Mỹ dựng thêm rào cản bảo vệ chip AI trước nguy cơ rò rỉ và nạn buôn lậu quy mô lớn

4 giờ trướcBài gốc

Trong cuộc đua AI (trí tuệ nhân tạo) toàn cầu hiện nay, chip đã trở thành tài sản chiến lược quan trọng không kém dầu mỏ hay vũ khí hạt nhân vào thế kỷ 20. Những chip AI mạnh nhất của Mỹ, đặc biệt từ Nvidia, AMD và Google, là nền tảng để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT, Claude hay Gemini. Chính vì vậy, Mỹ ngày càng siết chặt kiểm soát việc xuất khẩu chip AI tiên tiến.

Song ngay cả khi các biện pháp hạn chế đã được áp dụng trong nhiều năm, Mỹ vẫn lo ngại về nguy cơ chip AI rơi vào tay các đối thủ, đặc biệt là Trung Quốc, thông qua các lỗ hổng thương mại, mạng lưới trung gian hoặc buôn lậu. Những lo ngại đó đang thúc đẩy chính phủ Mỹ dựng thêm nhiều rào cản mới để bảo vệ lợi thế công nghệ của mình.

Mỹ muốn kiểm soát chặt chẽ hơn việc xuất khẩu chip AI

Chính quyền Trump đang xem xét một khung quy định mới nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn việc xuất khẩu chip AI.

Theo các đề xuất chính sách đang được thảo luận, những quốc gia hoặc công ty muốn mua số lượng lớn chip AI của Mỹ có thể phải cam kết đầu tư vào các trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ, hoặc đưa ra các bảo đảm an ninh trước khi được cấp phép nhập khẩu.

Một ngưỡng quan trọng được đề cập là 200.000 chip AI. Các đơn hàng lớn ở mức này có thể phải đáp ứng nhiều điều kiện đặc biệt, bao gồm thỏa thuận cấp chính phủ và các cam kết đầu tư vào hạ tầng AI tại Mỹ.

Ngoài ra, các lô hàng nhỏ hơn cũng có thể bị giám sát. Một số đề xuất cho thấy ngay cả hệ thống có dưới 1.000 chip cũng cần giấy phép và phải cài đặt phần mềm để ngăn việc kết nối chip thành các cụm siêu máy tính.

Mục tiêu của những biện pháp này là ngăn chặn việc các quốc gia hoặc công ty nước ngoài mua chip rời rạc rồi kết nối hàng nghìn chip AI lại với nhau để tạo thành các siêu cụm tính toán phục vụ huấn luyện AI.

Đề xuất hiện tại sẽ không ảnh hưởng đến các quốc gia nằm trong danh sách đen như Nga, vốn không thể tiếp cận chip AI của Mỹ theo các quy định từ thời chính quyền Biden. Trung Quốc, từng nằm trong danh sách này, đã được bật đèn xanh vào tháng 12.2025 để nhận H200 - dòng chip AI tiên tiến thứ hai của Nvidia hiện nay. Tuy nhiên, các lô hàng Nvidia H200 đang bị trì hoãn do các yêu cầu an ninh quốc gia, điều có thể khiến Trung Quốc từ bỏ việc mua.

“Quy định này có thể giúp chính phủ Mỹ xử lý tình trạng chip bị chuyển hướng sang Trung Quốc và đảm bảo việc xây dựng các siêu máy tính AI mạnh nhất diễn ra an toàn hơn. Thế nhưng, các yêu cầu cấp phép lại quá rộng, áp dụng trên phạm vi toàn cầu, làm dấy lên lo ngại rằng chính quyền đang muốn sử dụng các biện pháp kiểm soát này như đòn bẩy đàm phán với đồng minh hơn là vì lý do an ninh”, theo Saif Khan - cựu quan chức an ninh quốc gia trong chính quyền Biden, hiện làm việc tại viện nghiên cứu Institute for Progress ở Washington.

Trong một tuyên bố trên mạng xã hội X, Bộ Thương mại Mỹ xác nhận đang thảo luận về các quy định mới, nhưng cho biết chúng sẽ không giống với khuôn khổ mà họ mô tả là “cồng kềnh, vượt quá mức cần thiết và gây hậu quả nghiêm trọng” do chính quyền Biden đề xuất.

Thay vào đó, Bộ Thương mại cho biết sẽ theo mô hình các thỏa thuận đã được ký kết để xuất khẩu chip Mỹ sang Ả Rập Saudi và UAE, trong đó cả hai quốc gia đều đồng ý đầu tư vào Mỹ.

“Bộ Thương mại cam kết thúc đẩy việc xuất khẩu an toàn hệ sinh thái công nghệ của Mỹ. Chúng tôi đã thúc đẩy xuất khẩu thành công thông qua các thỏa thuận lịch sử tại Trung Đông, và hiện có các cuộc thảo luận nội bộ trong chính phủ về việc chính thức hóa cách tiếp cận đó”, cơ quan này viết.

