Mối họa khi lệ thuộc công nghệ

2 giờ trướcBài gốc

BookTok đã vượt xa sức ảnh hưởng của thế giới số để tiến vào thế giới sách in. Ảnh: Business Insider.

Trong bối cảnh ngành xuất bản đang dành quá nhiều sự chú ý cho AI, có một mối đe dọa khác mang tính cấp bách hơn: Họ đã đánh mất phần lớn quyền kiểm soát đối với quá trình đưa sách đến tay độc giả.

Công nghệ kiểm soát xuất bản?

Các nền tảng thương mại điện tử như Amazon đang nắm quyền kiểm soát doanh số bán sách. TikTok, đặc biệt là BookTok, có thể quyết định thành công của cuốn sách và các tác giả.

Google định hình con đường độc giả tìm kiếm thông tin về sách. Meta ảnh hưởng đến phạm vi quảng cáo và chiến lược xây dựng đối tượng độc giả.

Những nền tảng này đang chi phối phần lớn quá trình đưa sách từ nhà xuất bản đến tay công chúng. Đáng chú ý, mô hình này không phải là mới. Chúng đã hiện diện trong xuất bản tin tức suốt một thập kỷ qua.

Khi các nền tảng thay đổi thuật toán hoặc cắt giảm ưu tiên thông tin, nhiều đơn vị báo chí ghi nhận lưu lượng truy cập sụt giảm, doanh thu giảm và họ phải bóp méo các chiến lược biên tập để thích nghi với sự thay đổi này. Kết quả không chỉ là thiệt hại về kinh tế mà còn là sự phụ thuộc ngày càng lớn của các tổ chức tin tức vào các nền tảng bên ngoài.

Dù các nhà xuất bản sách không hoàn toàn giống với những đơn vị báo chí vì họ không phụ thuộc vào lưu lượng truy cập hàng ngày và mô hình doanh thu cũng đa dạng hơn, sự liên quan với các nền tảng công nghệ lại khá tương đồng.

Ngày nay, thành công trong ngành xuất bản gắn liền với khả năng hiển thị trên những nền tảng này. Một cuốn sách có thể bị ế ẩm trong nhiều tháng cho đến khi một video TikTok lan truyền biến nó thành sách ăn khách chỉ sau một đêm.

Thứ hạng trên Amazon cũng có thể quyết định thành bại về mặt thương mại của một cuốn sách. Chưa kể việc tối ưu hóa công cụ tìm kiếm cũng có vai trò quyết định liệu độc giả có nhìn thấy cuốn sách đó hay không.

Các nhà xuất bản phải thích nghi với quá trình này. Họ tìm cách tối ưu hóa tác phẩm để phù hợp với những thuật toán công nghệ. Kết quả là tạo nên một quá trình tự kiểm duyệt trong ngành xuất bản, không phải do yêu cầu từ biên tập viên hay chính phủ, mà do các hệ thống công nghệ bên ngoài.

Rủi ro ở đây không chỉ là sự phụ thuộc của các nhà xuất bản vào những nền tảng công nghệ này trong việc tìm kiếm doanh thu, mà còn là việc những ông lớn trên dần nắm quyền chủ đạo trong hoạt động xuất bản. Họ bắt đầu định hình loại sách nào có khả năng sinh lời và nhà xuất bản dần không có lựa chọn nào ngoài việc làm theo nếu muốn bảo đảm doanh thu.

Các nền tảng công nghệ đang chi phối quá trình đưa sách đến với độc giả. Ảnh: Amalytix.

Tự chủ về hệ sinh thái công nghệ

Trước khi sự phụ thuộc ngày càng lớn hơn, các nhà xuất bản cần đầu tư nghiêm túc vào hoạt động xuất bản điện tử của riêng họ, xây dựng mô hình bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, phát triển hệ sinh thái độc giả đăng ký dịch vụ trực tiếp và cộng đồng riêng để tạo sự gắn kết. Những chiến lược này không phải là những dự án phụ nữa mà cần trở thành cơ sở kinh doanh cốt lõi.

Bước thứ hai là xây dựng tầm nhìn mới, đặt các nền tảng công nghệ bên ngoài như những kênh biến động thay vì các kênh ổn định. Từ cách nhìn này, các nhà xuất bản tập trung hơn vào việc đa dạng hóa sự hiện diện trên nhiều nền tảng, tránh phụ thuộc quá lớn vào bất kỳ kênh tìm kiếm hay phân phối nào.

Ngoài ra, giới xuất bản cần tập hợp lại để tạo được sức ép với các công ty công nghệ toàn cầu, từ đó họ có thể có sức mạnh lớn hơn trong việc thúc đẩy tính minh bạch trong thuật toán tìm kiếm, xếp hạng và quyền truy cập dữ liệu.

Ngành xuất bản cũng cần tham gia sâu hơn vào những cuộc tranh luận của giới công nghệ với chính phủ các nơi về quyền truy cập dữ liệu, khả năng tương tác và tính minh bạch của thuật toán. Nếu các nhà xuất bản không tham gia vào cuộc đối thoại này, họ có nguy cơ bị động ràng buộc thay vì chủ động xây dựng khuôn khổ chính sách chung phù hợp với mình.

Về lâu dài, các cuộc thảo luận về chủ quyền số (trong đó có việc phát triển các cơ sở hạ tầng công nghệ thay thế) cũng rất quan trọng. Các hệ sinh thái số độc lập sẽ không loại bỏ được sự kết nối với những nền tảng lớn, nhưng có thể làm giảm sự phụ thuộc quá mức.

Minh Hoa

Nguồn Znews : https://znews.vn/moi-hoa-khi-le-thuoc-cong-nghe-post1638673.html