TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Thái Hà Books, phó ban Hợp tác Quốc tế, Hội Xuất bản Việt Nam. Ảnh: Hoàng Đông.
Tôi là người đã học tập, làm việc và đi công tác tại gần 50 quốc gia trên thế giới, tham gia hầu hết hội sách lớn nhất thế giới, tham dự rất nhiều hội nghị, hội thảo, tọa đàm về sách, xuất bản và thư viện tại nhiều quốc gia. Tôi đã nghe nhiều, thấy nhiều, học được rất nhiều và suốt 20 năm nay luôn trăn trở: Việt Nam nên làm gì, cần làm gì ngay cho Việt Nam chúng ta, nhất là sau khi có nghị quyết 80 và chỉ thị 04.
Vai trò của thư viện trong thời đại mới
Một quốc gia mạnh không chỉ mạnh về kinh tế. Một dân tộc hùng cường không chỉ dựa vào hạ tầng, công nghệ hay những tòa nhà cao tầng. Sức mạnh thật sự nằm ở con người và con người trưởng thành từ tri thức, từ văn hóa đọc, từ khả năng học tập suốt đời. Thật sự là vậy.
Tôi không chỉ suy nghĩ, trằn trọc mà luôn đau đáu một suy nghĩ rất giản dị: Mỗi phường xã cần có một thư viện; Mỗi bệnh viện, cơ quan, doanh nghiệp cần có một tủ sách. Đây là việc làm rất cần thiết, thậm chí cấp bách.
Thư viện không chỉ là nơi cất giữ sách. Thư viện là ngôi nhà của tri thức. Là nơi trẻ em gieo những hạt giống ước mơ. Là nơi người lớn tiếp tục học hỏi. Là nơi người cao tuổi tìm thấy niềm vui tinh thần. Một thư viện nhỏ ở xã, ở phường có thể thay đổi cuộc đời của biết bao con người.
Còn một tủ sách trong bệnh viện, cơ quan hay doanh nghiệp cũng không đơn thuần là vài chiếc giá để sách. Đó là một không gian chữa lành, một người thầy thầm lặng, một người bạn đồng hành.
Ở bệnh viện, nơi con người đối diện với bệnh tật, với lo âu và cả những nỗi sợ hãi, sách có thể trở thành liều thuốc đặc biệt. Một cuốn sách hay giúp người bệnh vơi đi căng thẳng. Giúp người nhà bệnh nhân có thêm niềm tin. Giúp đội ngũ y bác sĩ có thêm nguồn cảm hứng, sự thấu cảm và năng lượng tích cực trong hành trình cứu người.
Tôi từng chứng kiến nhiều doanh nghiệp, trường học, cơ quan, bệnh viện trên thế giới có những thư viện rất đẹp, những góc đọc sách rất nhân văn. Người ta không chỉ tạo điều kiện cho mọi người quyền tiếp cận tri thức công bằng mà tạo ra không gian thư giãn và bình an. Ở các bệnh viện, họ không chỉ chữa bệnh cho thân thể mà còn chăm sóc tâm hồn. Thật nhẹ nhàng và có nhiều tác dụng bất ngờ.
Bởi thế, nhân dịp Quốc tế Thiếu nhi 1/6 năm nay, tôi hạnh phúc khi Thái Hà Books và các bạn cộng sự, học trò, bạn bè tiếp tục hành trình gieo hạt tri thức bằng việc trao tặng những tủ sách tiếp theo. Tủ sách thứ 133 đã được tặng và có lẽ đến tủ sách thứ 300 (hoặc thứ 500 hoặc thậm chí thứ 1.000) chúng tôi tặng đi mới có những lan tỏa đầu tiên.
Hôm nay ngồi tĩnh tâm trong không gian sách của riêng mình với vài nghìn cuốn, tôi nhớ về những kỷ niệm đẹp mới đây thôi, ngay trong tháng 4, tháng Đọc sách, khi những tủ sách mới nhất đã được trao tặng tới Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Niềm vui của các sinh viên, thậm chí các thầy cô, các giáo sư tiến sĩ làm chúng tôi rất vui. Những nụ cười hạnh phúc của bệnh nhân, người nhà bệnh nhân và cả các bác sỹ trực ca, nhất là ca đêm cho chúng tôi thêm niềm tin vào những việc mình đã và đang làm, vào sứ mệnh mang sách đến muôn nơi, đến bất cứ đâu.
