Mứt Tết - Đậm đà hương vị ngày xuân

5 giờ trướcBài gốc

Khay mứt Tết của người Việt không đơn thuần là món ăn chơi, mà là một tác phẩm nghệ thuật chứa đựng triết lý nhân sinh sâu sắc. Ảnh: ST

Hành trình kiến tạo màu sắc, hương xuân

Câu chuyện về mứt Tết trong những đại gia đình truyền thống bao giờ cũng bắt đầu từ gian bếp khói mờ. Đó là nơi những người bà, người mẹ - những nghệ nhân không danh - bắt đầu cuộc hành trình kiến tạo màu sắc, hương vị, hương xuân.

Tôi vẫn nhớ như in hình ảnh bà nội ngồi bên chiếc chảo đồng lớn, tay đưa nhịp nhàng chiếc đũa cả. Xung quanh là mẹ, là các bác, các cô, mỗi người một việc. Tiếng nạo dừa sồn sột, tiếng gọt gừng lách cách và tiếng cười nói râm ran át cả tiếng củi cháy tí tách trong bếp.

Mứt Tết không dành cho những kẻ vội vàng, đó là sự kiên nhẫn, tỉ mỉ đến tận cùng, gửi gắm cả tâm hồn vào từng lát cắt, từng nhịp đảo tay. Sự khéo léo ấy không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn nằm ở sự nhạy cảm của các giác quan.

Cái khéo đầu tiên là ở khâu tỉa hoa, gọt quả, là cách bà nội cầm con dao nhỏ sắc lẹm, gọt vỏ quả quất sao cho không phạm vào thịt, rồi khía nhẹ năm cánh đều tăm tắp để ép hạt mà không làm nát hình bông hoa. Hay miếng mứt gừng phải được thái lát mỏng tang như tờ giấy, nhưng vẫn phải giữ nguyên được cấu trúc sợi để khi sên xong không bị đứt gãy.

Sự tỉ mỉ nằm ở chỗ mỗi lát mứt dừa phải có độ dài đồng nhất, mỏng vừa đủ để thấm đường nhưng cũng đủ dày để giữ độ dẻo dai. Người làm mứt coi mỗi lát củ quả như một tác phẩm điêu khắc nhỏ, đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối.

Không phải cứ cho đường vào là thành mứt. Sự khéo léo thể hiện ở cách “đo cảm tính”, gừng mà quá già sẽ bị xơ, dừa quá non sẽ bị nhũn. Việc ngâm nguyên liệu với nước vôi trong hay nước tro cũng là một bí quyết riêng. Phải ngâm bao lâu để miếng mứt có độ trong, độ giòn mà không còn mùi nồng của vôi. Đó là một sự tính toán thời gian chuẩn xác đòi hỏi kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục mùa Tết.

Giai đoạn sên mứt là khó nhất và quan trọng nhất, đánh đổi sự kiên nhẫn lấy sự kết tinh. Lửa lúc đầu có thể to để nước đường sôi, nhưng khi đường bắt đầu sền sệt, lửa phải được rút bớt chỉ còn là những mẩu than hồng liu riu. Nếu lửa quá mạnh, đường sẽ cháy khét, nếu lửa quá yếu, mứt sẽ không lên được màu đẹp. Đôi tay lúc này phải đưa nhịp nhàng, liên tục nhưng cực kỳ nhẹ nhàng. Đảo quá mạnh sẽ làm mứt bị gãy, đảo không đều tay đường sẽ không bám đều.

Khoảnh khắc “lên phấn” chính là đỉnh cao. Chưa bao giờ các bà hay các mẹ trả lời chính xác một mẻ mứt làm trong bao lâu, mà phải dựa vào cảm giác ở tay và âm thanh sột soạt của chảo để biết chính xác thời điểm nhấc chảo xuống. Chậm một chút, mứt sẽ mất đi độ bóng, sớm một chút, mứt sẽ bị ướt và nhanh hỏng.

