Mua trước trả sau, cơn sốt và những hiểm họa

4 giờ trướcBài gốc

Từ những món hàng hiệu đắt tiền đến những gói thực phẩm thiết yếu, BNPL đang định hình lại cách thức chi tiêu của hàng trăm triệu người. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi cùng tốc độ tăng trưởng chóng mặt là câu hỏi về sức khỏe tài chính cá nhân, rủi ro kinh doanh và cả sự ổn định kinh tế ở tầm vĩ mô.

Cơn sốt trả sau

Trong vài năm qua, dịch vụ BNPL đã vượt ra khỏi khuôn khổ một phương thức thanh toán để trở thành một hiện tượng văn hóa tiêu dùng toàn cầu. Quy mô và tốc độ tăng trưởng là minh chứng cho sự phát triển thần tốc này. Theo ước tính của tổ chức nghiên cứu thị trường PayNXT360, thị trường BNPL toàn cầu dự kiến đạt 560 tỷ USD về giá trị hàng hóa giao dịch trong năm 2025, tăng 13.7% so với năm trước.

Công nghệ khiến việc mua sắm trở nên dễ dàng nhưng cũng thúc đẩy nạn mua sắm vô tội vạ

Một dự báo khác từ Juniper Research chỉ ra rằng, tổng chi tiêu toàn cầu thông qua BNPL có thể chạm mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2026. Số lượng người sử dụng BNPL trên toàn thế giới dự kiến sẽ vượt 900 triệu vào năm 2027, tăng mạnh từ mức 360 triệu của năm 2022. Tại Mỹ, ước tính có 86,5 triệu người đã sử dụng BNPL trong năm 2024 và con số này được kỳ vọng tăng lên 91,5 triệu trong năm 2025 tương ứng với hơn 1/4 dân số. Chỉ riêng trong kỳ nghỉ Lễ Tạ ơn cuối tháng 11 vừa qua, người Mỹ đã chi 20,2 tỷ USD thông qua BNPL, tăng 11% so với năm trước và chiếm gần 20% tổng chi tiêu BNPL cả năm.

Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cũng đang tăng trưởng chóng mặt. Hơn 20% người dân trong khu vực này đã sử dụng BNPL cho giao dịch trực tuyến, với Indonesia (38%) nổi lên là thị trường sôi động nhất thế giới. Tại Việt Nam, quy mô thị trường BNPL từng đạt 1,32 tỷ USD vào cuối năm 2023 nhưng đang tăng trưởng kép hàng năm để ước đạt 7 tỷ USD vào năm 2029. Tại Trung Quốc, một thị trường vốn nổi tiếng vì "tiết kiệm" cũng đang chứng kiến sức tăng trưởng gần 20% trong năm qua. Sức tăng trưởng hai chữ số này cho thấy sức hấp dẫn mãnh liệt của mô hình BNPL tại các quốc gia có dân số trẻ và tỷ lệ sử dụng internet cao.

Không chỉ dừng lại ở mua sắm lẻ, BNPL đang mở rộng phạm vi sang các lĩnh vực như du lịch, chăm sóc sức khỏe và mua sắm ngay tại cửa hàng truyền thống. Tại châu Âu, đặt phòng du lịch qua BNPL đã tăng 16% so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy xu hướng sử dụng cho các giao dịch có giá trị lớn. Sự tiện lợi của nó cũng len lỏi vào cả những nhu cầu thiết yếu như thực phẩm và y tế.

Động lực công nghệ

Sự trỗi dậy của BNPL không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên. Đó là kết quả sự hội tụ từ nhiều yếu tố bao gồm công nghệ, nhân khẩu học và kinh tế xã hội. Yếu tố then chốt đến từ sự phát triển vượt bậc của công nghệ tài chính (Fintech) dựa trên dữ liệu lớn (Big data) và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI). AI hiện cho phép các nền tảng thực hiện đánh giá rủi ro tín dụng tức thì, phân tích hành vi tiêu dùng và phát hiện gian lận chỉ trong vài giây, một quy trình vốn có thể mất nhiều ngày nếu làm thủ công. Điều này tạo ra trải nghiệm mua ngay mượt mà, không cần kiểm tra tín dụng truyền thống phức tạp. Fintech cho phép tích hợp dịch vụ một cách liền mạch vào quy trình thanh toán của các sàn thương mại điện tử, biến BNPL thành một lựa chọn mặc định tiêu chuẩn mới, dễ tiếp cận hơn bao giờ hết.

Thế hệ tiêu dùng trẻ hiện nay cũng là những "công dân số" bẩm sinh. Họ không chỉ quen thuộc với mua sắm trực tuyến mà còn mang tâm lý "ngại" các sản phẩm tín dụng truyền thống đầy ràng buộc. Một số báo cáo cho thấy thế hệ Gen Z (sinh năm 1997 - 2012) đang chiếm lĩnh hơn 50% thị phần mua sắm trực tuyến tại các thị trường phát triển nhanh với giá trị có thể đạt tới 12.000 tỷ USD vào năm 2030. BNPL với hình ảnh hiện đại, linh hoạt và không lãi suất (nếu trả đúng hạn), đã trở thành công cụ tài chính lý tưởng cho lối sống và nhu cầu của họ. Nghiên cứu cho thấy người dùng BNPL có xu hướng chi cho những mặt hàng cao cấp, công nghệ và thời trang, với khả năng chọn sản phẩm cao cấp cao hơn 60% so với mức trung bình phù hợp với xu hướng tiêu dùng của lứa tuổi này.

