Miền Bắc sắp đón thêm đợt mưa lớn, chuyên gia cảnh báo nhiều thiên tai cực đoan

3 giờ trướcBài gốc

Cảnh báo xuất hiện nhiều thiên tai cực đoan trong giai đoạn từ nay đến cuối năm. (Nguồn: Vietnam+)

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (Cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đợt mưa lớn kéo dài trong những ngày vừa qua gây ngập úng, sạt lở tại nhiều địa phương ở khu vực miền Bắc được nhận định mang tính chất cực đoan với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, chiều 18/5, ông Khiêm nhận định tình hình mưa diện rộng ở Bắc Bộ còn tiếp diễn trong những ngày tới. Đáng chú ý, xu thế El Nino phát triển sớm và mạnh hơn dự báo có thể làm gia tăng nhiều hình thái thiên tai nguy hiểm từ cuối năm 2026.

Miền Bắc sắp “hứng” thêm đợt mưa to diện rộng

- Thưa ông, những ngày qua, mưa lớn, bao phủ hầu hết các vùng miền, nhất là miền Bắc, đã gây ngập lụt diện rộng, gây nhiều thiệt hại cho các địa phương. Với kinh nghiệm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, xin ông cho biết nguyên nhân của đợt mưa này? Liệu đây có phải là đợt mưa bất thường giữa tháng 5?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Mai Văn Khiêm: Từ chiều tối 16/5 đến nay, miền Bắc, đặc biệt là phía Đông Bắc Bộ, liên tục xuất hiện mưa rào và dông diện rộng do tác động của đới gió Đông Nam hoạt động mạnh từ mặt đất lên độ cao khoảng 3000m. Đây là hệ thống thời tiết có khả năng đưa lượng ẩm lớn từ biển vào đất liền, kết hợp điều kiện khí quyển bất ổn nên đã hình thành nhiều vùng mây đối lưu phát triển mạnh.

Một số nơi đã xuất hiện mưa cường suất rất lớn trong thời gian ngắn như Minh Long (tỉnh Cao Bằng) đạt 117,4mm chỉ trong khoảng 1 giờ tối 16/5; Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) đạt khoảng 82mm trong 1 giờ sáng 17/5.

Với lượng mưa lớn tập trung trong thời gian rất ngắn như vậy, nhiều khu vực đô thị và vùng trũng thấp đã xảy ra ngập úng cục bộ.

Thực tế, tháng 5 là thời kỳ chuyển mùa ở miền Bắc nên thường xuất hiện mưa vừa, mưa to kèm dông mạnh. Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý của đợt này là tính chất mưa cực đoan cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn.

Với diễn biến mưa trong những ngày qua có thể thấy đây là dạng hình thế thời tiết nguy hiểm có xu hướng xuất hiện ngày càng nhiều trong những năm gần đây và gây khó khăn lớn cho công tác phòng chống ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất.

- Trong thời gian tới, đặc biệt là dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, theo ông, tình hình mưa lũ dự báo sẽ diễn biến thế nào?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Mai Văn Khiêm: Theo dự báo hiện nay, từ nay đến khoảng ngày 22/5, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, gồm Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh, vẫn tiếp tục có mưa rào và dông trên diện rộng.

Đáng lưu ý, từ đêm 19/5 đến ngày 21/5, Bắc Bộ và Thanh Hóa có khả năng xuất hiện một đợt mưa vừa, mưa to diện rộng với tổng lượng mưa phổ biến từ 60-120mm, cục bộ có nơi trên 250mm.

Nguyên nhân là ngoài tác động của đới gió Đông Nam ẩm, còn có thêm vùng hội tụ gió trên cao khoảng 5000m di chuyển từ khu vực Thượng Lào sang. Sự kết hợp của hai hình thế này sẽ làm gia tăng khả năng mưa lớn diện rộng và xuất hiện dông mạnh.

Hoạt động bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng có thể ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đề phòng các cơn bão mạnh. (Ảnh: THX/TTXVN)

Trong mưa dông cần đặc biệt đề phòng tố, lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh; đồng thời nguy cơ lũ quét, sạt lở đất ở khu vực vùng núi, trung du phía Bắc và phía Tây Thanh Hóa, Nghệ An ở mức cao. Các đô thị cũng cần lưu ý nguy cơ ngập úng cục bộ do mưa lớn cường suất cao trong thời gian ngắn.

