Bộ Y tế đang lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Dân số. Một trong những nội dung được quan tâm là quy định hỗ trợ tài chính một lần cho một số nhóm phụ nữ gồm người sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, phụ nữ ở địa phương có mức sinh thấp và dân tộc thiểu số rất ít người.
Cụ thể, dự thảo quy định mức hỗ trợ cố định là 2 triệu đồng/người.
Đề xuất tính mức hỗ trợ theo lương cơ sở
Nêu góp ý, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đánh giá mức hỗ trợ 2 triệu đồng/người còn chung chung, chưa công bằng và chưa phản ánh sự khác biệt giữa các đối tượng thụ hưởng, nhất là đối tượng phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người. Cơ quan này cho rằng cần cân nhắc đến điều kiện sinh sống đặc biệt khó khăn, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và chi phí phát sinh.
Còn đối với phụ nữ tại các địa phương có mức sinh thấp, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đề nghị nghiên cứu về yếu tố đô thị hóa, chi phí nuôi con và áp lực kinh tế. Đối với phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi thì cần xem xét sự khác biệt về điều kiện việc làm, thu nhập và khả năng cân bằng giữa sinh con và tham gia thị trường lao động.
"Quy định về mức hỗ trợ cần được nghiên cứu theo hướng phân tầng gắn với các tiêu chí cụ thể nhằm bảo đảm tính công bằng và hiệu quả của chính sách. Đồng thời việc quy định mức hỗ trợ cụ thể tiềm ẩn nguy cơ trượt giá theo thời gian, làm giảm ý nghĩa thực tế của chính sách" - Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nêu rõ.
Nhiều cơ quan cho rằng mức hỗ trợ 2 triệu đồng khi sinh đủ hai con còn chung chung, thiếu công bằng và tiềm ẩn nguy cơ trượt giá. Ảnh minh họa: TT
Đồng quan điểm, Bộ KH&CN đề nghị quy định mức hỗ trợ theo nguyên tắc hoặc theo hệ số (gắn với mức lương cơ sở), thay vì quy định mức tiền cụ thể nhằm bảo đảm tính ổn định của chính sách khi có biến động kinh tế - xã hội.
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cũng cho rằng do mức sống ngày càng cao, ban soạn thảo nên cân nhắc không để mức hỗ trợ bằng con số cố định mà áp dụng theo mức lương tối thiểu vùng hoặc hỗ trợ theo các gói dịch vụ về y tế, giáo dục.
Chi cục Dân số tỉnh Vĩnh Long nhận định mức hỗ trợ 2 triệu đồng còn thấp, chưa có sự phân hóa theo vùng, từ đó kiến nghị định khung mức hỗ trợ (tối thiểu - tối đa) để địa phương chủ động quyết định; đồng thời Bộ Y tế nên xem xét ưu tiên mức hỗ trợ cao hơn đối với địa bàn có mức sinh thấp kéo dài hoặc khu vực đô thị.
Phản hồi lại nhóm ý kiến trên, Bộ Y tế quyết định không thay đổi mức hỗ trợ trong dự thảo Nghị định, bởi mức đề xuất cụ thể này được đưa ra trên cơ sở đánh giá tác động thực hiện quy định trong quá trình xây dựng Luật Dân số.
Bộ Y tế cũng viện dẫn Điều 14 Luật Dân số quy định rõ: "Căn cứ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, chính quyền địa phương cấp tỉnh có thẩm quyền quy định mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ do Chính phủ quy định". Do vậy, dự thảo tiếp tục giữ nguyên mức hỗ trợ 2 triệu đồng/người.
Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề nghị Bộ Y tế xem xét bổ sung, xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính đối với gia đình sinh con gái, đặc biệt tại các địa bàn có tỉ lệ mất cân bằng giới tính cao, như các chính sách ưu tiên về giáo dục, y tế, việc làm, phúc lợi xã hội...
Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu để triển khai các biện pháp dưới dạng mô hình thí điểm, cần có đánh giá tác động, nghiên cứu, thử nghiệm để đảm bảo tính khả thi.
Liên quan đến các biện pháp nhằm duy trì mức sinh thay thế, Thanh tra Chính phủ cho rằng cần cụ thể hóa về mức giảm thuế, phí hoặc chính sách ưu đãi cho các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con (như miễn giảm học phí, hỗ trợ nhà ở) và lộ trình thực hiện; quy định chi tiết trách nhiệm của các bên trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân và hỗ trợ sinh sản.
Trước ý kiến trên, Bộ Y tế cho biết dự thảo Nghị định quy định chi tiết Điều 14 Luật Dân số, trong đó có quy định về nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, hỗ trợ tài chính khi sinh con. Các nội dung khác về biện pháp duy trì mức sinh thay thế không thuộc phạm vi Luật giao Chính phủ quy định tại Nghị định này.
Đề xuất có quy định nghỉ để chăm sóc cha mẹ già đau ốm
Về chính sách chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam kiến nghị ban soạn thảo xem xét, bổ sung thêm chính sách hỗ trợ về thời gian cho người lao động có cha mẹ già khi bị đau ốm cần người thân chăm sóc. "Pháp luật bảo hiểm xã hội hiện hành mới chỉ quy định cho nghỉ để chăm sóc con dưới 7 tuổi bị ốm" - cơ quan này nêu rõ.
Cơ quan này cũng đề nghị bổ sung đối tượng người cao tuổi không có thu nhập được nhà nước hỗ trợ kinh phí khám chữa bệnh, vì đây là đối tượng yếu thế, rất cần được quan tâm, chăm sóc.
Phản hồi lại các nhóm ý kiến trên, Bộ Y tế cho biết ban soạn thảo ghi nhận tính nhân văn của các đề xuất. Tuy nhiên, cơ quan này không đồng ý tiếp thu để bổ sung, sửa đổi trực tiếp vào các điều khoản của dự thảo Nghị định này.
Lý giải, Bộ Y tế nêu rõ đề xuất bổ sung chế độ nghỉ phép hưởng lương/hưởng bảo hiểm xã hội để chăm sóc cha mẹ già ốm đau là chính sách thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ Luật Lao động và Luật Bảo hiểm xã hội.
Trong khi đó, Sở Y tế tỉnh Phú Thọ đề nghị bổ sung quy định về biện pháp hỗ trợ phụ nữ thuộc hộ nghèo, cận nghèo thực hiện dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, nhằm giảm thiểu tình trạng nạo phá thai không an toàn, chủ động lựa chọn thời gian sinh, khoảng cách sinh cho đối tượng trên.
Theo đơn vị này, mặc dù thực hiện chính sách duy trì mức sinh thay thế, khuyến khích sinh đủ 2 con, phụ nữ rất cần thực hiện các biện pháp kế hoạch hóa gia đình để lựa chọn thời gian sinh, khoảng cách sinh, đảm bảo sức khỏe bà mẹ, trẻ em.
Bộ Y tế giải trình Điều 22 Luật Dân số đã có quy định về nội dung này nên dự thảo Nghị định không quy định lại.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ vào năm 2021 xuống còn 1,91 con/phụ nữ vào năm 2024 và ở mức 1,93 con/phụ nữ năm 2025, ước khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030.
Sự sụt giảm này đặt ra thách thức lớn, dự báo nếu tiếp đà giảm, đến năm 2036 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng và từ năm 2051 dân số sẽ bắt đầu tăng trưởng âm.
THANH THANH