Áp lực kinh tế vĩ mô cũng là một chất xúc tác mạnh mẽ khác. Trong bối cảnh lạm phát gia tăng và sức mua bị ảnh hưởng, BNPL xuất hiện như một công cụ giúp người tiêu dùng kết nối dòng tiền. Nghiên cứu của eMarketer cho thấy 47% người dùng BNPL thừa nhận đang phải dành hơn 50% thu nhập của họ cho các khoản chi phí thiết yếu, khiến tính linh hoạt trong thanh toán trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tâm lý "trả sau" làm giảm cảm giác đau đớn khi chi tiêu, từ đó kích thích nhu cầu mua sắm. Đối với các nhà bán lẻ, đây là lợi ích rõ ràng. BNPL có thể làm tăng 20-40% giá trị đơn hàng trung bình và tăng doanh số trong thời gian ngắn.

Sự tham gia của các gã khổng lồ công nghệ và tài chính cũng làm bùng cháy thêm thị trường. Sự kiện Klarna, công ty BNPL hàng đầu Thụy Điển, tiến hành phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng lớn nhất trong năm tại New York tháng 9/2025, huy động thành công 1,37 tỷ USD, là minh chứng cho sức hút khổng lồ của lĩnh vực này. Các ngân hàng và công ty thẻ tín dụng truyền thống, từ thế phòng thủ cũng đang nhanh chóng phát triển hoặc hợp tác để cung cấp các giải pháp BNPL của riêng mình.

Cạm bẫy cho tương lai

Dù là một lựa chọn tất yếu nhưng sự phát triển nóng của BNPL cũng chính là một cạm bẫy nguy hiểm. BNPL về căn bản là một hoạt động cho vay tài chính, do đó sự thuận lợi mà nó đem lại dễ đẩy người tiêu dùng vào bẫy nợ nần. Công ty dịch vụ tài chính LendingTree của Mỹ cho biết khoảng 40% người dùng BNPL từng thanh toán trễ, và tỷ lệ này ở nhóm Gen Z lên tới 51%. Một khảo sát của Bankrate cho thấy 25% khách hàng thừa nhận BNPL khiến họ chi tiêu quá tay. Nguy hiểm hơn, dịch vụ này thường thu hút những người dễ bị tổn thương về tài chính nhất. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) từng cảnh báo những người có khả năng tiếp cận tín dụng hạn chế hoặc tình hình tài chính không mấy khả quan lại là đối tượng dễ sử dụng BNPL nhất và phần lớn trong số họ cho biết đây là cách duy nhất họ có thể mua được món hàng đó. Điều này tạo nên "bẫy nợ" có tỷ lệ quá hạn lên tới 25%, rất đáng báo động với các tổ chức tài chính.

Đối với doanh nghiệp bán lẻ, lợi ích trước mắt đi kèm với chi phí tiềm ẩn. Trong khi doanh số tăng lên, họ phải chịu mức phí giao dịch từ các nhà cung cấp BNPL thường cao hơn so với phí thẻ tín dụng truyền thống. Điều này đồng nghĩa với việc lợi nhuận trên các đơn hàng sử dụng BNPL bị giảm. Rủi ro tín dụng của các nhà bán lẻ cũng tăng cao khi họ phải đối mặt với nguy cơ không thu hồi được tiền nếu người dùng vỡ nợ và nhà cung cấp dịch vụ không có biện pháp đảm bảo hiệu quả. Warren Shoulberg, một nhà phân tích ngành bán lẻ, đã cảnh báo: "Toàn bộ quá trình BNPL tiềm ẩn thảm họa... Đó là một quả bom hẹn giờ".

Mùa mua sắm cuối năm cũng là dịp bùng nổ hoạt động BNPL

Trên bình diện nền kinh tế, BNPL cũng gây lên nhiều vấn đề như nợ tiêu dùng, nợ xấu tăng cao, rủi ro tài chính hệ thống và gây khó khăn cho việc quản lý cấp vĩ mô. Bong bóng tăng trưởng trong thời gian ngắn do BNPL đem lại là nguy cơ lâu dài với mọi nền kinh tế. Trước những lo ngại này, làn sóng quản lý và giám sát đang được tăng cường trên toàn cầu. Tại Mỹ, Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng (CFPB) đã bắt đầu siết chặt quy định, yêu cầu thắt chặt các biện pháp kiểm tra khả năng chi trả. Ủy ban Châu Âu cũng đang hoàn thiện đề xuất sửa đổi Chỉ thị Tín dụng tiêu dùng để đưa BNPL vào diện quản lý. Xu hướng chung là hướng tới việc coi BNPL như một hình thức tín dụng thực thụ, đòi hỏi sự minh bạch, công bằng và bảo vệ người tiêu dùng.

BNPL là sản phẩm của thời đại số, phản ánh khát vọng về sự tiện lợi tức thì và linh hoạt tài chính. Nó đã trở thành một mảnh ghép không thể thiếu trong hệ sinh thái thương mại điện tử toàn cầu và bán lẻ hiện đại. Tuy nhiên, câu chuyện về BNPL là một bài học kinh điển về sự đánh đổi. Sự dễ dàng khi "mua trước" có thể dẫn đến nỗi đau kéo dài khi "trả sau". Tương lai của mô hình này phụ thuộc vào sự cân bằng giữa đổi mới công nghệ và trách nhiệm giải trình, giữa thúc đẩy và bảo vệ người tiêu dùng cũng như chính khả năng quản lý tài chính của khách hàng. BNPL vẫn chỉ là một cách thức chi tiêu chứ không phải "cứu cánh" cho nhu cầu vô hạn của con người. "Nếu không đủ khả năng chi trả, hãy đừng mua hàng", đó mới là điều cốt lõi cần ghi nhớ.

Tiểu Phong

Nguồn ANTG : https://antgct.cand.com.vn/chuyen-de/mua-truoc-tra-sau-con-sot-va-nhung-hiem-hoa-i793744/