Mỹ có thể triển khai vũ khí hạt nhân gần Nga, vì sao?

4 giờ trướcBài gốc

Thông tin ban đầu được Financial Times (FT) tiết lộ, dẫn ba nguồn tin nắm được nội dung thảo luận. Trọng tâm không chỉ là việc đưa bom hạt nhân tới nước mới, mà còn là khả năng triển khai các máy bay hai nhiệm vụ, tức loại máy bay có thể thực hiện cả nhiệm vụ thông thường lẫn nhiệm vụ mang bom hạt nhân. Đây là thành phần quan trọng trong cơ chế chia sẻ hạt nhân của NATO.

Hiện nay, vũ khí hạt nhân chiến thuật của Mỹ được triển khai trong khuôn khổ NATO tại một số quốc gia Tây và Nam Âu như Bỉ, Đức, Italy, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh. Các căn cứ này đã tồn tại trong nhiều thập niên, chủ yếu nhằm bảo đảm rằng cam kết răn đe hạt nhân của Mỹ với châu Âu không chỉ nằm trên giấy.

Điểm mới trong các cuộc thảo luận hiện nay là một số nước ở sườn đông NATO, đặc biệt là Ba Lan và các nước Baltic, được cho là quan tâm đến việc tiếp nhận năng lực hạt nhân của Mỹ. Đây là khu vực giáp hoặc rất gần Nga và Belarus, đồng thời cũng là nơi cảm nhận trực tiếp nhất sức ép an ninh từ cuộc chiến Ukraine.

Ba Lan và Baltic muốn Mỹ đưa năng lực hạt nhân tới gần hơn

Từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện ở Ukraine, các nước Đông Âu luôn lo ngại họ có thể trở thành mục tiêu tiếp theo nếu NATO tỏ ra thiếu quyết tâm. Ba Lan, Estonia, Latvia và Lithuania đều nằm ở vị trí nhạy cảm, vừa gần Nga, vừa gần Belarus, nơi Moscow đã mở rộng hiện diện quân sự và triển khai năng lực hạt nhân chiến thuật. Với những nước này, sự hiện diện quân sự của Mỹ không chỉ là vấn đề biểu tượng. Đó là bảo đảm an ninh thực tế. Càng có nhiều khí tài, binh sĩ hoặc năng lực răn đe Mỹ hiện diện tại chỗ, họ càng tin rằng Nga sẽ khó tính toán sai lầm.

Infographic về các căn cứ hạt nhân của Mỹ tại châu Âu. Ảnh: HV.

Ba Lan đã công khai bày tỏ mong muốn được tham gia sâu hơn vào cơ chế răn đe hạt nhân của NATO. Cựu Tổng thống Andrzej Duda từng kêu gọi Mỹ chuyển vũ khí hạt nhân tới lãnh thổ Ba Lan để răn đe Nga. Dù chính phủ mới tại Warsaw sau đó tỏ ra thận trọng hơn, cuộc thảo luận về hạt nhân vẫn còn rất nhạy cảm và cấp bách trong giới hoạch định chính sách Ba Lan. Điều này không có nghĩa Ba Lan hoặc Baltic chắc chắn sẽ nhận bom hạt nhân Mỹ. Theo Financial Times, các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra trong kênh NATO, nhưng chưa có thỏa thuận nào sắp được công bố. Một nguồn tin được FT dẫn lời nói việc mở rộng nước chủ nhà hạt nhân của Mỹ hiện chưa phải quyết định cận kề.

“Chia sẻ hạt nhân” của NATO là gì?

Trong cơ chế chia sẻ hạt nhân của NATO, nước chủ nhà có thể tiếp nhận hạ tầng và máy bay phục vụ nhiệm vụ hạt nhân, nhưng vũ khí vẫn thuộc quyền kiểm soát của Mỹ. Các nước chủ nhà cung cấp căn cứ, máy bay, phi công và hạ tầng hỗ trợ. Trong thời bình, vũ khí vẫn do Mỹ kiểm soát. Chỉ trong tình huống cực đoan và theo quyết định chính trị của NATO cùng Washington, các máy bay hai nhiệm vụ mới có thể được giao nhiệm vụ mang bom hạt nhân.

Bom hạt nhân B61. Ảnh: AFNWC.

Loại vũ khí thường được nhắc đến trong cơ chế này là bom trọng lực hạt nhân B61, đặc biệt là phiên bản B61-12 hiện đại hóa. Chúng có thể được triển khai trên các máy bay được chứng nhận mang vũ khí hạt nhân, như một số phiên bản F-16, Tornado hoặc F-35A.