Theo hãng tin Reuters, bản dự thảo không đề cập đến việc xuất khẩu trọng số mô hình, các tham số cốt lõi của hệ thống AI mà OpenAI, Anthropic và nhiều công ty khác bảo vệ rất chặt chẽ như bí mật cạnh tranh quan trọng. Trong quy định của chính quyền Biden, các hạn chế đã được áp đặt với trọng số mô hình nhằm đảm bảo các hệ thống AI tiên tiến nhất được phát triển và triển khai trong những môi trường đáng tin cậy và an toàn.

Mỹ đang xem xét một khung quy định mới nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn việc xuất khẩu chip AI - Ảnh: SV

Tài sản chiến lược

Một trong những lý do khiến Mỹ đặc biệt lo lắng về việc rò rỉ chip AI là vì chúng đóng vai trò then chốt trong cuộc đua AI.

Các mô hình AI tiên tiến ngày nay cần khối lượng tính toán khổng lồ, thường phải sử dụng hàng chục nghìn GPU (bộ xử lý đồ họa) hoạt động đồng thời trong các trung tâm dữ liệu. Những hệ thống này được gọi là siêu cụm máy tính chuyên huấn luyện AI.

Mỹ hiện đang nắm ưu thế lớn về năng lực tính toán toàn cầu. Tính đến giữa năm 2025, Mỹ chiếm khoảng 74% năng lực tính toán AI toàn cầu, trong khi Trung Quốc chỉ khoảng 14%, theo viện nghiên cứu Atlantic Council. Nếu tiếp cận được số lượng lớn chip AI của Mỹ, các quốc gia khác có thể nhanh chóng thu hẹp khoảng cách này.

Đó là lý do Mỹ coi chip AI là tài sản chiến lược, tương tự như công nghệ hạt nhân hay công nghệ tên lửa trong quá khứ.

Nhu cầu khổng lồ và thị trường chợ đen

Một yếu tố khác khiến Mỹ lo ngại là nhu cầu toàn cầu với chip AI quá lớn, trong khi nguồn cung lại hạn chế. GPU cao cấp như Nvidia H100 hay H200 có giá hàng chục nghìn USD mỗi chiếc và các hệ thống máy chủ chứa nhiều GPU có thể trị giá hàng trăm nghìn đến hàng triệu USD. Sự chênh lệch giữa cung và cầu đã tạo ra một thị trường chợ đen cực kỳ sinh lợi.

Trong bài viết hồi tháng 7.2025, viện nghiên cứu chính sách Center for a New American Security (Mỹ) cho biết có hàng chục đến hàng trăm nghìn chip AI bị buôn lậu vào Trung Quốc năm 2024, bất chấp các lệnh kiểm soát xuất khẩu từ Mỹ. Một số ước tính cho thấy riêng năm 2024 có thể khoảng 140.000 chip AI bị tuồn vào Trung Quốc, tương đương một phần đáng kể sản lượng toàn cầu.

Giá bán trên thị trường chợ đen thậm chí cao hơn nhiều so với giá tại Mỹ, mang lại lợi nhuận lớn cho các mạng lưới buôn lậu.

Các mạng lưới buôn lậu chip AI quy mô lớn

Những năm gần đây, cơ quan thực thi pháp luật Mỹ đã phát hiện nhiều mạng lưới buôn lậu chip AI.

Hồi tháng 12.2025, Bộ Tư pháp Mỹ cho biết một mạng lưới doanh nhân đã tổ chức vận chuyển trái phép ít nhất 160 triệu USD chip AI cao cấp của Nvidia, gồm các GPU H100 và H200, sang Trung Quốc trong khoảng thời gian từ tháng 10.2024 đến tháng 5.2025.

Theo hồ sơ tòa án, người cầm đầu là doanh nhân Alan Hao Hsu và công ty của ông tại bang Texas đã mua số lượng lớn GPU từ các nhà cung cấp hợp pháp tại Mỹ, sau đó làm giả giấy tờ vận chuyển và che giấu điểm đến thực sự của lô hàng. Những GPU này được chuyển qua nhiều khâu trung gian, trong đó có các công ty logistics và kho hàng tại Mỹ, trước khi được gửi ra nước ngoài.

Để tránh bị phát hiện, các nghi phạm thậm chí gỡ nhãn Nvidia khỏi các GPU và thay bằng nhãn của một công ty giả có tên Sandkyan, khiến chúng trông giống như các linh kiện máy tính thông thường. Sau đó, lô GPU Nvidia này được vận chuyển qua các trung tâm trung chuyển quốc tế như Singapore, Malaysia hoặc Hồng Kông trước khi đến Trung Quốc.

