Mức độ hài lòng của người cao tuổi thước đo hiệu quả của chính sách xã hội

8 giờ trướcBài gốc

Ảnh minh họa

Những chia sẻ của GS.TS Phạm Tất Dong, nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, cho thấy khi bàn về già hóa dân số, điều đáng quan tâm không chỉ ở con số, mà là cách xã hội đối diện với đời sống tinh thần và vai trò của người cao tuổi trong xã hội hiện đại.

Cô đơn tuổi già

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ tương đối nhanh. Theo các số liệu chính thức, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên của nước ta ngày càng tăng, trong khi quy mô gia đình có xu hướng thu hẹp, đặc biệt tại các đô thị lớn. Những mô hình gia đình nhiều thế hệ dần được thay thế bởi gia đình hạt nhân, kéo theo sự thay đổi trong cách chăm sóc và gắn kết giữa các thế hệ.

Thực tế tại các thành phố lớn cho thấy, nhịp sống đô thị nhanh, áp lực công việc cao khiến các mối quan hệ trong nhiều gia đình trở nên lỏng lẻo và người già trở nên cô đơn. Trường hợp bà N.T.H (72 tuổi, sống tại một khu tập thể ở Hà Nội) là một ví dụ. Chồng mất sớm, hai con đều làm việc ở TPHCM, mỗi năm chỉ về thăm vài lần. Cuộc sống của bà quanh quẩn trong căn hộ nhỏ, với chiếc tivi. "Ngày nào cũng giống ngày nào, nhiều lúc tôi muốn nói chuyện với ai đó mà không biết gọi cho ai", bà H. chia sẻ. Không có các hoạt động giao lưu thường xuyên, bà dần thu mình, ít ra ngoài và sức khỏe cũng giảm sút rõ rệt.

Một trường hợp khác là ông P.V.M (68 tuổi, ở Cầu Giấy, Hà Nội). Sau khi nghỉ hưu, ông rơi vào trạng thái hụt hẫng vì mất đi môi trường làm việc và các mối quan hệ xã hội quen thuộc. Con cái bận rộn, ông dành phần lớn thời gian ở nhà, ít giao tiếp. Dù điều kiện kinh tế không thiếu thốn nhưng ông thừa nhận: "Có tiền mà không có người nói chuyện thì vẫn thấy trống trải".

Cần khuyến khích người cao tuổi tham gia các hoạt động phù hợp, giúp họ duy trì cảm giác có ích - Ảnh minh họa

Những người già sống một mình không còn hiếm gặp trong xã hội hiện đại. Điều này phản ánh một thực trạng, cô đơn không chỉ đến từ thiếu thốn vật chất mà chủ yếu là sự thiếu hụt kết nối xã hội và cảm giác được quan tâm.

Hệ lụy đối với sức khỏe

Theo nhiều nghiên cứu y học quốc tế, tình trạng cô đơn kéo dài có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe. Người cao tuổi sống cô lập có nguy cơ cao mắc trầm cảm, rối loạn lo âu, suy giảm nhận thức, thậm chí là sa sút trí tuệ. Bên cạnh đó, cô đơn còn liên quan đến các bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp và suy giảm hệ miễn dịch. Ở góc độ tâm lý, cảm giác bị bỏ rơi hoặc không còn vai trò trong gia đình và xã hội dễ khiến người cao tuổi rơi vào trạng thái tự ti, buồn chán.

Như GS.TS Phạm Tất Dong nhấn mạnh, vấn đề không chỉ là kinh tế, mà còn là đời sống tinh thần và xã hội. Khi người cao tuổi cảm thấy mình là "dân số phụ thuộc", họ dễ mất đi động lực sống và cảm giác có ích. Điều này đặc biệt rõ rệt ở những người vừa nghỉ hưu. Sự thay đổi đột ngột từ một người có công việc, có thu nhập và mối quan hệ xã hội rộng sang trạng thái "ở nhà" có thể gây sốc tâm lý. Nếu không được chuẩn bị trước, họ dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng, thậm chí dẫn đến xung đột trong gia đình hoặc cảm giác bị lãng quên.

"Nếu chỉ dừng ở việc chăm sóc ăn ở thì chưa đủ. Điều quan trọng là phải tạo được môi trường sống vui vẻ, có hoạt động tinh thần phong phú, giúp người cao tuổi cảm thấy mình vẫn có giá trị. Mức độ hài lòng của người cao tuổi chính là thước đo hiệu quả của các chính sách xã hội".

