Modern Diplomacy: 'Chiến tranh Lạnh AI' Mỹ-Trung tái định hình quyền lực trên toàn cầu

2 giờ trướcBài gốc

Một cuộc “Chiến tranh Lạnh AI” giữa Mỹ và Trung Quốc đang tái định hình bản chất của toàn cầu hóa nói chung và quyền lực, thương mại toàn cầu nói riêng. Theo đó, quốc gia chiếm ưu thế về AI nhiều khả năng sẽ dẫn dắt kỷ nguyên lãnh đạo toàn cầu tiếp theo.

Hiện nay, AI không còn chỉ là công cụ kỹ thuật phục vụ kinh doanh, mà đã trở thành nguồn lực chiến lược đối với từng quốc gia.

Nhiều chính phủ trên toàn thế giới đã nhận thấy vai trò then chốt của AI đối với việc xây dựng ưu thế về quân sự, tính cạnh tranh của nền kinh tế, năng lực trên không gian mạng và ảnh hưởng địa chính trị. Điều này cũng khiến cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung hiện nay nhiều khả năng trở thành một trong những vấn đề có tác động sâu sắc nhất đến quan hệ quốc tế đương đại.

Nvidia và cuộc chiến chip bán dẫn toàn cầu

Chip bán dẫn là loại chip tiên tiến cần có để huấn luyện và vận hành các hệ thống AI, được sử dụng để sản xuất các bộ xử lý đồ họa (GPU); các mô hình AI ngày nay không thể hoạt động nếu thiếu đi các GPU hiệu năng cao. Do đó, chip bán dẫn đã trở thành phần cốt lõi trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về AI hiện nay.

Đây cũng là lý do Nvidia – vốn nổi danh vì sản xuất card đồ họa cho các trò chơi điện tử – đã trở thành một trong những công ty có tầm quan trọng chiến lược nhất thế giới.

Sức mạnh chip GPU của Nvidia đã trở thành nền tảng cho hàng loạt tiến bộ công nghệ gần đây, từ các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) của OpenAI – công ty phát triển ChatGPT, đến các hệ thống máy tính quân sự.

Điều này đã đưa Nvidia lên vị thế thống trị thị trường bán dẫn toàn cầu, trở thành công ty đầu tiên trong lịch sử cán mốc 5 nghìn tỷ USD vốn hóa thị trường và kiểm soát đến 92% thị trường GPU toàn cầu trong năm 2025.

Sự thống trị của Nvidia đã trở thành một “đòn bẩy” đáng kể của Mỹ trong cuộc cạnh tranh về bán dẫn với Trung Quốc.

Trước thời điểm Trung Quốc siết chặt xuất khẩu công nghệ bán dẫn, Nvidia được cho là đã nắm giữ gần 95% thị trường chip AI tiên tiến tại Trung Quốc. Tuy nhiên, đến năm 2025, thị phần của Nvidia tại Trung Quốc đã giảm xuống dưới 60%, trong khi các công ty Trung Quốc chiếm gần 41% thị trường bộ gia tốc AI nội địa.

Chiến lược kiểm soát xuất khẩu chip của Mỹ

Sự sụt giảm này không chỉ xuất phát từ cạnh tranh trên thị trường Trung Quốc, mà còn từ yếu tố cạnh tranh về địa chính trị. Trong những năm gần đây, Mỹ đã áp đặt hàng loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đối với các công nghệ bán dẫn tiên tiến và cơ sở hạ tầng về AI.

Cụ thể, vào tháng 10/2022, Mỹ đã ban hành hai quy định nhằm ngăn cản Trung Quốc mua chip máy tính tiên tiến, phát triển và vận hành các siêu máy tính, cũng như sản xuất các công nghệ bán dẫn tiên tiến. Các biện pháp kiểm soát này đã lần lượt được mở rộng vào tháng 10/2023 và tháng 12/2024.

Đến tháng 3/2025, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục đưa nhiều thực thể khác của Trung Quốc vào danh sách cấm tham gia thương mại về bán dẫn và các công nghệ tiên tiến khác.

Thực tế, Bộ Thương mại Mỹ đã công khai tuyên bố các biện pháp này được đưa ra nhằm đảm bảo Trung Quốc không thể sản xuất các công nghệ bán dẫn phức tạp để củng cố năng lực quân sự và giám sát của nước này.

Mỹ cũng gây sức ép buộc Hà Lan và Nhật Bản hạn chế xuất khẩu bán dẫn sang Trung Quốc.