Ngọt ngào chắt chiu từ gian khó

Sự kỳ công của mứt Tết không phải để phô trương, mà mang trong mình lòng hiếu thảo và sự trân trọng. Các bà, các mẹ tỉ mỉ chọn những củ gừng đẹp nhất, sên mẻ mứt ngon nhất để đặt lên bàn thờ tổ tiên. Sự chỉn chu trong món ăn chính là thước đo của lòng thành kính. Qua khay mứt Tết, người ta thấy được cái nết của người làm, sự nhẫn nại, chịu thương chịu khó và sự vun vén cho gia đình. Một miếng mứt đẹp là minh chứng cho một đôi bàn tay biết yêu thương và một trái tim biết gìn giữ nền nếp.

Sự tỉ mỉ trong cách làm còn là cách người ta gửi gắm lời chúc cho người thưởng thức. Mứt không chỉ để ăn, mà để người khách cảm nhận được cái tâm của gia chủ, thấy được sự ngọt ngào chắt chiu từ gian khó. Làm mứt Tết chính là cách người Việt dạy nhau cách sống, muốn có được quả ngọt, ta phải trải qua quá trình gọt giũa, ngâm mình trong thử thách và kiên nhẫn đợi chờ dưới ngọn lửa đỏ của thời gian.

Khay mứt Tết của người Việt không đơn thuần là món ăn chơi, mà là một tác phẩm nghệ thuật chứa đựng triết lý nhân sinh sâu sắc: Mứt gừng cay cay đặc trưng như nhắc nhở về những gian truân, vất vả của một năm đã qua, để rồi khi miếng mứt tan trong miệng, hậu vị ngọt thanh sót lại chính là sự an yên, ấm áp.

Mứt dừa trắng ngần, béo ngậy và mềm mại như tình yêu thương của bà, của mẹ luôn bao bọc lấy những đứa con xa quê trở về. Mứt sen tròn trịa, bùi lịm, tượng trưng cho sự sum vầy viên mãn, cho những lời chúc tốt đẹp đầu năm. Mứt quất óng ả như nắng xuân, mang theo hy vọng về sự thịnh vượng, may mắn và một khởi đầu rực rỡ… Mỗi miếng mứt là một nốt nhạc trong bản giao hưởng Tết, nhấp cùng một ngụm trà xanh nóng hổi, bỗng thấy lòng mình dịu lại, thấy mùa xuân đã thực sự chạm đến thềm nhà.

Giữa nhịp sống hối hả, khi những hộp bánh kẹo sang trọng dần chiếm chỗ trên bàn thờ gia tiên, thì đĩa mứt thủ công vẫn giữ cho mình một vị thế riêng biệt. Bởi lẽ, trong từng miếng mứt ấy không chỉ có đường, có quả, mà còn có tình yêu của bà, mồ hôi của mẹ.

Mứt Tết chính là sợi dây vô hình kết nối các thế hệ. Là lúc bà dạy cháu cách sên đường, là lúc mẹ kể chuyện đi chợ, mua đào, mua quất. Đĩa mứt đặt trên bàn thờ như một lời báo cáo thành kính với tổ tiên về một năm lao động miệt mài và là lời mời gọi người thân phương xa trở về.

Tết không nằm ở mâm cao cỗ đầy, Tết nằm ở cái tình người nảy nở bên cạnh bếp lửa sên mứt, nơi những câu chuyện cũ được kể lại và những hy vọng mới được thắp lên. Hương vị quê hương chẳng ở đâu xa, nó nằm ngay trong đôi bàn tay tần tảo, trong mùi khói bếp và trong chính cái không khí quây quần của gia đình những ngày cuối năm.

THÙY LÊ

Nguồn Kiểm Toán : http://baokiemtoan.vn/mut-tet-dam-da-huong-vi-ngay-xuan-46194.html