Cảnh báo xuất hiện nhiều thiên tai cực đoan

- Hiện tại, ENSO đang trong trạng thái trung tính với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm xích đạo Thái Bình Dương (khu vực NINO3.4) trong tuần đầu tháng 5 cao hơn trung bình nhiều năm ở mức 0,4 độ C. Với xu thế này, thời gian tới, những loại hình thiên tai nào người dân cần lưu ý?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Mai Văn Khiêm: Hiện tại nhiệt độ mặt nước biển đang gia tăng lên rất nhanh trong 1 tháng vừa qua, vào tuần đầu tháng 4/2026 chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển đang có giá trị từ dưới 0,2 độ C đã tăng lên mức trên 0,4 độ C vào tuần đầu tháng 5/2026.

Theo các kết quả dự báo ENSO (chữ viết tắt để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt - El Nino và hiện tượng lạnh dị thường của lớp nước biển bề mặt - La Nina) mới nhất được cập nhật vào giữa tháng 5/2026, hiện tượng El Nino đang phát triển nhanh và đến sớm hơn so với các dự báo trước đây, cường độ của El Nino cũng có dấu hiệu mạnh hơn so với các dự báo trước đó.

Cụ thể, trạng thái El Nino có khả năng bắt đầu từ khoảng thời kỳ tháng 6-8/2026 với xác suất trên 90%, và có khả năng tiếp tục duy trì trạng thái này cho tới cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 với xác suất cao nhất là 96% vào thời kỳ tháng 12/2026-02/2027. Đáng lưu ý, xác suất hiện El Nino rất mạnh hiện đã tăng lên khoảng 40%, cao hơn so với các dự báo trước đây (25%). Đây là tín hiệu cần đặc biệt quan tâm vì El Nino mạnh thường kéo theo nhiều hình thái thiên tai cực đoan.

Với kịch bản El Nino như dự báo trên thì nhận định nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025.

Lượng mưa có khả năng thiếu hụt ngay trong các tháng mùa khô năm 2026, đặc biệt giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức giảm phổ biến 25-50%. Đồng thời, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong các năm El Nino, mặc dù tổng lượng mưa thường thấp hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn có thể xuất hiện các trận mưa cực đoan cục bộ trong thời gian ngắn, gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị.

Hoạt động bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng có thể ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đề phòng các cơn bão mạnh, quỹ đạo phức tạp và gây tác động lớn trong thời gian ngắn.

- Trước xu thế khí tượng thủy văn nêu trên, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia có khuyến nghị gì với các cấp chính quyền và người dân để góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro thiên tai, nhất là các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, thưa ông?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Mai Văn Khiêm: Trước diễn biến thời tiết và khí hậu ngày càng cực đoan, chúng tôi cho rằng cần đặc biệt chú trọng tinh thần chủ động từ sớm, cảnh báo sớm và hành động sớm.

Theo đó, đối với các địa phương, trước mắt cần tập trung theo dõi chặt chẽ các đợt mưa lớn trong tháng 5, rà soát các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị để chủ động phương án ứng phó, nhất là trong dịp diễn ra các hoạt động đông người nhân kỷ niệm 136 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Về dài hạn, với nguy cơ El Nino phát triển mạnh từ nửa cuối năm 2026, các bộ, ngành và địa phương cần sớm xây dựng phương án ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; rà soát vận hành hồ chứa, bảo đảm an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng, đặc biệt cho mùa khô cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Đối với người dân, cần thường xuyên cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo của cơ quan khí tượng thủy văn; chủ động phòng tránh dông, lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh; không chủ quan với nguy cơ mưa lớn cực đoan cục bộ dù đang trong bối cảnh El Nino.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến ENSO, mưa lớn, bão, hạn hán và nguồn nước; cập nhật kịp thời các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của các bộ, ngành và địa phương.

Các thông tin cảnh báo dông sét; cảnh báo khu vực nguy cơ lũ quét, sạt lở đất thời gian thực được cung cấp trực tuyến trên trang thông tin điện tử của Cục Khí tượng Thủy văn tại địa chỉ: http://hymetnet.gov.vn/radar/ và https://luquetsatlo.nchmf.gov.vn và trong bản tin riêng cảnh báo lũ quét, sạt lở đất./.

Trân trọng cảm ơn ông!

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/mien-bac-sap-don-them-dot-mua-lon-chuyen-gia-canh-bao-nhieu-thien-tai-cuc-doan-post1111127.vnp