Nếu mở rộng sang Ba Lan hoặc Baltic, NATO sẽ phải giải quyết nhiều vấn đề phức tạp. Không chỉ là đưa bom đến một căn cứ mới, liên minh còn cần bảo đảm an ninh kho chứa, huấn luyện phi công, chứng nhận máy bay, thiết lập quy trình chỉ huy, bảo vệ căn cứ trước tên lửa Nga và kiểm soát rủi ro leo thang.

Thời điểm nhạy cảm

Các cuộc thảo luận về khả năng mở rộng chia sẻ hạt nhân diễn ra trong bối cảnh châu Âu lo ngại Mỹ có thể giảm hiện diện quân sự thông thường tại lục địa này. Theo Defense News, NATO đang bước vào giai đoạn chuyển đổi khi Washington muốn các đồng minh châu Âu tăng mạnh chi tiêu quốc phòng và tự gánh vác nhiều hơn trong phòng thủ thông thường.

F-35A mang bom B61-12 trong khoang vũ khí. Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ.

Trong bối cảnh đó, việc bàn về năng lực hạt nhân được xem là cách Mỹ trấn an đồng minh rằng “ô hạt nhân” của Washington vẫn còn hiệu lực. Reuters cũng dẫn báo cáo cho biết các cuộc thảo luận phản ánh nỗ lực của Mỹ nhằm duy trì vai trò răn đe hạt nhân ở châu Âu, ngay cả khi thúc giục các nước NATO đóng góp nhiều hơn cho an ninh khu vực. Quan chức Lầu Năm Góc Elbridge Colby cũng được nhắc tới với thông điệp rằng Mỹ vẫn cam kết bảo vệ hạt nhân cho NATO.

Với Washington, đây có thể là cách gửi hai tín hiệu cùng lúc. Với châu Âu, Mỹ muốn khẳng định họ chưa rút khỏi vai trò bảo đảm an ninh hạt nhân. Với Nga, Mỹ muốn cảnh báo rằng bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào sườn đông NATO cũng có thể kéo theo hậu quả nghiêm trọng hơn.

Tuy nhiên, nếu Mỹ đưa năng lực hạt nhân tới Ba Lan hoặc các nước Baltic, Moscow gần như chắc chắn sẽ coi đó là động thái leo thang. Nga từ lâu phản đối việc NATO mở rộng về phía đông và thường chỉ trích các hoạt động quân sự của liên minh gần biên giới Nga.

Về quân sự, việc bố trí máy bay hai nhiệm vụ hoặc bom hạt nhân gần Nga có thể rút ngắn khoảng cách tấn công và làm gia tăng lo ngại của Moscow về khả năng NATO tấn công phủ đầu. Dù NATO khẳng định vũ khí hạt nhân chỉ nhằm răn đe, Nga vẫn có thể dùng động thái này để biện minh cho việc tăng triển khai tên lửa, vũ khí hạt nhân chiến thuật hoặc hệ thống phòng không gần biên giới NATO.

Đó là lý do nhiều nước Tây Âu có thể giữ thái độ thận trọng. Họ muốn trấn an Ba Lan và Baltic, nhưng cũng lo ngại việc đưa năng lực hạt nhân tới sát Nga có thể làm tăng nguy cơ khủng hoảng, nhất là khi lòng tin giữa hai bên đã suy giảm nghiêm trọng sau chiến tranh Ukraine.

Pháp cũng muốn mở rộng vai trò răn đe hạt nhân

Đáng chú ý, các cuộc thảo luận về hạt nhân không chỉ xoay quanh Mỹ. Pháp cũng đang thúc đẩy vai trò răn đe hạt nhân của mình tại châu Âu. Reuters cho biết Na Uy mới đây tuyên bố tham gia sáng kiến răn đe hạt nhân của Pháp, trong khuôn khổ nỗ lực của châu Âu nhằm củng cố năng lực phòng thủ khi niềm tin vào cam kết dài hạn của Mỹ có dấu hiệu dao động.

Theo Reuters, sáng kiến của Pháp không đồng nghĩa với việc triển khai vũ khí hạt nhân thường trực tại các nước tham gia. Nó tập trung nhiều hơn vào tham vấn chiến lược, tập trận chung và khả năng triển khai tạm thời các tài sản có năng lực hạt nhân. Na Uy cũng nói rõ sẽ không có vũ khí hạt nhân được đặt trên lãnh thổ nước này trong thời bình.

Ba Lan cũng đã tham gia cơ chế “răn đe tiền phương” của Pháp, theo Defense News. Điều này cho thấy Warsaw không chỉ tìm kiếm bảo đảm từ Washington, mà còn muốn tham gia sâu hơn vào mọi hình thức răn đe hạt nhân có thể giúp bảo vệ sườn đông NATO.

Hoàng Vũ

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/my-co-the-trien-khai-vu-khi-hat-nhan-gan-nga-vi-sao-252636.html