Mối nguy hiểm tiềm tàng từ loại thuốc ngủ quen thuộc

2 giờ trướcBài gốc

Theo một nghiên cứu mới từ Đại học Flinders (Australia) được công bố trên tạp chí y khoa Annals of the American Thoracic Society, hoạt chất quetiapine (thường được biết đến rộng rãi dưới tên thương mại Seroquel) - vốn được nhiều bác sĩ kê đơn ngoài chỉ định (off-label) với liều lượng thấp để hỗ trợ điều trị chứng mất ngủ - có thể khiến người dùng bị suy giảm nghiêm trọng khả năng phản ứng và năng lực lái xe vào sáng hôm sau, bất chấp việc họ vẫn cảm thấy cơ thể hoàn toàn tỉnh táo.

Đây là cuộc thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên thế giới chứng minh rằng những lợi ích ngắn hạn về giấc ngủ của loại thuốc này lại đi kèm với những rủi ro an toàn vô cùng đáng ngại.

Hoạt chất quetiapine, vốn được nhiều bác sĩ kê đơn ngoài chỉ định với liều lượng thấp để hỗ trợ điều trị chứng mất ngủ, có thể khiến người dùng bị suy giảm nghiêm trọng khả năng phản ứng và năng lực lái xe vào sáng hôm sau. Ảnh: Illinois Recovery Center

Để đưa ra kết luận mang tính cảnh báo trên, các nhà khoa học đã tiến hành một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi và có đối chứng với giả dược trên 15 người trưởng thành mắc hội chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) kèm theo tình trạng khó duy trì giấc ngủ.

Mỗi tình nguyện viên trải qua 2 đêm ngủ tại phòng thí nghiệm, trong đó một đêm uống 50mg quetiapine và đêm còn lại uống giả dược. Sáng hôm sau, họ được yêu cầu thực hiện các bài kiểm tra phản xạ tâm thần vận động và bài mô phỏng lái xe.

Kết quả ghi nhận quetiapine thực sự mang lại một số tác dụng tích cực khi giúp người tham gia ngủ lâu hơn, ít bị tỉnh giấc giữa đêm, đồng thời giảm số lần ngừng thở mà không làm suy giảm nồng độ oxy trong máu.

Thế nhưng, cái giá phải trả vào ban ngày lại lớn hơn rất nhiều khi hiệu suất hoạt động của cơ thể bị kéo tụt rõ rệt. Thời gian phản ứng của họ chậm hơn đáng kể, và số lần mất tập trung tăng vọt từ mức trung vị là 2 lên đến 10 lần chỉ trong một bài kiểm tra ngắn kéo dài 10 phút.

Đáng sợ hơn, trong bài mô phỏng lái xe, khả năng giữ tay lái của họ bị ảnh hưởng nặng nề khi đi lệch khỏi tâm làn đường nhiều hơn tới 33%, khiến nguy cơ xảy ra va chạm giao thông tăng lên gần như gấp đôi so với khi dùng giả dược.

Thời gian phản ứng khi lái xe của người dùng quetiapine chậm hơn đáng kể, và số lần mất tập trung tăng vọt từ mức trung vị là 2 lên đến 10 lần chỉ trong một bài kiểm tra ngắn kéo dài 10 phút. Ảnh minh họa: Earth

Mối nguy hại lớn nhất được các chuyên gia vạch trần chính là sự sai lệch hoàn toàn giữa cảm giác chủ quan và năng lực thực tế của cơ thể. Sau khi dùng thuốc vào đêm hôm trước, nhiều người không hề cảm thấy buồn ngủ hay mệt mỏi vào sáng hôm sau, thậm chí có người còn có cảm giác tỉnh táo hơn bình thường.

Tuy nhiên, các bài kiểm tra khách quan lại phơi bày một sự thật trần trụi rằng họ đang ở trong trạng thái phản ứng rất chậm chạp và kém tập trung. "Sự lệch pha nghiêm trọng giữa cảm nhận và chức năng thực tế này chính là cạm bẫy đe dọa an toàn nghiêm trọng, đặc biệt khi người dùng thuốc điều khiển phương tiện giao thông", bà Cricket Fauska, tác giả chính kiêm nhà khoa học giấc ngủ tại Đại học Flinders, nhấn mạnh.

Thực trạng này càng trở nên đáng lo ngại khi Giáo sư Danny Eckert, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe Giấc ngủ FHMRI, tiết lộ có khoảng 80% người mắc OSA vẫn chưa được chẩn đoán chính thức.

Do các triệu chứng khó ngủ của họ rất dễ bị đánh đồng với bệnh mất ngủ thông thường, các bác sĩ thường dễ dàng kê đơn quetiapine mà bỏ qua bước kiểm tra chức năng hô hấp thiết yếu của người bệnh.

Tình trạng lạm dụng này diễn ra rất phổ biến tại Australia, nơi có gần 90% bệnh nhân tìm đến bác sĩ vì mất ngủ sẽ được kê ngay các loại thuốc ngủ thay vì được tiến hành một cuộc đánh giá sức khỏe toàn diện.

Nghiên cứu cũng ghi nhận một thực tế đáng ngại, khi có tới hơn 3/4 số người tham gia thử nghiệm phải gánh chịu các tác dụng phụ chỉ sau một liều dùng duy nhất. Các triệu chứng này bao gồm choáng váng, tụt huyết áp, cơ thể mệt mỏi, và thậm chí đã có trường hợp bất tỉnh nghiêm trọng đến mức phải vào phòng cấp cứu kiểm tra.

3/4 số người tham gia thử nghiệm phải gánh chịu các tác dụng phụ của quetiapine chỉ sau một liều dùng duy nhấ. Ảnh minh họa: Hans Lucas/Getty Images

Trước những dữ liệu lâm sàng này, các chuyên gia y tế khuyến cáo mạnh mẽ rằng không nên sử dụng quetiapine như một phương pháp điều trị thường quy cho những ai nghi ngờ hoặc đã biết mình mắc OSA, nhất là khi họ cần duy trì sự tỉnh táo cao độ để làm việc vào ban ngày.

Công trình nghiên cứu này cũng đóng góp một góc nhìn quan trọng vào xu hướng y khoa hiện đại trong việc điều trị các chứng rối loạn giấc ngủ. Thay vì vội vàng lạm dụng thuốc an thần như một thói quen mặc định, các bác sĩ cần thực hiện sàng lọc kỹ lưỡng để tìm ra nguyên nhân gốc rễ của bệnh, đồng thời ưu tiên các phương pháp can thiệp không dùng thuốc, chẳng hạn như liệu pháp nhận thức hành vi chuyên biệt cho chứng mất ngủ (CBTi).

Đồng thời, các nhà khoa học đang lên tiếng kêu gọi cơ quan quản lý cần siết chặt hơn nữa việc kê đơn quetiapine ngoài chỉ định, và bắt buộc phải tăng cường các nhãn cảnh báo về nguy cơ suy giảm khả năng hoạt động vào ngày hôm sau.

Đối với các bệnh nhân hiện đang điều trị bằng loại thuốc này, các chuyên gia căn dặn tuyệt đối không được tự ý dừng thuốc một cách đột ngột mà phải tham khảo ý kiến hướng dẫn sát sao từ bác sĩ để đảm bảo an toàn cho chính mình.

Anh Vũ

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/moi-nguy-hiem-tiem-tang-tu-loai-thuoc-ngu-quen-thuoc-169260610105123767.htm