Mùa xuân của hai trí tuệ

3 giờ trướcBài gốc

Mùa xuân của giáo dục trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là mùa của những lớp học đầy máy móc, mà là mùa của sự kết hợp hài hòa. Con người giữ vai trò dẫn đường, AI làm trợ lực. Con người gieo giá trị, AI khuếch đại khả năng. Con người chịu trách nhiệm về đạo đức, mục tiêu và ý nghĩa; AI hỗ trợ về tốc độ, dữ liệu và gợi ý.

Buổi sáng đầu xuân, trong lớp học nhỏ, cô giáo đứng trước bảng chưa vội viết gì. Ngoài sân, nắng non vừa chạm ngọn cây. Trong lớp, mấy đứa trẻ cúi nhìn màn hình, có đứa đang hỏi máy một câu rất ngây thơ: “Làm sao để học cho giỏi mà không chán?”

Cô giáo nhìn cảnh ấy, trong lòng thoáng nỗi băn khoăn. Liệu chiếc máy kia có làm các em lười suy nghĩ không? Liệu rồi đây, trí tuệ con người có bị che khuất bởi ánh sáng lạnh lùng của công nghệ?

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan dành sự quan tâm lớn cho ngành giáo dục

Câu hỏi ấy không chỉ của riêng cô. Nó là nỗi trăn trở chung của nhiều thầy cô, nhiều bậc phụ huynh, của cả xã hội khi trí tuệ nhân tạo (AI) bước vào trường học, vào từng bàn học nhỏ trong mỗi gia đình.

Nhưng mùa xuân vốn là mùa để nhìn sự vật bằng đôi mắt khác.

Ngày xưa, khi chiếc máy tính bỏ túi xuất hiện, đã có người lo trẻ con sẽ không còn biết tính nhẩm. Khi Internet mở cửa, đã có người sợ học trò không còn đọc sách. Mỗi lần cái mới đến, nỗi lo luôn đi trước. Nhưng rồi, chính cách con người sử dụng cái mới mới quyết định tương lai, chứ không phải bản thân công cụ.

AI cũng vậy. Nó không phải là cái đầu thay thế con người, mà là một đôi tay mới. Vấn đề không phải là AI thông minh đến đâu, mà là con người dùng nó để làm gì.

Nếu dùng AI để chép lời giải, tư duy sẽ teo lại. Nhưng nếu dùng AI để đặt thêm câu hỏi, tư duy sẽ mở ra. Nếu coi AI là chiếc nạng để khỏi phải đi, ta sẽ quen đứng yên. Nhưng nếu coi AI là cây gậy dò đường, ta sẽ dám bước xa hơn.

Trong giáo dục, AI có thể làm rất nhiều việc mà con người không nên dành quá nhiều thời gian cho nó: chấm bài lặp đi lặp lại, soạn thảo mẫu, tổng hợp dữ liệu, gợi ý tài liệu. Khi những việc ấy được san sẻ, người thầy có thêm thời gian cho điều quan trọng nhất là lắng nghe học trò, đặt câu hỏi hay, khơi gợi tò mò, dạy cách suy nghĩ chứ không chỉ dạy câu trả lời.

Với người học, AI có thể là một người bạn học kiên nhẫn. Hỏi bao nhiêu lần cũng không cáu. Giải thích lại theo nhiều cách khác nhau. Nhưng người học vẫn cần được dạy rằng câu trả lời của AI không phải là kết thúc, mà chỉ là điểm bắt đầu cho suy nghĩ của chính mình. Học sinh cần học cách kiểm chứng, phản biện, so sánh, và tự rút ra kết luận, những việc mà không máy móc nào có thể làm thay con người một cách trọn vẹn.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan: Một nền giáo dục trưởng thành là nền giáo dục không sợ công cụ mới, nhưng cũng không trao tay lái cho công cụ

Với phụ huynh, AI không phải là kẻ cướp đi trí tuệ của con, mà có thể trở thành chiếc cầu nối. Cha mẹ không cần giỏi hết mọi môn, nhưng có thể cùng con học cách hỏi đúng câu hỏi, cùng con phân biệt điều hợp lý và điều chưa hợp lý, cùng con trò chuyện về những gì máy đưa ra. Khi đó, AI không làm gia đình xa nhau hơn, mà có thể khiến những cuộc đối thoại trong nhà phong phú hơn.

Mùa xuân của giáo dục trong thời đại AI không phải là mùa của những lớp học đầy máy móc, mà là mùa của sự kết hợp hài hòa. Con người giữ vai trò dẫn đường, AI làm trợ lực. Con người gieo giá trị, AI khuếch đại khả năng. Con người chịu trách nhiệm về đạo đức, mục tiêu và ý nghĩa; AI hỗ trợ về tốc độ, dữ liệu và gợi ý.

Một nền giáo dục trưởng thành là nền giáo dục không sợ công cụ mới, nhưng cũng không trao tay lái cho công cụ. Ở đó, học sinh được dạy rằng suy nghĩ là việc không ai làm hộ được. AI có thể trả lời nhanh, nhưng chỉ con người mới biết vì sao cần học, học để làm gì, và học để trở thành ai.

Mùa xuân rồi sẽ qua, như mọi mùa xuân khác. Nhưng nếu trong mùa xuân này, chúng ta kịp gieo vào giáo dục một niềm tin mới, niềm tin vào sự cộng hưởng giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo, thì những mầm tư duy sẽ lớn lên bền bỉ.

Và khi ấy, nỗi lo AI làm nghèo trí tuệ học sinh sẽ dần nhường chỗ cho một hy vọng khác: AI giúp con người học sâu hơn, nghĩ xa hơn, và làm người trọn vẹn hơn.

Lê Minh Hoan

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/mua-xuan-cua-hai-tri-tue-10404495.html