Chiến lược này phản ánh một sự dịch chuyển sâu sắc hơn trong chính trị quốc tế, khi các biện pháp hạn chế về công nghệ không chỉ là một phần của chính sách thương mại, mà trở thành một “vũ khí” về kinh tế trong quan hệ giữa các quốc gia.

Trung Quốc đẩy mạnh tự chủ công nghệ

Tuy nhiên, chiến lược nói trên cũng đem lại nhiều kết quả ngoài ý muốn của Mỹ. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đã gây ra nhiều trở ngại không thể phủ nhận đối với Trung Quốc trong việc tiếp cận vật liệu bán dẫn, song cũng đồng thời thúc đẩy Bắc Kinh nỗ lực đạt được tự chủ về công nghệ.

Ít nhất 9 công ty Trung Quốc, trong đó có Ascend (Huawei), Kunlunxin (Baidu) và T-head (Alibaba), đã vượt ngưỡng 10.000 đơn vị GPU được giao theo đơn đặt hàng, góp phần mở rộng đáng kể quy mô sản xuất chip AI trong nước.

Theo báo cáo mới nhất, các công ty bán dẫn Trung Quốc đã xuất xưởng khoảng 1,65 triệu bộ gia tốc AI trong năm 2025, làm thu hẹp vị thế dẫn đầu của Nvidia và củng cố hệ sinh thái chip nội địa.

Trong số đó, Huawei nổi lên như trọng tâm trong kế hoạch tự chủ AI của Trung Quốc, với các bộ xử lý AI được quảng bá như phương án thay thế cho các sản phẩm từ Nvidia.

Theo ước tính mới nhất, Huawei dự kiến sản xuất khoảng 600.000 bộ xử lý Ascend 910C trong năm 2026, trong bối cảnh Trung Quốc đẩy nhanh nỗ lực giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.

Đáng chú ý, chính CEO Nvidia Jensen Huang cũng cảnh báo rằng, các biện pháp hạn chế cực đoan từ Mỹ có nguy cơ phản tác dụng về mặt chiến lược.

Ông lập luận rằng, việc đẩy Trung Quốc ra khỏi hệ sinh thái bán dẫn do Mỹ dẫn dắt có thể vô tình tạo điều kiện phát triển cho ngành công nghiệp nội địa Trung Quốc và làm suy yếu ảnh hưởng dài hạn của Mỹ trên các thị trường AI toàn cầu.

Tái định nghĩa quyền lực thế kỷ 21

Những phân tích trên cho thấy quy mô của cuộc cạnh tranh về công nghệ bán dẫn giữa Mỹ và Trung Quốc có thể lớn ngoài sức tưởng tượng.

Các nghiên cứu về siêu máy tính AI trên toàn cầu cho thấy hiệu suất tính toán của các máy tính này hiện tăng gấp đôi sau khoảng mỗi 9 tháng, trong khi chi phí mua sắm phần cứng và nhu cầu sử dụng điện năng tăng gấp đôi mỗi năm.

Tính đến năm 2025, siêu máy tính AI hàng đầu thế giới hiện nay sử dụng khoảng 200.000 chip AI và tiêu thụ mức năng lượng đủ để cấp điện cho khoảng 250.000 hộ gia đình.

Cuộc "Chiến tranh Lạnh AI" bằng nhiều cách đang tái định nghĩa khái niệm về quyền lực trong thế kỷ 21. Khác với cuộc Chiến tranh Lạnh xoay quanh ý thức hệ trước đây, cuộc đối đầu này đang được tiến hành thông qua các thuật toán, các chất bán dẫn, dữ liệu và cơ sở hạ tầng số.

Mặc dù các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip bán dẫn có thể mang lại cho Trung Quốc một “khoảng đệm” tạm thời, các hạn chế này cũng sẽ đồng thời thúc đẩy xu hướng tự chủ công nghệ trên toàn cầu.

Hệ quả của cuộc đua AI Mỹ-Trung sẽ không chỉ dừng lại ở công nghệ, mà sẽ còn lan rộng sang các tính toán về quân sự, quan hệ kinh tế, và thậm chí là sự sống còn của xu thế toàn cầu hóa.

(theo Modern Diplomacy)

Minh Nhuận

Nguồn TG&VN : https://baoquocte.vn/modern-diplomacy-chien-tranh-lanh-ai-my-trung-tai-dinh-hinh-quyen-luc-tren-toan-cau-396597.html