Mỹ để ngỏ khả năng không gia hạn Hiệp ước New START:Suy yếu cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân

11 giờ trướcBài gốc

Động thái này khiến giới phân tích quốc tế lo ngại rằng, hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới có thể sẽ triển khai các đầu đạn chiến lược vượt quá giới hạn hiện nay, từ đó làm suy yếu cơ chế kiểm soát vũ khí toàn cầu.

Khu chế tạo tên lửa sử dụng năng lượng hạt nhân có tầm bắn gần như không giới hạn của Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga

Trong cuộc trả lời phỏng vấn Báo New York Times ngày 8-1, Tổng thống Mỹ Donald Trump nêu rõ: “Nếu hiệp ước hết hiệu lực thì cứ để nó hết hiệu lực. Chúng tôi sẽ làm một thỏa thuận tốt hơn”. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng cho rằng, bất kỳ hiệp ước thay thế nào trong tương lai cần có sự tham gia của Trung Quốc - quốc gia được Washington đánh giá là đang sở hữu lực lượng hạt nhân chiến lược tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Tuy nhiên, Bắc Kinh nhiều lần bác bỏ đề xuất này, khẳng định kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga.

Nga và Mỹ ký New START hồi năm 2010, theo đó, mỗi bên triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược trên 700 phương tiện, trong đó có tên lửa, máy bay ném bom và tàu ngầm. Nga từng đề xuất hai bên tiếp tục tuân thủ các giới hạn của New START sau khi hiệp ước hết hạn. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, những gì sẽ xảy ra tiếp theo vẫn chưa chắc chắn. Bởi lẽ, hai nước đang bận rộn với các cuộc xung đột, chưa tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào.

Vào tháng 9 năm ngoái, Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất, hai bên sẽ gia hạn hiệp ước thêm 12 tháng, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump chưa đưa ra phản hồi chính thức. Nhiều chuyên gia cho rằng, việc gia hạn hiệp ước sẽ giúp hai nước có thêm thời gian để vạch ra hướng đi, đồng thời gửi tín hiệu chính trị rằng cả hai bên đều mong muốn duy trì việc kiểm soát vũ khí. Ngoài ra, việc này sẽ cho phép Nga tiếp tục phát triển các hệ thống vũ khí nằm ngoài phạm vi của New START, bao gồm cả tên lửa hành trình Burevestnik và ngư lôi Poseidon.

Việc kiểm soát vũ khí hạt nhân song phương có thể cản trở khả năng của Mỹ trong việc đáp trả kho vũ khí hạt nhân ngày càng tăng của Trung Quốc và lập trường cứng rắn của Nga ở châu Âu. Tuy nhiên, nhiều người lại cho rằng, việc kiểm soát vũ khí đã mang lại những lợi ích không thể phủ nhận cho Mỹ, Nga và cộng đồng quốc tế. Hai quốc gia đã giảm mạnh kho vũ khí hạt nhân của mình trong 50 năm qua và đã phát triển các công cụ mà họ có thể sử dụng để giảm nguy cơ chiến tranh hạt nhân. Theo hướng này, việc bổ sung Trung Quốc vào hiệp ước sẽ mở rộng lợi ích của hợp tác kiểm soát vũ khí.

Mỹ và Nga có thể duy trì tính minh bạch, khả năng dự đoán và sự kiềm chế trong Hiệp ước New START nếu họ đàm phán một hiệp ước toàn diện mới. Điều này giúp hai nước quản lý cuộc cạnh tranh hạt nhân trong ngắn hạn và tránh được những tính toán sai lầm. Tuy nhiên, những ưu tiên khác nhau của Mỹ và Nga về kiểm soát vũ khí có thể làm chậm hoặc đình trệ các cuộc đàm phán. Trong trường hợp không đạt được thỏa thuận mới, hai cường quốc hạt nhân có thể đồng ý duy trì lực lượng của mình trong giới hạn của New START sau khi hiệp ước hết hạn.

Theo Tổng thống Nga Vladimir Putin, việc tuân thủ "các hạn chế định lượng cốt lõi" của hiệp ước thêm một năm nữa sẽ "ngăn chặn sự xuất hiện của một cuộc chạy đua vũ trang chiến lược mới". Tuy nhiên, cách tiếp cận này có thể không phù hợp với lợi ích an ninh quốc gia của Mỹ.

Giới chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Giải trừ quân bị và Không phổ biến vũ khí hạt nhân Vienna cho biết, một giải pháp thay thế là Nga và Mỹ cùng nhau xây dựng một hiệp ước sau New START, trong đó bao gồm các giới hạn linh hoạt về đầu đạn để tính đến sự gia tăng vũ khí hạt nhân của Trung Quốc. Dù vậy, các chuyên gia cũng bày tỏ quan ngại, việc cố gắng xây dựng một hiệp ước hạt nhân đa phương mới trong bối cảnh hiện nay "sẽ mất rất nhiều thời gian". Do đó, hướng đi nhanh và trực tiếp hơn là các quốc gia nên tập trung vào các biện pháp để giảm thiểu rủi ro về một cuộc chiến tranh hạt nhân bùng nổ do leo thang xung đột và cùng nhau xây dựng lòng tin.

Thùy Dương (Theo Rusi, New York Times, Politico)

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/my-de-ngo-kha-nang-khong-gia-han-hiep-uoc-new-start-suy-yeu-co-che-kiem-soat-vu-khi-hat-nhan-729737.html