Diễn biến sự việc bắt đầu từ đêm 19/3/2026, khi một tiêm kích tàng hình F-35A của Mỹ làm nhiệm vụ trên bầu trời Iran và sau đó buộc phải hạ cánh khẩn cấp tại một căn cứ ở Trung Đông.
Theo xác nhận từ Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ, máy bay tiếp đất an toàn, phi công trong tình trạng ổn định, song nguyên nhân ban đầu không được công bố rõ ràng.
Đến ngày 20/3, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran công bố video ghi lại cảnh một mục tiêu trên không có hình dạng giống F-35 bị khóa bám bằng cảm biến hồng ngoại.
Vài giây sau, một quả tên lửa phòng không lao tới và phát nổ gần mục tiêu, khiến máy bay được cho là bị hư hại. Iran tuyên bố tiêm kích Mỹ đã “trúng đòn và hư hỏng nặng”.
Các nguồn tin quân sự phương Tây sau đó nhận định chiếc F-35 nhiều khả năng bị trúng hỏa lực phòng không và phải hạ cánh khẩn cấp. Tuy nhiên, chưa có xác nhận độc lập về mức độ thiệt hại thực tế, cũng như loại vũ khí chính xác đã được sử dụng trong vụ việc.
Phân tích kỹ thuật cho thấy, hệ thống được nghi ngờ tham gia vụ tấn công là tổ hợp tên lửa phòng không tầm ngắn Majid, còn gọi là AD-08, do Iran phát triển.
Đây là tổ hợp phòng không cơ động đặt trên khung gầm xe chiến thuật, có khả năng xoay 360 độ và mang tối đa 4 tên lửa sẵn sàng chiến đấu.
Điểm đáng chú ý của Majid là hệ thống cảm biến quang - điện tử tích hợp đầu dò ảnh nhiệt. Thay vì sử dụng radar phát sóng, hệ thống này hoạt động thụ động, theo dõi mục tiêu thông qua tín hiệu nhiệt phát ra từ động cơ máy bay.
Cảm biến có thể phát hiện mục tiêu ở khoảng cách tối đa 15 km và lên tới 30 km nếu kết hợp với radar cảnh giới bên ngoài.
Tên lửa của tổ hợp này có chiều dài khoảng 2,6 m, đường kính gần 0,16 m, khối lượng 75 kg, đạt tốc độ khoảng 2.470 km/h. Tầm bắn tối đa khoảng 8 km và có thể đánh chặn mục tiêu ở độ cao tới 6 km.
Đầu dò ảnh nhiệt giúp tên lửa bám bắt chính xác mục tiêu mà không phát tín hiệu cảnh báo, khiến phi công đối phương khó phát hiện và phản ứng kịp thời.
Ngoài Majid, một khả năng khác được nhắc tới là Iran sử dụng tổ hợp tên lửa phòng không vác vai 9K333 Verba do Nga sản xuất.
Loại tên lửa này có tầm bắn khoảng 6,5 km, trần bay 4,5 km, sử dụng đầu dò quang học đa phổ với khả năng phân biệt mục tiêu và mồi bẫy tốt hơn.
Xét về mặt chiến thuật, việc sử dụng cảm biến hồng ngoại mang lại lợi thế đáng kể trước các tiêm kích tàng hình như F-35.
Dù được thiết kế để giảm diện tích phản xạ radar, F-35 vẫn phát ra tín hiệu nhiệt lớn từ động cơ, trở thành điểm yếu khi đối mặt với hệ thống dò tìm thụ động.
Ngoài ra, vì không phát sóng radar, hệ thống phòng không kiểu này không kích hoạt cảnh báo trên máy bay, khiến thời gian phản ứng của phi công bị rút ngắn đáng kể.
Tuy nhiên, phương thức này cũng có hạn chế nhất định. Cảm biến hồng ngoại phụ thuộc vào điều kiện môi trường, dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết như mây dày hoặc mưa lớn, đồng thời có tầm phát hiện ngắn hơn so với radar truyền thống.
Về tổng thể, sự việc cho thấy các hệ thống phòng không tầm ngắn và cơ động, đặc biệt là loại sử dụng cảm biến thụ động, đang trở thành mối đe dọa đáng kể đối với máy bay hiện đại.
Dù chưa thể khẳng định Iran đã bắn trúng hoàn toàn tiêm kích F-35 của Mỹ, nhưng vụ việc vẫn phản ánh xu hướng thay đổi trong cán cân tác chiến trên không, khi công nghệ tàng hình không còn là yếu tố bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Việt Hùng