Mở không gian phát triển với tầm nhìn trăm năm

2 giờ trướcBài gốc

Thiếu sự kết nối

Theo TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng, sau 40 năm đổi mới, từ những đô thị cũ kỹ, lạc hậu, chúng ta đã hình thành một hệ thống đô thị rộng khắp. Tính đến ngày 30/6/2025, cả nước có 902 đô thị.

Tuy nhiên, dù phát triển nhanh về lượng, nhưng đô thị đang đối mặt với bài toán về sự đồng bộ và hiện đại.

Không gian đô thị mở rộng theo các trục hạ tầng mới, hình thành những cực phát triển, góp phần giảm áp lực cho khu vực trung tâm.

Hạ tầng giao thông, năng lượng và viễn thông tại nhiều đô thị vẫn chưa đáp ứng kịp tốc độ gia tăng dân số. Tình trạng ùn tắc giao thông, ngập lụt và thiếu hụt không gian công cộng là minh chứng cho việc thực hiện theo quy hoạch được duyệt chưa đi trước một bước.

Đô thị Việt Nam, đặc biệt là các đô thị ven biển và vùng ĐBSCL đang đứng trước áp lực lớn từ nước biển dâng và thiên tai. Hạ tầng hiện nay chưa đủ độ thích ứng và tính bền vững. Không gian phát triển đô thị vẫn còn tình trạng "mạnh ai nấy làm", thiếu sự kết nối chặt chẽ giữa các vùng và địa phương.

Ông Lê Tùng Lâm, Trưởng ban Đô thị HĐND TP Đà Nẵng nhận định, có thể thấy mô hình phát triển đô thị theo chiều rộng và theo địa giới hành chính đang dần chạm tới giới hạn.

Áp lực về dân số, hạ tầng, môi trường và chất lượng sống tại các đô thị lớn cho thấy, nếu không tổ chức lại không gian phát triển, đô thị sẽ khó tiếp tục đóng vai trò là động lực tăng trưởng bền vững.

"Vì vậy, mở rộng không gian phát triển không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu mang tính chiến lược", ông Lâm nhấn mạnh.

Quy hoạch đô thị phải đi trước

Để thực hiện mục tiêu phát triển 2026 - 2030, tầm nhìn 2045, Văn kiện Đại hội XIV nêu rõ: "Đột phá về hạ tầng đồng bộ, hiện đại: Ưu tiên hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đô thị… mở rộng không gian phát triển theo quy hoạch tổng thể quốc gia, bảo đảm liên kết vùng, liên kết địa phương, kết nối khu vực và toàn cầu".

Theo các chuyên gia, điểm cốt lõi của định hướng này là chuyển từ tư duy phát triển đô thị theo từng địa phương sang tư duy tổ chức không gian phát triển theo quy hoạch tổng thể quốc gia và liên kết vùng, lấy hạ tầng làm nền tảng dẫn dắt.

Theo TS Lê Quang Hùng, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, lý thuyết phát triển đô thị đã có nhiều thay đổi so với mô hình cổ điển trước đây, vốn coi đô thị trung tâm là hạt nhân và mở rộng dần ra xung quanh.

Hiện nay, nhiều đô thị lớn đã đạt đến mức "nén" cao, không còn nhiều dư địa phát triển trong khu vực lõi, trong khi hệ thống giao thông ngày càng thuận lợi, cho phép hình thành các đô thị vệ tinh và các trung tâm chức năng mới.

Hệ thống giao thông và không gian xanh được quy hoạch đồng bộ, tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Mô hình đa trung tâm cho phép người dân có thể sinh sống ở một khu vực, làm việc ở khu vực khác, giảm áp lực lên đô thị trung tâm. Đô thị không còn phát triển theo một khối liên tục mà theo mạng lưới các trung tâm có liên kết với nhau về hạ tầng và chức năng…

Đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước và giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, song nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng về quy mô, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và tính bền vững của hệ thống đô thị.

Theo ông Hùng, trước hết cần chú trọng duy trì và phát triển các đô thị đã hình thành, nhất là những khu vực từng là trung tâm hành chính của tỉnh nhưng nay trung tâm đã chuyển đi nơi khác. Nếu không có định hướng phù hợp, những đô thị này rất dễ rơi vào tình trạng bị "bỏ quên", lãng phí nguồn lực.

