Tranh minh họa: V. Dương
Với tôi, tết của những năm xưa không bắt đầu bằng lịch treo tường hay những lời chúc rộn ràng, mà bắt đầu từ mùi hương rất quen - thứ mà người ta vẫn quen gọi bằng cái tên thân thương: mùi tết.
Những ngày cuối tháng chạp, khi cái lạnh se sắt bắt đầu len lỏi qua từng khe cửa, cũng là lúc khứu giác của đứa trẻ trong tôi được đánh thức bởi mùi khói bếp. Không phải mùi bếp ga hay bếp điện vô thanh vô sắc như bây giờ, mà là mùi củi khô cháy đượm trong gian bếp cũ, ám khói, ám mùi than, ám cả bóng dáng tảo tần của mẹ. Với tôi, đó là mùi của những ngày được rong chơi thỏa thích, được lì xì, được mặc quần áo mới và háo hức đếm từng ngày chờ tết sang.
Tôi nhớ rõ mùi khen khét khi mẹ thắng nước đường trong chiếc nồi nhôm cũ. Đường sôi, sánh lại, khói bốc lên hòa cùng mùi hành, tỏi phi thơm, mùi nước mắm mặn mòi quen thuộc của bếp quê. Gian bếp nhỏ trở nên ấm áp lạ thường. Mùi ấy bám vào tóc, vào quần áo, vào cả những buổi chiều đứng nép bên cửa nhìn mẹ nấu nướng. Dẫu lớn lên, đi qua bao căn bếp khác, tôi vẫn nhận ra ngay mùi tết của quê mình - không lẫn vào đâu được.
Ngoài sân, mùi lá chuối xanh hăng hắc lan trong gió lạnh. Cả nhà quây quần bên chồng lá vừa chặt ngoài vườn, rọc lá, lau lá, chuẩn bị gói bánh. Mùi nếp cái hoa vàng mới vo còn thơm mùi lúa, mùi đậu xanh đãi vỏ, mùi thịt heo được ướp kỹ bằng hành, tiêu, nước mắm… Tất cả quyện lại thành mùi của ruộng đồng, của đất đai, của một miền quê lam lũ mà hiền hòa. Đêm xuống, cả nhà thức canh nồi bánh. Khói bếp quyện hương bánh chín, lặng lẽ lan vào màn đêm, sưởi ấm cả một khoảng sân nhỏ.
Nhưng sâu đậm nhất trong tôi vẫn là mùi nước lá mùi già mẹ nấu vào chiều 30 tết. Nồi nước nghi ngút khói, hương cay cay, nồng ấm mà thanh khiết. Mẹ bảo, tắm nước lá mùi để gột rửa những điều không may, để năm mới đến trong sự tinh tươm, nhẹ nhõm. Tôi ngồi bên thau nước ấm, nghe mùi lá mùi quyện vào da thịt, vào mái tóc, mang theo cả sự chở che của mẹ và bình yên của quê nhà.
Rồi giao thừa đến. Cả làng quê chìm trong tĩnh lặng, chỉ còn mùi nhang trầm lan tỏa từ bàn thờ tổ tiên. Mùi hương trầm chậm rãi, sâu lắng như níu giữ thời gian. Trong làn khói mỏng manh ấy, tôi thấy mình nhỏ lại, thấy rõ hơn sợi dây vô hình nối mình với ông bà, với cội nguồn, với mảnh đất đã nuôi mình lớn lên.
Mùi hương của những ngày cuối năm xa xưa, với tôi, không chỉ là mùi của tết. Đó là mùi của quê nhà, của bếp lửa, của ruộng vườn và của những tháng ngày chưa kịp lo toan. Dẫu đi xa đến đâu, chỉ cần một làn hương cũ thoảng qua, tôi lại thấy lòng mình chùng xuống như được trở về.
Nghi Lâm .