Một bộ sách giáo khoa - Nhu cầu ổn định và thống nhất trong giáo dục quốc dân

một ngày trướcBài gốc

PGS.TS Trần Đăng Sinh, nguyên Chủ nhiệm khoa Triết học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Vừa qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 3588/QĐ-BGDĐT về bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc. Đây là một vấn đề được xã hội quan tâm, đặt ra nhiều suy ngẫm về tính thống nhất, công bằng và hiệu quả của nền giáo dục quốc dân.

Sách giáo khoa - công cụ định hình mặt bằng tri thức quốc gia

PGS.TS Trần Đăng Sinh, nguyên Chủ nhiệm khoa Triết học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội chia sẻ với Tạp chí Công dân và Khuyến học: "Một bộ sách là hợp lý. Sách giáo khoa không đơn thuần là tài liệu giảng dạy, mà còn là xương sống của chương trình giáo dục phổ thông", là "cẩm nang" cho giáo viên, là nơi cung cấp kiến thức cơ bản cho học sinh.

Thông qua sách giáo khoa, các mục tiêu giáo dục được cụ thể hóa, nội dung tri thức được chuẩn hóa và phương pháp sư phạm được định hướng. Một bộ sách giáo khoa thống nhất do Nhà nước tổ chức biên soạn, thẩm định và ban hành sẽ góp phần đảm bảo khối kiến thức chung cho học sinh trên cả nước.

Trong hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam hiện nay, khi có những khoảng cách về trình độ, cơ sở vật chất giữa các vùng, miền,… thì việc thực hiện một bộ sách giáo khoa là hết sức cần thiết. điều này đã được phản ánh trên nghị trường Quốc hội trong thời gian vừa qua.

Trước đây, việc triển khai chủ trương xã hội hóa biên soạn sách giáo khoa với nhiều bộ sách khác nhau xuất phát từ mong muốn tạo sự đa dạng, đổi mới phương pháp dạy và học, cập nhật các nền giáo dục hiện đại. Tuy nhiên, trải qua thực tiễn cho thấy việc này cũng bộc lộ không ít bất cập.

Trước hết, nhiều bộ sách với cách tiếp cận, cấu trúc và mức độ nội dung khác nhau gây khó khăn cho giáo viên trong tổ chức giảng dạy. Lúng túng trong việc lựa chọn bộ sách nào, khó cho giáo viên trong truyền đạt kiến thức cho học sinh...

Nhiều giáo viên thấy áp lực trong dạy học. Sự thiếu đồng bộ khiến việc tiếp nối kiến thức dễ bị gián đoạn, ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh. Một ví dụ mà PGS.TS Trần Đăng Sinh đưa ra là, khi mỗi trường dạy các bộ sách khác nhau, học sinh chuyển trường rất khó tiếp cận chương trình và kiến thức. Như vậy sẽ ảnh hưởng tới kết quả học tập của học sinh.

Bên cạnh đó, bên cạnh việc phụ huynh thêm tốn kém tài chính mà còn cảm thấy khó khi chọn mua sách cho con. Việc thay đổi bộ sách, thay đổi phiên bản, cùng với giá thành cao của một số bộ sách đã tạo áp lực không nhỏ, nhất là với các gia đình có thu nhập thấp hoặc có nhiều con trong độ tuổi đi học, gia tăng áp lực kinh tế lên gia đình khi các thứ tiền đầu năm học đang bủa vây.

