Máy cuộn lục bình mở lối cho dòng chảy và sinh kế

2 giờ trướcBài gốc

Anh Ngô Nguyên Hồng, người chế tạo ra máy vớt - cuộn lục bình, trong xưởng cơ khí của mình.

Sáng chế của anh đã giành giải Nhất Hội thi Sáng tạo Khoa học Kỹ thuật công nghệ tỉnh Tây Ninh năm 2024-2025, mở ra hướng đi biến lục bình từ gánh nặng môi trường thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế.

Khơi thông dòng chảy

Trên khắp những con sông từ Thành phố Hồ Chí Minh đến các tỉnh miền Tây Nam Bộ, lục bình từ lâu đã trở thành “nỗi ám ảnh” của những người có sinh kế gắn liền với sông nước. Mùa nước nổi hay mùa thu hoạch lúa, từng mảng lục bình dày đặc ken kín mặt nước, cản trở ghe tàu ra vào, khiến việc vận chuyển nông sản gặp khó, kéo theo tình trạng thương lái ép giá nông sản.

Chứng kiến cảnh đó nhiều năm, anh Ngô Nguyên Hồng - một người làm cơ khí không khỏi trăn trở. Anh bắt đầu từ ý tưởng giản dị là vớt lục bình để khơi thông dòng chảy. Thế nhưng, thực tế dưới sông không đơn giản chỉ có lục bình. Rác thải, cây cỏ, vật cản đủ loại khiến thiết bị ban đầu không thể vận hành đồng bộ. Nhưng càng làm, anh càng rút ra kinh nghiệm, từng bước cải tiến cấu trúc máy, cơ chế vận hành, từ khâu thu gom, băng tải đến hệ thống cuộn.

Sau gần 12 tháng miệt mài thử nghiệm, chiếc máy vớt – cuộn lục bình đầu tiên hoàn chỉnh đã ra đời. Thiết bị không chỉ có khả năng thu gom lục bình trôi nổi (động) lẫn lục bình bám dày thành khối (tĩnh), mà còn cuộn chúng thành từng “bánh” chặt, gọn như cuộn rơm.

Đặc biệt, máy có thể hoạt động linh hoạt trên nhiều địa hình, từ sông lớn đến kênh rạch nhỏ, kể cả vùng nước cạn. Nhờ thiết kế dạng phao nổi, máy còn tận dụng chính vận tốc dòng chảy (khoảng 2–3 km/h) để đưa lục bình vào hệ thống băng tải, tiết kiệm đáng kể nhiên liệu.

Lục bình sau khi vớt thường ở dạng rời, cồng kềnh, khó vận chuyển, dễ hư hỏng, làm giảm hiệu quả tái sử dụng. Máy vớt và cuộn lục bình của anh Ngô Nguyên Hồng đã giải quyết “nút thắt” này. Sau khi thu gom, lục bình được cuộn chặt thành từng khối, có thể giữ nguyên hình dạng từ 3–4 ngày, thuận tiện cho bốc xếp, vận chuyển. Nhờ đó, chi phí nhân công giảm đáng kể, thể tích chứa trên mỗi chuyến xe tăng lên, mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt.

Hệ thống máy phá, máy vớt - cuộn lục bình đang hoạt động trên sông Vàm Cỏ Tây.

Hiện thiết bị đạt năng suất tối đa khoảng 60 cuộn/giờ. Với chi phí đầu tư khoảng 980 triệu đồng cho một tổ hợp, tuổi thọ máy có thể lên đến 15 năm nếu được vận hành, bảo trì đúng quy trình.

Lục bình sau khi được cuộn không còn là “rác thải” mà trở thành nguyên liệu hữu ích. Nhiều nông dân ở Tây Nguyên đã chủ động liên hệ thu mua để sử dụng làm vật liệu phủ gốc cây sầu riêng, mít, bưởi… trong mùa khô hạn. Đây là phương pháp canh tác hữu cơ hiệu quả, giúp giữ ẩm, cải tạo đất và tạo nguồn phân bón tự nhiên.

