Tháng này, Ford và Xiaomi đều phủ nhận đang xem xét liên doanh sản xuất xe tại Mỹ. Lời phủ nhận của họ khó có thể ngăn chặn những tin đồn. Một sự hợp tác như vậy có lý do rõ ràng: Các hãng sản xuất ô tô truyền thống ở phương Tây cần chuyên môn về xe điện của Trung Quốc; trong khi những công ty Trung Quốc cần tiếp cận thị trường béo bở ở Mỹ.
Trở ngại chính với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc muốn bán xe cho khách hàng ở Mỹ không phải thuế quan, mà là các quy định hạn chế việc sử dụng hệ thống kết nối của Trung Quốc.
Ô tô bán tại Mỹ có thể dùng nhựa và kính Trung Quốc, nhưng không được sử dụng chip hoặc phần mềm truyền thông Trung Quốc cho việc lái xe tự động.
Mối quan tâm chính của các nhà quản lý Mỹ là an ninh. Một chiếc ô tô cao cấp điển hình có thể tích hợp cả tá camera, cộng với radar và cảm biến laser thu thập hình ảnh mọi thứ xung quanh xe. Ngoài ra, những chiếc xe này thường có cảm biến giọng nói bên trong, cũng như camera nội bộ để giám sát tài xế mất tập trung.
Mối quan tâm chính của các nhà quản lý Mỹ là an ninh. Một chiếc ô tô cao cấp điển hình có thể tích hợp cả tá camera, cộng với radar và cảm biến laser thu thập hình ảnh mọi thứ xung quanh xe - Ảnh: iStockphoto
An ninh mạng xung quanh tất cả cảm biến này là rất thiếu minh bạch. Tor Indstøy, nhà nghiên cứu người Na Uy, từng tiến hành điều tra ô tô điện mới của hãng Nio (Trung Quốc) và báo cáo rằng 90% dữ liệu mà chiếc xe này thu thập được đã được truyền đến các máy chủ ở Trung Quốc.
Rủi ro gián điệp là điều hiển nhiên, nhưng vấn đề lớn hơn là khả năng phá hoại. Các nhà nghiên cứu Na Uy đã lái một chiếc xe buýt Trung Quốc vào sâu trong một mỏ để nghiên cứu hoạt động của nó trong điều kiện không có kết nối mạng. Dù vậy, họ vẫn phát hiện hệ thống pin trên xe buýt vẫn có thể bị truy cập từ xa. Đan Mạch và Anh cũng đã phát hiện những lỗ hổng tương tự.
Cần lưu ý rằng quốc gia đầu tiên hành động trước những rủi ro này là Trung Quốc. Trung Quốc áp đặt các giới hạn với việc truyền dữ liệu của ô tô, ngoài các hạn chế không chính thức về nơi xe điện Tesla được phép di chuyển. Tuy nhiên, khi Mỹ làm theo bằng cách cấm các thành phần kết nối và tự lái từ Trung Quốc, nhiều người ở châu Âu từng cho rằng người Mỹ quá đa nghi.
Ô tô Trung Quốc là mối đe dọa an ninh với nhiều người châu Âu
Theo một báo cáo từ viện nghiên cứu OSW (Ba Lan), người châu Âu hiện cũng coi ô tô là mối đe dọa an ninh. Ba Lan được cho là đang chuẩn bị cấm ô tô Trung Quốc vào các căn cứ quân sự.
Bộ Quốc phòng Anh đã yêu cầu các quan chức không nên có các cuộc trò chuyện nhạy cảm bên trong ô tô có thiết bị điện tử Trung Quốc, vì lo ngại bị nghe lén.
Dù vậy, nhiều tiếng nói có ảnh hưởng ở Mỹ và châu Âu đã hoan nghênh đầu tư của Trung Quốc vào ngành ô tô. Các hãng sản xuất ô tô truyền thống hy vọng liên doanh với những công ty Trung Quốc sẽ giúp hồi sinh công nghệ của họ. Ngay cả Tổng thống Mỹ Donald Trump đang dần ủng hộ đầu tư của Trung Quốc vào ngành ô tô. “Nếu họ muốn đến xây dựng nhà máy, thuê bạn, bạn bè và hàng xóm của bạn thì điều đó thật tuyệt vời”, ông Trump phát biểu tại Câu lạc bộ Kinh tế Detroit hồi tháng 1.
