Mở đường cho cát nhân tạo trở thành vật liệu xây dựng chủ lực

2 giờ trướcBài gốc

Một số hạng mục tại khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam sử dụng cát nhân tạo.

Thay đổi nhận thức để mở rộng thị trường

Tại thôn 8, xã Trường Lâm, gia đình ông Đỗ Viết Trình đã lựa chọn sử dụng bê tông tươi phối trộn cát nhân tạo để xây dựng ngôi nhà thay cho cát vàng tự nhiên ngày càng khan hiếm và giá thành cao. Sau khi tìm hiểu thực tế tại nhiều công trình đã sử dụng loại vật liệu này, ông đã quyết định tin dùng bởi chất lượng bảo đảm và giúp tiết kiệm đáng kể chi phí xây dựng.

Ông Trình chia sẻ: “Trước khi làm nhà, tôi đã tìm hiểu rất kỹ và tham quan nhiều công trình khác đã sử dụng bê tông cát nhân tạo thấy đều tốt, giá thành lại rẻ hơn đáng kể so với cát tự nhiên nên tôi đã lựa chọn để tiết kiệm chi phí xây dựng".

Không chỉ trong xây dựng dân dụng, cát nhân tạo đã được sử dụng tại một số công trình hạ tầng trên địa bàn tỉnh. Tại khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc- Nam qua xã Trường Lâm, vật liệu này được sử dụng trong nhiều hạng mục sản xuất cấu kiện bê tông, cống thoát nước và các công trình phụ trợ.

Theo ông Ngô Xuân Đông, Giám đốc Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam, cát nghiền có nhiều ưu điểm như độ sạch cao, chất lượng đồng đều, chủ động được nguồn cung và giá thành ổn định hơn so với cát tự nhiên. Đặc biệt, quá trình sản xuất hiện nay đã được đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại, bảo đảm các tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của Bộ Xây dựng.

Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa cũng cho rằng cát nhân tạo không chỉ là giải pháp thay thế mà còn mang lại nhiều lợi ích về mặt kỹ thuật. Nhờ thành phần hạt ổn định, cát nghiền có thể giúp giảm lượng xi măng sử dụng trong cấp phối bê tông khoảng 12% so với cát tự nhiên, đồng thời nâng cao cường độ chịu lực của sản phẩm.

Tuy nhiên, dù năng lực sản xuất đã hình thành, việc sử dụng cát nhân tạo vẫn chưa thực sự phổ biến. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tâm lý quen dùng cát tự nhiên của nhiều chủ đầu tư, nhà thầu và người dân. Không ít người còn e ngại về chất lượng của vật liệu mới dù sản phẩm đã được kiểm định, công bố hợp quy theo quy định hiện hành. Do đó, cùng với đầu tư công nghệ, việc tuyên truyền, phổ biến thông tin khoa học về chất lượng và hiệu quả sử dụng cát nhân tạo là yếu tố quan trọng để mở rộng thị trường tiêu thụ.

Xây dựng chính sách hỗ trợ hiệu quả, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Giai đoạn 2026-2030, Thanh Hóa cần trên 45 triệu m3 cát phục vụ xây dựng, trong khi tổng lượng cát tự nhiên có thể cung ứng chỉ khoảng 4,4 triệu m3, tương đương chưa đến 10% nhu cầu. Ngay cả khi tính cả nguồn cát tự nhiên và cát nhân tạo hiện có, tổng nguồn cung cũng mới đáp ứng khoảng 35,61% nhu cầu, đồng nghĩa tỉnh sẽ thiếu hụt hơn 64% lượng cát xây dựng nếu không có giải pháp bổ sung kịp thời.

Những năm qua, tỉnh đã ban hành cơ chế hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ, thiết bị sản xuất cát nhân tạo nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này. Đến nay, toàn tỉnh có 23 đơn vị đã và đang đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền với tổng công suất thiết kế khoảng 2,3 triệu m3/năm, ước có thể cung ứng khoảng 11,65 triệu m3 trong giai đoạn 2026-2030 nếu hoạt động ổn định theo công suất thiết kế.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thể khai thác hết năng lực sản xuất. Ông Ngô Xuân Đông, Giám đốc Công ty CP Đầu tư xây dựng và Thương mại tổng hợp Nhân Nam, cho biết: "Doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nhân tạo công suất 100 tấn/giờ, tương đương khoảng 120.000m3/năm. Tuy nhiên, công suất khai thác mỏ hiện chỉ được cấp 51.000m3/năm nên sản lượng thực tế mới đạt khoảng 40 - 50% công suất thiết kế. Doanh nghiệp đang đề xuất được nâng công suất khai thác lên 300.000 - 400.000m3/năm để bảo đảm nguồn nguyên liệu cho sản xuất cát nghiền và phục vụ các công trình xây dựng".

Một khó khăn khác là Bộ Xây dựng chưa ban hành định mức cấp phối cát nghiền sử dụng cho bê tông và vữa, khiến sản phẩm cát nhân tạo chưa được áp dụng rộng rãi trong các công trình sử dụng vốn ngân sách Nhà nước. “Đây được xem là nút thắt lớn ảnh hưởng đến đầu ra và khả năng mở rộng thị trường của doanh nghiệp”, đại diện Công ty TNHH Xây dựng và Sản xuất vật liệu xây dựng Bình Minh chia sẻ.

Bên cạnh đó, hiệu quả thụ hưởng chính sách hỗ trợ trong giai đoạn 2021-2025 còn khá hạn chế. Dù có 23 doanh nghiệp đầu tư sản xuất cát nghiền nhưng chỉ có 1 doanh nghiệp đủ điều kiện được hỗ trợ. Nguyên nhân chủ yếu là các điều kiện thụ hưởng còn cao so với thực tế sản xuất. Quy định yêu cầu doanh nghiệp phải có công suất thiết kế từ 50 tấn/giờ trở lên và đã sản xuất, tiêu thụ tối thiểu 75.000 tấn cát nghiền trước thời điểm đề nghị hỗ trợ đã trở thành rào cản đối với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Từ thực tiễn trên, Sở Khoa học và Công nghệ đang chủ trì xây dựng nghị quyết của HĐND tỉnh về hỗ trợ đầu tư mới hoặc đổi mới công nghệ - thiết bị sản xuất cát nhân tạo giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu là khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, từng bước đưa cát nhân tạo trở thành nguồn vật liệu xây dựng chủ lực.

Trong quá trình góp ý xây dựng chính sách, nhiều ý kiến cũng đề nghị đơn giản hóa thủ tục hành chính, mở rộng đối tượng thụ hưởng, kể cả các tổ chức, cá nhân không trực tiếp sở hữu mỏ đá nhưng tham gia đầu tư sản xuất cát nhân tạo. Cách tiếp cận này không chỉ bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong thực thi chính sách, mà còn góp phần thu hút thêm nguồn lực xã hội tham gia phát triển lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng mới, đáp ứng nhu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn tới.

Bài và ảnh: Tùng Lâm

Nguồn Thanh Hóa : http://baothanhhoa.vn/mo-duong-cho-cat-nhan-tao-nbsp-tro-thanh-vat-lieu-xay-dung-chu-luc-290300.htm