GS.TS Phạm Tất Dong, nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương

Một trong những vấn đề lớn hiện nay là sự thiếu hụt các mô hình hỗ trợ người cao tuổi trong môi trường đô thị. Dù đã có các hội người cao tuổi hay một số câu lạc bộ sinh hoạt, nhưng quy mô và chất lượng hoạt động còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng của nhóm dân số này. Các dịch vụ chăm sóc tại nhà, hỗ trợ tâm lý - xã hội vẫn còn ít và chưa phổ biến. Trong khi đó, hệ thống nhà dưỡng lão dù đang phát triển nhưng vẫn chưa thực sự thu hút, một phần do chi phí, phần khác do tâm lý e ngại của không ít người về việc "vào viện dưỡng lão".

Ngoài ra, một khoảng trống đáng chú ý là khả năng thích ứng với xã hội số. Nhiều người cao tuổi gặp khó khăn trong việc sử dụng điện thoại thông minh, dịch vụ ngân hàng hay các nền tảng trực tuyến. Điều này không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn khiến họ bị tách khỏi một phần của đời sống hiện đại - nơi các tương tác xã hội chủ yếu diễn ra trên môi trường số.

Từ câu chuyện cá nhân đến giải pháp hệ thống

Từ thực trạng trên, có thể thấy, giải pháp cho vấn đề cô đơn ở người cao tuổi cần mang tính tổng thể, kết hợp giữa gia đình, cộng đồng và chính sách xã hội. Trước hết, cần thay đổi cách nhìn nhận về người cao tuổi. Họ không chỉ là nhóm cần được chăm sóc, mà còn là nguồn lực xã hội nếu được tạo điều kiện phù hợp. Việc khuyến khích người cao tuổi tham gia các hoạt động phù hợp với sức khỏe - như làm việc bán thời gian, tham gia câu lạc bộ, hoặc theo đuổi sở thích cá nhân - có thể giúp họ duy trì cảm giác có ích và giảm cảm giác cô đơn.

Các mô hình câu lạc bộ theo sở thích như âm nhạc, hội họa, thể thao nhẹ nhàng cần được mở rộng. Đây không chỉ là nơi giao lưu mà còn giúp người cao tuổi cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần. Những hoạt động như dưỡng sinh, thái cực quyền hay du lịch theo nhóm cũng nên được thiết kế phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính của họ. Bên cạnh đó, việc phát triển các trung tâm học tập cộng đồng theo hướng hiện đại là rất cần thiết. Theo GS.TS Phạm Tất Dong, cần chuyển đổi nội dung đào tạo sang kỹ năng số, kết hợp hình thức học trực tuyến để người cao tuổi có thể tiếp cận ngay tại nhà. Khi biết sử dụng công nghệ, họ có thể kết nối với con cháu, tham gia các nhóm cộng đồng trực tuyến và tiếp cận thông tin một cách chủ động hơn.

Một giải pháp quan trọng khác là giáo dục tiền hưu trí. Người lao động cần được chuẩn bị về tâm lý và kỹ năng trước khi bước vào giai đoạn nghỉ hưu, tránh cú sốc chuyển đổi. Điều này không chỉ giúp họ thích nghi tốt hơn mà còn giảm nguy cơ cô đơn và trầm cảm.

Cuối cùng, cần phát triển các dịch vụ hỗ trợ chuyên biệt cho người cao tuổi, bao gồm chăm sóc tại nhà, tư vấn tâm lý và các nền tảng kết nối cộng đồng. Những dịch vụ này nếu được tổ chức bài bản và có sự quản lý chặt chẽ sẽ góp phần lấp đầy khoảng trống hiện nay.

Già hóa dân số là một xu thế tất yếu nhưng cách xã hội đối diện với nó sẽ quyết định chất lượng cuộc sống của hàng triệu người. Như GS.TS Phạm Tất Dong đã nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng nhất là giúp người cao tuổi cảm thấy vui vẻ, có ích và hài lòng với cuộc sống.

Thùy Dung

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/muc-do-hai-long-cua-nguoi-cao-tuoi-thuoc-do-hieu-qua-cua-chinh-sach-xa-hoi-238260319153517235.htm