Bên cạnh đó, phải tập trung khắc phục những bất cập tồn tại lâu năm như ô nhiễm không khí, chất thải, rác thải sinh hoạt, ùn tắc, ngập úng, cũng như tình trạng xuống cấp của hạ tầng kỹ thuật và nhà ở. Công tác cải tạo, chỉnh trang đô thị cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm, song hành với phát triển các khu đô thị mới.

Khi không còn cấp chính quyền trung gian như trước, quy mô quản lý hành chính ở cơ sở lớn hơn, đòi hỏi phải có mô hình quản trị đô thị phù hợp, hiệu quả và linh hoạt hơn.

"Quy hoạch đô thị phải đi trước một bước, có tầm nhìn dài hạn, thậm chí hàng trăm năm, hướng tới phát triển bền vững. Không thể quy hoạch theo tư duy ngắn hạn, nhiệm kỳ, mà cần tiếp cận theo chiến lược dài hơi, gắn với hạ tầng, dân số, môi trường", ông Hùng nói.

Hạ tầng giao thông dẫn dắt

Để yêu cầu "mở rộng không gian phát triển" không dừng ở định hướng, vấn đề then chốt nằm ở cách tổ chức hạ tầng, trước hết là hạ tầng giao thông.

Theo ông Lê Tùng Lâm, tư duy phát triển đô thị trong giai đoạn tới cần thoát khỏi cách tiếp cận theo địa giới hành chính, chuyển sang tổ chức không gian theo vùng, theo trục hạ tầng và theo vai trò của từng đô thị trong hệ thống.

"Các trục giao thông chiến lược và hành lang kinh tế không chỉ là những dự án giao thông đơn lẻ, mà phải trở thành "xương sống" để tổ chức không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới và phân bố lại dân cư, hạ tầng, dịch vụ theo hướng hợp lý hơn", ông Lâm nhấn mạnh.

TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng nhấn mạnh: "Giai đoạn tới, theo định hướng của Đại hội XIV sẽ là giai đoạn chúng ta "thổi hồn" cho hạ tầng bằng công nghệ số và xây dựng cơ sở dữ liệu. Chỉ khi hạ tầng kỹ thuật được quản trị bằng dữ liệu, chúng ta mới thực sự có những đô thị thông minh, bền vững và nhân văn".

Theo ông, khi quy hoạch được xây dựng trên nền tảng kỷ luật không gian gắn với phân loại đô thị, mỗi đô thị sẽ phát triển theo đúng vai trò của mình, từ trung tâm vùng, đô thị động lực đến đô thị vệ tinh và đô thị hỗ trợ.

Nhờ đó, mở rộng không gian phát triển không còn là sự giãn nở dàn trải, mà là quá trình mở ra những không gian mới có định hướng, dựa trên các trục giao thông và hành lang kinh tế đã được xác lập trong quy hoạch.

Ở góc độ kết cấu hạ tầng, ông Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng trước đây) cho rằng, để mở rộng không gian đô thị theo mục tiêu của Đại hội XIV, ưu tiên hàng đầu vẫn là hạ tầng giao thông kết nối, đặc biệt là giao thông công cộng tại các đô thị lớn.

Theo đó, cần tập trung phát triển hệ thống giao thông liên vùng, liên đô thị, kết nối đô thị với nông thôn và kết nối đô thị với các hạ tầng giao thông chiến lược như cảng biển, sân bay, đường cao tốc, đường sắt và đường thủy. Đây là điều kiện để hình thành các không gian phát triển mới, thay vì chỉ mở rộng theo chiều ngang quanh lõi đô thị cũ.

Bên cạnh đó, giao thông công cộng, nhất là giao thông xanh giữ vai trò then chốt trong việc tổ chức lại không gian sống và làm việc của người dân.

Cùng với hạ tầng giao thông, cần đồng thời đầu tư cho hạ tầng số và phát triển công nghệ để xây dựng đô thị thông minh; phát triển hạ tầng xanh và hạ tầng thông minh, trong đó chú trọng các giải pháp thoát nước, chống ngập theo hướng bền vững.

"Khi bốn nhóm hạ tầng gồm giao thông, hạ tầng số, hạ tầng xanh, thông minh và hạ tầng văn hóa - xã hội được phát triển đồng bộ, không gian phát triển mới sẽ không chỉ rộng hơn về địa lý, mà còn tốt hơn về chất lượng", ông Tiến nhấn mạnh.

Kim Thoa

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/mo-khong-gian-phat-trien-voi-tam-nhin-tram-nam-192260128113337007.htm