Bệnh viện Nhi Trung ương là nơi đang ngày đêm chăm sóc, chữa trị và gìn giữ sức khỏe cho hàng triệu người Việt Nam. Chỉ có khi gặp và tâm sự với GS Trần Minh Điển, Giám đốc bệnh viện chúng tôi mới thêm hiểu hơn về nơi này. Cũng như những khoảng thời gian tâm sự với Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội là GS.TS Nguyễn Hữu Tú mới hiểu mong muốn đọc sách của sinh viên nhà trường.
Tôi tin rằng, những cuốn sách được trao đi không chỉ dừng ở những trang giấy. Chúng sẽ được mở ra, được đọc, được suy ngẫm, được lan tỏa. Và biết đâu, một cuốn sách trong tủ sách ấy sẽ thay đổi tư duy của một sinh viên y khoa; truyền cảm hứng cho một bác sĩ; nâng đỡ tinh thần của một bệnh nhi hoặc người thân đang chờ đợi bên hành lang bệnh viện.
133 tủ sách ban đầu được trao đi trong những năm qua là một con số đáng vui. Nhưng điều đáng quý hơn là tinh thần phía sau con số ấy: tinh thần phụng sự, tinh thần chia sẻ tri thức và lan tỏa văn hóa đọc.
TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng thư viện là một hạ tầng không thể thiếu trong xã hội phát triển. Ảnh: Dezeeen.
Xây thêm thư viện bên cạnh cao ốc
Tôi luôn mơ về một Việt Nam đọc sách nhiều hơn. Một Việt Nam mà mỗi xã phường đều có thư viện sáng đèn mỗi ngày. Mỗi bệnh viện đều có góc đọc sách chữa lành. Mỗi cơ quan đều có tủ sách phát triển bản thân. Mỗi doanh nghiệp đều xem việc học tập là văn hóa cốt lõi.
Khi một người đọc sách, người đó thay đổi. Khi nhiều người đọc sách, cộng đồng thay đổi. Và khi cả một dân tộc đọc sách, tương lai đất nước sẽ đổi thay.
Mỗi thư viện được xây dựng hôm nay là một hạt giống cho ngày mai. Mỗi tủ sách được trao đi hôm nay là một lời cam kết với tương lai.
Chúng ta xây nhà, xây đường, xây bệnh viện là cần thiết. Nhưng chúng ta cũng cần xây những ngôi nhà cho tâm hồn.
Và đôi khi, một tủ sách nhỏ chính là nơi khởi đầu cho những điều lớn lao.
Tôi muốn chia sẻ vài suy nghĩ ngay lúc này, ngay bây giờ rằng muốn đất nước hùng cường, đừng chỉ xây thêm cao ốc. Hãy xây thêm thư viện. Đừng chỉ mở rộng bệnh viện. Hãy mở rộng tri thức. Vì bệnh của thân thể cần bác sĩ chữa lành, nhưng sự nghèo nàn của tâm hồn chỉ có sách mới cứu được.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng, một xã không có thư viện là một vùng đất thiếu ánh sáng. Một bệnh viện không có tủ sách là nơi chữa thân mà quên chữa tâm.
Tôi thật sự mong một ngày, tiêu chí đánh giá sự phát triển không chỉ là GDP hay những tòa nhà cao bao nhiêu tầng; mà là mỗi phường xã có bao nhiêu người đọc sách, mỗi bệnh viện có bao nhiêu người tìm thấy hy vọng từ một trang sách.
Tôi muốn nghĩ đến trách nhiệm xã hội. Rằng nếu chúng ta có thể dành hàng nghìn tỷ xây nên những công trình bằng bê tông, chúng ta cũng cần dành trái tim để xây những công trình của tri thức. Vì bê tông xây thành phố, còn sách xây con người.
Tôi luôn tin rằng trao một tủ sách không phải là tặng vài chục cuốn sách. Đó là trao cơ hội đổi đời. Trao khả năng tự học. Trao hạt giống của trí tuệ. Và hạt giống ấy, một ngày nào đó, sẽ nở thành tương lai.
Hãy cùng nhau, chúng ta cùng đến các bệnh viện và cùng chung tâm để bệnh viện cứu người khỏi bệnh tật. Sách cứu con người khỏi vô minh.
Hãy mở tâm cùng xây dựng những thư viện chất lượng, nhiều sách hay, sách có giá trị tại các tỉnh thành, để rồi đến ngày nào đó, mỗi phường xã có thư viện, mỗi bệnh viện có tủ sách, mỗi doanh nghiệp có văn hóa đọc.
TS Nguyễn Mạnh Hùng