Một thế hệ 3 không

2 giờ trướcBài gốc

Theo thông tin Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tỷ lệ thanh niên từ 15-24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo trong quý I-2026 là gần 1,6 triệu người, chiếm 11,4% tổng số thanh niên, tăng 172,6 nghìn người so với quý trước và tăng 212,5 nghìn người so với cùng kỳ năm trước. Trong xã hội học, hiện tượng này được gọi là “NEET” - Not in Education, Employment, or Training – Không học tập, không làm việc, không tham gia đào tạo nghề, và coi đó là một chỉ báo về sự đứt gãy trong quá trình xã hội hóa cá nhân và chuyển tiếp thế hệ.

Con số này không chỉ là một dữ liệu thống kê đáng suy nghĩ. Đó là tín hiệu cảnh báo về một khoảng trống xã hội đang hình thành giữa lúc đất nước bước vào giai đoạn tăng tốc chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập sâu rộng.

Một quốc gia muốn phát triển bền vững không thể để lực lượng trẻ – vốn là nguồn nhân lực sung sức, năng động và giàu khát vọng nhất – bị đứng ngoài guồng quay của lao động và học tập. Khi hơn 11% thanh niên rơi vào trạng thái 3 không: Không việc làm, không học tập, không đào tạo, điều đó không đơn thuần phản ánh khó khăn của thị trường lao động, mà còn đặt ra câu hỏi về hiệu quả kết nối giữa giáo dục, đào tạo nghề và nhu cầu phát triển của xã hội.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn được đánh giá là quốc gia có cơ cấu dân số vàng. Đây từng được xem là lợi thế chiến lược để bứt phá. Nhưng dân số vàng sẽ không còn là lợi thế nếu một bộ phận lớn thanh niên thiếu kỹ năng, thiếu định hướng nghề nghiệp hoặc không tìm thấy cơ hội phát triển phù hợp. Khi đó, nguồn lực quý giá nhất của quốc gia có nguy cơ trở thành gánh nặng an sinh và áp lực xã hội.

Điều đáng lo hơn là phía sau con số thất nghiệp không chỉ là câu chuyện thiếu việc làm, mà còn là nguy cơ mất động lực sống và niềm tin của người trẻ. Một thanh niên không được học tập, không có việc làm ổn định trong thời gian dài dễ rơi vào tâm lý chán nản, thu mình, lệch chuẩn giá trị, thậm chí bị cuốn vào các tệ nạn hoặc những trào lưu tiêu cực trên không gian mạng. Đây chính là khoảng trống mà các thế lực xấu có thể lợi dụng để gieo rắc tư tưởng cực đoan, chống đối hoặc kích động tâm lý bất mãn.

Điều này, theo các chuyên gia, một phần do sự phát triển quá nhanh của các nền tảng mạng xã hội. Mạng xã hội sinh ra một thế hệ thích Flex sự giàu có, sang chảnh mà không cần làm việc. Mạng xã hội sinh ra những công việc không đòi hỏi áp lực, không suy nghĩ và cũng không phải cạnh tranh… Cứ thế, những thanh niên sống ngoài đời thực nhưng tâm hồn du dương trên mạng, trở nên mất động lực, không còn mong muốn cống hiến gì mà chỉ thích được hưởng thụ.

Thực tế hiện nay cho thấy một nghịch lý: Doanh nghiệp thiếu lao động có kỹ năng, trong khi nhiều thanh niên lại khó tìm việc. Khoảng cách ấy phản ánh sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn. Không ít cử nhân ra trường thiếu kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng thích ứng. Trong khi đó, nhiều ngành nghề mới của nền kinh tế số lại khát nhân lực chất lượng cao.

Bởi vậy, giải quyết bài toán thanh niên thất nghiệp không thể chỉ dừng ở việc tạo thêm công ăn việc làm, mà cần một chiến lược tổng thể về phát triển con người. Nhà trường phải thay đổi tư duy đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu thị trường. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần được nhìn nhận đúng vị thế, thay vì tâm lý sính bằng cấp kéo dài nhiều năm. Thanh niên cần được trang bị năng lực học tập suốt đời, khả năng thích ứng với công nghệ và tinh thần khởi nghiệp.

Quan trọng hơn, phải khơi dậy khát vọng cống hiến trong giới trẻ. Một xã hội phát triển không chỉ cần người trẻ có việc làm, mà còn cần họ cảm thấy mình có ích, có tương lai và có cơ hội vươn lên bằng chính năng lực. Khi thanh niên có niềm tin, họ sẽ không đứng ngoài cuộc.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mỗi địa phương, mỗi tổ chức đoàn thể cũng cần chủ động tạo ra nhiều không gian phát triển mới cho thanh niên: Hỗ trợ học nghề, kết nối việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Không để người trẻ bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.

Một đất nước mạnh không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP, mà còn bằng khả năng trao cơ hội cho thế hệ trẻ. Gần 1,6 triệu thanh niên đang đứng ngoài học tập và việc làm là lời nhắc nhở rằng phát triển kinh tế phải đi cùng phát triển con người.

Mới đây Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo. Đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một Chiến lược quốc gia riêng về khởi nghiệp sáng tạo. Nghị quyết này được kỳ vọng là sẽ xây dựng được văn hóa đổi mới sáng tạo sâu rộng, khơi dậy tinh thần khởi nghiệp toàn dân và lấy khoa học, công nghệ làm nền tảng phát triển của toàn dân nói chung và thế hệ trẻ nói riêng.

Bởi nếu thanh niên mất phương hướng, tương lai quốc gia cũng khó có thể vững vàng.

Trần Liên

Nguồn Tuyên Quang : http://baotuyenquang.com.vn/goc-nhin/202605/mot-the-he-3-khong-488526f/