Câu lạc bộ Kinh tế Detroit là tổ chức được thành lập năm 1934, có trụ sở tại thành phố Detroit (bang Michigan, Mỹ), chuyên tổ chức các buổi diễn thuyết, hội thảo và tọa đàm với sự tham gia của các lãnh đạo doanh nghiệp, chính trị gia, nhà hoạch định chính sách và chuyên gia kinh tế hàng đầu.
Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Trump sẽ thăm Trung Quốc ngày 31.3 đến 2.4 và dự kiến sẽ hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đang tìm kiếm sự nhượng bộ từ ông Trump trước hội nghị thượng đỉnh này, rất có thể sẽ yêu cầu Mỹ nới lỏng các quy định kết nối trên ô tô. Những hạn chế này đang mang lại cho chính phủ Mỹ và các công ty nước này đòn bẩy chiến lược quan trọng.
Hãy so sánh điều đó với cách tiếp cận của châu Âu. Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) hy vọng rằng thuế quan mà họ áp đặt lên xe điện Trung Quốc sẽ tạo điều kiện cho các công ty châu Âu bắt kịp đối thủ châu Á. Thế nhưng, thuế quan đã không ngăn cản các nhà sản xuất ô tô ngày càng phụ thuộc vào các công ty Trung Quốc trong thiết kế phần mềm và chip. Kết quả là ngay cả những chiếc ô tô sản xuất tại châu Âu cũng có những lỗ hổng bảo mật cố hữu.
Các công ty ô tô tự lái Trung Quốc đang sử dụng thân xe sản xuất ở châu Âu, nên tránh được thuế quan của khu vực này, và kết hợp chúng với các cảm biến và phần mềm Trung Quốc để triển khai robotaxi (taxi tự lái) trên khắp châu Âu. Châu Âu cung cấp phần “thân”, còn Trung Quốc mang đến “bộ não”.
Các hạn chế về kết nối trên ô tô của Mỹ tạo ra động lực ngược lại. Các hạn chế đó đã khiến một số công ty Trung Quốc chia sẻ bí quyết và sở hữu trí tuệ khi những hãng đồng hương bị loại khỏi thị trường Mỹ. Ví dụ, Quectel (Trung Quốc) được cho là đã chuyển giao phần mềm cho Eagle Wireless ở Mỹ, mở rộng vị thế của mình với tư cách là nhà cung cấp mô-đun di động kết nối ô tô với internet.
Chris Miller, chuyên gia địa chính trị và tác giả người Mỹ nổi tiếng với cuốn sách Chip War (Cuộc chiến chip), cho rằng các quy định về kết nối cũng củng cố vị thế của các nhà sản xuất ô tô truyền thống của Mỹ trong bất kỳ liên doanh mới nào. Các đối tác Trung Quốc biết rằng phải chuyển giao công nghệ cho người Mỹ. Đó là những người sau đó sẽ kiểm soát mọi bản cập nhật phần mềm. Lợi thế về công nghệ ô tô của Mỹ vì thế được tăng cường. Ngược lại, châu Âu gần như không còn là đối thủ đáng kể trong cuộc đua này.
Các hạn chế về kết nối, chứ không phải thuế quan, là đòn bẩy mạnh nhất của Mỹ trong ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Các hạn chế này đã củng cố vị thế của Mỹ, trong khi cách tiếp cận ưu tiên thuế quan của châu Âu lại làm gia tăng sự phụ thuộc vào Trung Quốc với những hệ thống quan trọng.
Nếu muốn tiếp cận thị trường ô tô Mỹ, các công ty Trung Quốc không chỉ phải xây dựng nhà máy và thuê lao động ở Mỹ, mà còn phải hỗ trợ công nghệ của Mỹ.
Sơn Vân