát đi các tín hiệu giả có cùng tần số nhưng mạnh hơn nhiều lần. Thiết bị thu trên máy bay hoặc tàu thủy theo thiết kế sẽ ưu tiên nhận tín hiệu mạnh nhất. Chính vì vậy, nó dễ dàng "tin" vào các tọa độ giả mạo mà kẻ tấn công tạo ra.

Hiện tượng nhiễu sóng rất dễ nhận ra qua hình ảnh các con tàu chạy thành những vòng tròn hoàn hảo. Ảnh: Windward.

Hệ thống định vị dân sự hiện nay gần như không có lớp bảo vệ chống lại các cuộc tấn công này. Khác với phiên bản quân sự được mã hóa phức tạp, GPS dân dụng được thiết kế để mở rộng và dễ tiếp cận cho mọi người. Điều này giờ đây lại trở thành một điểm yếu chết người cho các hoạt động phá hoại điện tử.

“Tín hiệu GPS yếu đến mức bạn có thể ví nó như ánh sáng của một ngọn nến ở cách xa hàng dặm”, giáo sư Todd Humphreys từ Đại học Texas tại Austin giải thích. Ông cho rằng chỉ cần một thiết bị gây nhiễu rẻ tiền cũng đủ để làm nhiễu loạn toàn bộ khu vực xung quanh các điểm nóng quân sự.

Tác động của việc này không chỉ dừng lại ở việc đi lạc đường. Nhiều hệ thống hạ tầng quan trọng như lưới điện, mạng viễn thông và các sàn giao dịch tài chính cũng sử dụng tín hiệu GPS để đồng bộ hóa thời gian. Một cuộc tấn công điện tử quy mô lớn có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền làm tê liệt đời sống kinh tế.

Hệ thống Pole-21 của Nga, có tác dụng gây nhiễu hoặc làm gián đoạn các tín hiệu liên lạc và radar của đối phương. Ảnh: KT.

Thực trạng tại Iran cho thấy thế giới vẫn chưa có phương án dự phòng hoàn hảo cho GPS. Các phương thức cổ điển như định vị bằng sao hay quán tính chỉ mang tính tạm thời. Trong khi đó, việc nâng cấp hạ tầng vệ tinh toàn cầu là một bài toán kéo dài hàng thập kỷ.

Cuộc chiến vô hình này đang buộc các quốc gia phải nhìn nhận lại chiến lược an ninh công nghệ của mình. GPS không còn là một tiện ích hiển nhiên, mà đã trở thành một mặt trận chiến lược mà bên nào kiểm soát được không gian điện tử sẽ nắm lợi thế thượng phong.

“Chúng ta đã quá tự mãn khi tin rằng không gian là một lãnh địa an toàn tuyệt đối”, chuyên gia phân tích an ninh quốc tế Mark Montgomery khẳng định. Ông cảnh báo rằng nếu không có những hệ thống thay thế đáng tin cậy, các vụ hỗn loạn tại vùng Vịnh chỉ là khởi đầu cho những thảm họa lớn hơn.

Việt Anh

Nguồn Znews : https://znews.vn/mat-tran-dien-tu-moi-tai-khu-vuc-trung-dong-post1633096.html