Mùa săn cá mòi dưới chân đập Rào Nan

2 giờ trướcBài gốc

“Lộc trời” mùa xuân

Những ngày đầu xuân, khi hoàng hôn vừa buông xuống, khúc sông Rào Nan trước mặt làng Linh Cận Sơn bỗng trở nên khác lạ. Trên mặt nước lấp loáng, những chiếc thuyền nhỏ nhấp nhô, ánh đèn pin quét thành từng vệt dài theo nhịp sóng. Dưới sông, lưới thả giăng mắc. Trên bờ, người dân và thương lái tụ tập, chờ đợi những mẻ cá đầu tiên.

Một lực điền đang tìm vị trí giăng lưới, phía xa là đập Rào Nan, nơi ngăn mặn, giữ ngọt cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất của hàng vạn hộ dân.

Ông Trần Đình Trường - Trưởng thôn Linh Cận Sơn - cho biết: “Thôn chủ yếu làm nông nghiệp. Nhưng cứ đến mùa cá mòi, bà con lại tạm gác ruộng vườn, giăng lưới, quay rớ như những ngư dân thực thụ. Chỉ mấy tháng ngắn ngủi nhưng có thể giúp nhiều gia đình cải thiện thu nhập đáng kể”.

Vợ chồng ông Mai Duy Chinh và bà Trần Thị Hiên đã gắn bó với mùa cá mòi mấy chục năm. Ông Chinh từng là cán bộ xã, nay nghỉ hưu, bà Hiên làm nông. Thế nhưng cứ đến vụ, hai ông bà lại tranh thủ ra sông thả lưới.

Đến mùa cá mòi, những người làm nông lại ra sông giăng lưới, quay rớ như những ngư dân thực thụ.

“Không ai biết cá mòi có ở đây từ khi nào. Chỉ nghe kể từ khi đập thủy lợi Rào Nan hình thành năm 1969, cá không ngược dòng thêm được nên quần tụ, sinh sản ở khúc sông này. Có năm sửa đập thì cá ít, nhưng vài năm gần đây lại về nhiều” - ông Chinh chia sẻ.

Theo kinh nghiệm của người dân, ban ngày cá mòi di chuyển ở độ sâu 3-5 m, đêm xuống lại áp sát mép nước. Lưới đánh cá mòi là loại chuyên dụng ba lớp, sợi mảnh, dài đến 200 m, có thể giăng từ mặt nước xuống tận đáy. Ngoài ra, giàn rớ là “vũ khí” hiệu quả nhất, song chi phí đầu tư hơn 20 triệu đồng/giàn nên không phải hộ nào cũng đủ điều kiện.

Khúc sông dài khoảng 3 km từ chợ Quảng Sơn đến chân đập hiện có chưa đầy 10 giàn rớ. Ông Mai Xuân Hào, người sở hữu 3 giàn rớ được xem là một trong những hộ “trúng đậm” nhất mùa này.

Những người sở hữu giàn rớ trúng đậm cá mòi.

“Năm nay có tháng nhuận, cuối tháng Chạp cá đã về. Ra Tết Bính Ngọ là lúc cá dày đặc. Có hôm chỉ một lần quay rớ được gần một tạ cá, bán 40.000 đồng/kg, thu hơn 3 triệu đồng” - ông Hào tâm sự.

Với người dân Linh Cận Sơn, săn cá mòi là nghề phụ nhưng lại là nguồn thu chính trong thời điểm ngắn ngủi ấy. Có gia đình thu tiền triệu mỗi ngày. Quan trọng hơn, mùa cá mòi còn là một “ngày hội” của làng.

Những lúc được mẻ lưới lớn, hàng trăm người đứng kín bờ sông reo hò, cổ vũ. Tiếng cười nói hòa cùng tiếng nước vỗ, tạo nên không khí rộn ràng hiếm có nơi miền quê thuần nông.

“Đặc sản” dưới chân đập

Trên nhiều con sông miền Bắc, miền Trung, cá mòi vẫn có tập tính ngược dòng sinh sản mỗi độ Xuân ấm. Nhưng theo các bậc cao niên, cá mòi ở nguồn Rào Nan được đánh giá béo, thơm và đậm vị hơn cả.

Ông Hào cười tươi sau mỗi mẻ rớ.

Lý giải điều này, người làng cho rằng từ cửa biển vào đến đây là quãng đường dài hàng chục cây số. Cá ngược nước, ủ trứng, “ngậm” đủ vị ngọt của nguồn nước đầu nguồn nên thịt săn chắc, hương vị khác biệt so với cá gần biển.

Có năm, cá mòi lên đến chân đập thủy lợi Rào Nan, gặp dòng nước đổ từ trên cao, từng đàn phóng mình khỏi mặt nước, trắng xóa cả một khúc sông. Trong làn hơi nước, mùi cá thoang thoảng lan xa.

Người đứng trên triền sông vừa thấy, vừa nghe, vừa cảm nhận “hương vị mùa xuân”, một trải nghiệm mà chỉ những ai từng chứng kiến mới hiểu hết cái kỳ diệu của thiên nhiên.

Do ngược dòng vào mùa sinh sản, đa phần cá đều mang trứng. Trứng cá mòi bùi, thơm và giàu dinh dưỡng. Cá có thể chế biến thành nhiều món: chiên giòn, kho, nướng, làm chả.

Mỗi mẻ rớ có khi được gần tạ cá.

Phổ biến nhất vẫn là cá mòi chiên giòn. Cá được làm sạch, khía thân, ướp chút muối, nghệ rồi rán vàng ruộm. Khi chín, có thể ăn cả xương, miếng cá thơm, bùi, ngậy mà không ngấy.

Vào mùa, cá mòi không chỉ bán tươi mà còn được xay làm chả, cấp đông gửi cho con cháu xa quê như một món quà “đặc sản” đậm tình.

Dân gian còn lưu truyền câu chuyện kỳ lạ: Cá mòi vốn do chim ngói hóa thành. Mùa thu, chim ngói bay ra biển hóa cá; sang xuân, cá lại ngược rừng biến thành chim. Truyền thuyết ấy lý giải vì sao cá cứ đến mùa lại từ biển vào sông đẻ trứng, và khi mổ, cá có phần mề giống mề chim.

Người dân và thương lái chăm chú theo dõi một mẻ rớ đang dần được cất lên.

Thực hư thế nào chưa ai kiểm chứng, nhưng với người dân Linh Cận Sơn, điều quan trọng nhất vẫn là mỗi độ cuân về, cá lại trở lại như một cuộc hẹn không sai. Mùa cá mòi vì thế không chỉ là câu chuyện mưu sinh, mà còn là nhịp điệu của ký ức, của niềm tin và của “lộc trời” ban tặng cho vùng quê bên dòng Gianh.

Hoàng Nam

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/mua-san-ca-moi-duoi-chan-dap-rao-nan-post1823867.tpo