“Người dân xung quanh biết đến đều ủng hộ mình lắm. Họ nói nếu sản phẩm ra thị trường sẽ mua về sử dụng”, anh Hồng chia sẻ. Đó cũng là động lực để anh tiếp tục cải tiến máy, đặc biệt là nghiên cứu siết chặt cuộn lục bình hơn, nhằm tối ưu hóa vận chuyển đường dài.

Anh Hồng đang phát triển thêm thiết bị “chém xả” lục bình, giúp phá tơi những khối lục bình dày đặc trước khi thu gom. Khi kết hợp vận hành đồng bộ hai thiết bị, việc làm sạch có thể thực hiện hiệu quả cả khu vực ven bờ lẫn giữa sông.

“Ba nhà” đồng hành đổi mới sáng tạo

Trước khi thiết bị của anh Hồng ra đời, việc xử lý lục bình chủ yếu dựa vào lao động thủ công hoặc các máy cắt sơ bộ. Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh miền Tây đã thử nghiệm đưa vào nhiều máy vớt lục bình hàng tỷ đồng nhưng không triệt để. Thành công của máy vớt – cuộn lục bình không chỉ là nỗ lực cá nhân, mà còn là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình liên kết “3 nhà”: Nhà nước – Nhà khoa học - Doanh nghiệp.

Theo Thạc sỹ Lê Thanh Sơn, đại diện đơn vị tư vấn ứng dụng khoa học công nghệ của dự án, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh đóng vai trò xuyên suốt, từ hỗ trợ kinh phí nghiên cứu đến đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm. Các nhà khoa học trực tiếp tham gia, “cầm tay chỉ việc”, giúp doanh nghiệp hoàn thiện thiết kế, vận hành.

Kết quả, sản phẩm đã được đánh giá cao tại Hội thi Sáng tạo Khoa học Kỹ thuật công nghệ cấp tỉnh, tạo thêm niềm tin cho doanh nghiệp tiếp tục đầu tư nghiên cứu. “Sở cũng hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký bảo hộ sáng chế, đang trong giai đoạn chờ cấp bằng sáng chế, để phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như thương mại hóa”, ông Lê Thanh Sơn cho biết.

Tiến sĩ Nguyễn Như Nam, chuyên gia cơ khí, đánh giá đây là thiết bị có tính sáng tạo cao, lần đầu xuất hiện không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới. Giá trị của máy nằm ở hiệu quả kinh tế – kỹ thuật như giảm chi phí thu gom, vận chuyển, xử lý lục bình; hỗ trợ các quy trình tái chế như sản xuất phân bón, giá thể trồng cây.

Hệ thống máy phá, máy vớt - cuộn lục bình đang hoạt động trên sông Vàm Cỏ Tây.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, thiết bị có ý nghĩa lớn trong việc giảm gánh nặng ngân sách cho công tác xử lý lục bình, đồng thời tạo ra sản phẩm mới phục vụ nhu cầu xã hội.

Bên cạnh đó, các chuyên gia đang đề xuất ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý hoạt động thu gom lục bình như: sử dụng thiết bị quan sát, đánh giá hiện trạng, từ đó điều phối máy móc đến đúng vị trí cần xử lý, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành.

Từ một sáng kiến xuất phát từ thực tiễn, máy vớt - cuộn lục bình của anh Ngô Nguyên Hồng không chỉ góp phần khơi thông dòng chảy, cải thiện môi trường sông nước mà còn mở ra hướng tận dụng hiệu quả nguồn “tài nguyên xanh” phục vụ sản xuất nông nghiệp. Sự kết hợp giữa giải pháp cơ khí và tư duy kinh tế tuần hoàn đang tạo ra giá trị kép, vừa giảm chi phí xử lý, vừa gia tăng sinh kế cho người dân. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho tinh thần đổi mới sáng tạo từ cơ sở, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, bền vững trong bối cảnh hiện nay.

Bài và ảnh: Đức Hạnh (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/khoa-hoc-cong-nghe/may-cuon-luc-binh-mo-loi-cho-dong-chay-va-sinh-ke-20260429154334275.htm