GPU Nvidia là xương sống của cuộc đua AI và có thể được sử dụng cho cả mục đích quân sự lẫn dân sự - Ảnh: Internet

Khai báo sai hàng hóa

Một thủ đoạn phổ biến khác của các mạng lưới buôn lậu chip AI là khai báo sai bản chất của hàng hóa trong hồ sơ vận chuyển. Thay vì ghi rõ là chip AI, các đối tượng thường cố tình mô tả bằng những tên gọi chung chung hơn.

Trong nhiều trường hợp, chip AI được khai báo dưới dạng linh kiện điện tử thông thường, máy tính cá nhân, thiết bị mạng... Những cách mô tả mơ hồ này khiến lô hàng trông giống như sản phẩm công nghệ bình thường, có thể vượt qua khâu kiểm tra ban đầu của hải quan.

Việc khai báo sai này thường được kết hợp với chuỗi trung gian phức tạp trong thương mại quốc tế. Ví dụ, lô chip AI có thể được xuất từ Mỹ sang quốc gia thứ ba như Singapore hay Malaysia - những trung tâm logistics lớn - trước khi được chuyển tiếp tới điểm đến cuối cùng. Khi hàng hóa đi qua nhiều khâu trung chuyển và có giấy tờ vận chuyển được thay đổi nhiều lần, việc truy vết nguồn gốc và người mua thực sự trở nên khó khăn hơn rất nhiều đối với cơ quan quản lý.

Chính những thủ đoạn tưởng chừng đơn giản như vậy đã tạo ra thách thức lớn cho cơ quan thực thi pháp luật. Trong bối cảnh hàng triệu lô linh kiện điện tử được vận chuyển trên toàn cầu mỗi ngày, việc phân biệt một lô chip AI cao cấp với các linh kiện máy tính thông thường chỉ dựa vào hồ sơ khai báo là điều không hề dễ dàng. Điều đó khiến việc kiểm soát dòng chảy của chip AI trở thành cuộc “mèo vờn chuột” liên tục giữa cơ quan quản lý và các mạng lưới buôn lậu quốc tế.

Lỗ hổng từ các trung tâm dữ liệu nước ngoài

Ngay cả khi chip AI không được đưa trực tiếp vào quốc gia bị hạn chế, vẫn tồn tại một cách khác để khai thác sức mạnh của chúng. Các công ty hoặc tổ chức có thể thuê trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba để huấn luyện mô hình AI.

Quy trình này tương đối đơn giản: Dữ liệu được gửi tới một trung tâm dữ liệu đặt tại quốc gia thứ ba, nơi mô hình AI được huấn luyện tại đó. Sau khi quá trình huấn luyện hoàn tất, kết quả sẽ được tải trở lại cho công ty ban đầu.

Hồi tháng 11.2025, trang FT đưa tin các hãng công nghệ hàng đầu Trung Quốc như Alibaba và ByteDance đang huấn luyện mô hình AI mới ở khắp Đông Nam Á để tiếp cận GPU Nvidia và vượt qua nỗ lực của Mỹ nhằm ngăn cản họ phát triển công nghệ này.

Đây là một trong những lý do Mỹ đang cố gắng kiểm soát cả việc triển khai chip AI trong các trung tâm dữ liệu.

Nguy cơ từ việc ghép nhiều GPU thành siêu cụm tính toán

Một vấn đề lớn khác là khả năng ghép nhiều GPU thành siêu cụm tính toán. Ngay cả khi không thể mua GPU tiên tiến nhất, một quốc gia hay công ty vẫn có thể mua số lượng lớn loại cũ, kết nối chúng thành cụm lớn để đạt hiệu năng tương đương hệ thống hiện đại.

Chiến lược đó đã được một số hãng công nghệ áp dụng để bù đắp việc thiếu chip AI tiên tiến.

Các chuyên gia cho rằng chỉ cần kết nối hàng trăm nghìn GPU thành một cụm lớn, các tổ chức vẫn có thể đạt được sức mạnh tính toán đủ lớn để huấn luyện những mô hình AI tiên tiến, tương tự các siêu máy tính AI hiện nay. Thế nên Mỹ đang cân nhắc yêu cầu cài đặt phần mềm để ngăn kết nối nhiều GPU thành cụm lớn.

Ứng dụng quân sự

Một yếu tố quan trọng khác khiến Mỹ đặc biệt thận trọng là khả năng chip AI được sử dụng cho mục đích quân sự. Các hệ thống AI hiện đại có thể được ứng dụng trong phân tích hình ảnh vệ tinh, điều khiển drone (máy bay không người lái) tự động, chiến tranh mạng, mô phỏng vũ khí, phân tích dữ liệu tình báo.

Nếu tiếp cận được lượng lớn chip AI tiên tiến, các đối thủ của Mỹ có thể tăng tốc phát triển các hệ thống quân sự dựa trên AI. Do đó, Mỹ coi việc kiểm soát chip AI là vấn đề an ninh quốc gia.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/my-dung-them-rao-can-bao-ve-chip-ai-truoc-nguy-co-ro-ri-va-nan-buon-lau-quy-mo-lon-247183.html