Thứ ba, việc để thị trường chi phối mạnh mẽ sách giáo khoa tiềm ẩn nguy cơ thương mại hóa giáo dục. Khi lợi ích kinh tế có thể lấn át mục tiêu sư phạm, sách giáo khoa dễ bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh, tiếp thị, thay vì tập trung tối đa vào chất lượng nội dung và giá trị giáo dục cốt lõi. Việc để giáo viên hoặc nhà trường chọn bộ sách nào cũng gây lên nhiều kẽ hở, dễ bị lợi dụng theo hướng tiêu cực

Một bộ sách giáo khoa - Vai trò chủ đạo trong giáo dục quốc dân

Theo PGS.TS Trần Đăng Sinh: "Nhiều bộ sách giáo khoa sẽ gây lãng phí. Nhà nước cho phép có nhiều bộ sách khác để sử dụng trong học tập là việc bình thường trong một nền giáo dục nhưng nhưng bộ sách này chỉ là để tham khảo, còn Bộ Giáo dục và Đào tạo phải có một bộ sách áp dụng thống nhất trong toàn quốc".

Chúng ta cần hiểu rằng: việc cả nước thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa không đồng nghĩa với bảo thủ hay phủ nhận đổi mới giáo dục. mà đây là khẳng định vai trò chủ đạo xây dựng nền giáo dục phổ thông, phổ cập toàn dân. Một bộ sách giáo khoa thống nhất sẽ bảo đảm tính khoa học, sư phạm và phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước hiện nay.

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên được chủ động trong lựa chọn phương pháp dạy học, truyền tải các kiến thức trong sách, cách tổ chức bài giảng và vận dụng linh hoạt vào điều kiện cụ thể của từng địa phương, từng đối tượng học sinh.

Các bộ sách khác cũng đồng hành và sử dụng trong giảng dạy trên phương diện tham khảo các kiến thức mới, cách làm hay giúp việc tiếp thu kiến thức của học sinh được tốt hơn.

Đổi mới giáo dục vì thế không nằm ở việc có bao nhiêu bộ sách, mà ở chất lượng chương trình, chất lượng các đơn vị kiến thức trong sách, năng lực đội ngũ giáo viên, môi trường học tập và đích đến là học sinh tiếp thu kiến thức tốt nhất.

Một vấn đề quan trọng nữa là sách giáo khoa phải có thời gian sử dụng được 3 đến 5 năm. Những kiến thức trong sách sẽ được nghiên cứu cẩn trọng và tái bản bổ sung khi có sự đồng ý của hội đồng khoa học nhà nước phê duyệt.

Để chủ trương "một bộ sách giáo khoa" thực sự đi vào cuộc sống, cần đảm bảo các điều kiện.

Thứ nhất, quá trình biên soạn phải minh bạch, khoa học, lắng nghe ý kiến của đội ngũ giáo viên và chuyên gia độc lập.

Thứ hai, cần hết sức chú ý nhứng kiến thức cơ bản, không quá nặng về phương pháp, kỹ thuật, nên chú trọng phát triển tư duy sáng tạo, chú trọng định hướng tư tưởng, đạo đức, lối sống, tạo cảm hứng trong dạy học của cả giáo viên và học sinh - hai chủ thể có vai trò quyết định thành công của đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục.

Thứ ba, Nhà nước cần kiểm soát chặt chẽ giá thành, coi sách giáo khoa là mặt hàng đặc biệt phục vụ lợi ích công. Tránh lãng phí, tiêu cực trong quá trình biên tập, xuất bản, phát hành và sử dụng.

Chủ trương "một bộ sách giáo khoa" không chỉ là vấn đề của riêng của ngành giáo dục, mà là vấn đề mang tính chiến lược về vai trò của Nhà nước đối với tương lai của thế hệ trẻ. Với mục tiêu phổ cập giáo dục, nâng cao chất lượng và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới thì việc Nhà nước chủ trì xây dựng một bộ sách giáo khoa thống nhất là yêu cầu hợp lý, cần thiết và phù hợp với thực tiễn Việt Nam hiện nay, tạo nền tảng vững chắc để đổi mới giáo dục đi đúng hướng và bền vững.

Ngô Hiển

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/mot-bo-sach-giao-khoa-nhu-cau-on-dinh-va-thong-nhat-trong-giao-duc-quoc-dan-179260107102446244.htm