Mỹ dùng vũ khí AI của Lầu Năm Góc trong cuộc chiến khoáng sản

3 giờ trướcBài gốc

Mỹ muốn dùng sức mạnh của Lầu Năm Góc trong cuộc chiến khoáng sản

Mục tiêu cốt lõi của kế hoạch này là xây dựng một khối thương mại kim loại phương Tây vững chắc, tách rời khỏi sự chi phối của Trung Quốc, đặc biệt đối với các vật liệu sống còn như gallium và germanium.

Bằng cách sử dụng thuật toán để tính toán "chi phí thực" của sản xuất, Washington hy vọng sẽ vô hiệu hóa được các chiến thuật trợ giá và thao túng thị trường mà Bắc Kinh đã sử dụng để duy trì vị thế độc quyền trong nhiều thập kỷ qua.

Công cụ OPEN và tham vọng thiết lập trật tự giá mới

Trung tâm của chiến lược táo bạo này là chương trình "Khám phá Giá Mở vì An ninh Quốc gia" (OPEN - Open Price Exploration for National Security) của Cơ quan Chỉ đạo các Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA).

Được khởi động từ năm 2023, OPEN không phải là một công cụ theo dõi thị trường thông thường. Nó là một hệ thống AI phức tạp được thiết kế để giải mã cấu trúc chi phí của các kim loại hiếm, những mặt hàng vốn không được giao dịch công khai trên các sàn lớn như vàng hay đồng, khiến việc xác định giá trị thực trở nên vô cùng khó khăn.

Theo các nguồn tin thân cận, mô hình AI này sẽ tính toán mức giá mà một kim loại "nên có" dựa trên các yếu tố đầu vào cơ bản như chi phí nhân công, năng lượng, xử lý hóa học và vận chuyển. Quan trọng hơn, thuật toán này được lập trình để loại bỏ các yếu tố "phi thị trường", tức là những khoản trợ cấp khổng lồ hoặc các hành vi bán phá giá mà Trung Quốc thường bị cáo buộc sử dụng để triệt tiêu đối thủ cạnh tranh nước ngoài.

Dữ liệu từ OPEN sẽ đóng vai trò là xương sống cho hệ thống giá tham chiếu mà Phó Tổng thống JD Vance đã đề xuất tại Hội nghị Bộ trưởng Khoáng sản Chiến lược ở Washington vào ngày 4 tháng 2 vừa qua, sự kiện quy tụ đại diện từ hơn 50 quốc gia.

Ông Vance đã đưa ra ý tưởng về việc các quốc gia thành viên nên áp dụng mức giá tham chiếu này "ở từng giai đoạn sản xuất". Để thực thi, hệ thống này sẽ được bảo vệ bằng các hàng rào thuế quan có thể điều chỉnh linh hoạt. Nếu giá thị trường (do Trung Quốc chi phối) thấp hơn mức giá tham chiếu (chi phí thực), thuế quan sẽ tự động tăng lên để bù đắp chênh lệch, đảm bảo các nhà sản xuất phương Tây vẫn có thể kinh doanh có lãi.

Trong giai đoạn đầu, chính quyền Trump đang chỉ đạo mô hình OPEN tập trung vào bốn loại khoáng sản tối quan trọng: germanium, gallium, antimon và vonfram. Để đảm bảo tính chính xác của dữ liệu, dự án này còn có sự tham gia hỗ trợ kỹ thuật và cung cấp dữ liệu từ S&P Global và công ty dữ liệu Rovjok của Phần Lan.

Đây đều là những nguyên liệu không thể thay thế trong nền kinh tế hiện đại: Gallium (trong các hợp chất như GaN và GaAs) là trái tim của chất bán dẫn, chip tần số vô tuyến (RF) và điện tử công suất; trong khi Germanium là thành phần cốt yếu cho doping chip, cáp quang và vi điện tử tốc độ cao.

Cuộc chiến giành quyền tự chủ và những hoài nghi về tính khả thi

Nỗ lực này của Washington xuất phát từ một thực tế đáng báo động về an ninh chuỗi cung ứng. Trung Quốc hiện kiểm soát từ 60% đến 80% sản lượng germanium toàn cầu, và theo báo cáo của Bộ Năng lượng Mỹ, nước này phụ thuộc tới 95% nguồn cung gallium vào Trung Quốc.

Sự phụ thuộc này đã trở thành "gót chân Achilles" của Mỹ khi căng thẳng địa chính trị leo thang. Bắc Kinh đã không ngần ngại sử dụng vị thế độc quyền này làm vũ khí. Họ bắt đầu áp đặt yêu cầu cấp phép xuất khẩu đối với hai kim loại này vào tháng 8.2023, leo thang thành lệnh cấm vận chuyển hoàn toàn sang Mỹ vào tháng 12.2024, trước khi tạm hoãn một phần lệnh cấm này vào tháng 11.2025 trong bối cảnh các cuộc đàm phán thương mại rộng lớn hơn đang diễn ra.

Chương trình OPEN, dự kiến sẽ được chuyển giao cho tổ chức phi lợi nhuận Diễn đàn Khoáng sản Chiến lược (Critical Minerals Forum) vào năm tới, được kỳ vọng sẽ tạo ra một sân chơi bình đẳng hơn. Bằng cách minh bạch hóa chi phí sản xuất, Mỹ muốn khuyến khích các nhà đầu tư rót vốn vào các mỏ và nhà máy tinh chế mới bên ngoài Trung Quốc mà không sợ bị phá sản bởi các đợt giảm giá đột ngột từ Bắc Kinh.

Tuy nhiên, không phải ai cũng tin rằng mô hình định giá dựa trên thuế quan này sẽ là "viên đạn bạc" giải quyết được mọi vấn đề. Nathaniel Horadam - một cựu nhân viên Bộ Năng lượng Mỹ từng quản lý các chương trình cho vay khoáng sản dưới cả hai thời kỳ Joe Biden và Trump - đã bày tỏ sự hoài nghi với Reuters.

Ông cho rằng việc dựng lên các rào cản thương mại không đảm bảo một mức giá sàn thực tế cho các nhà sản xuất. Horadam nhận định: "Bạn có thể cố gắng thiết lập một mức giá sàn gần đúng, nhưng rốt cuộc, các rào cản thương mại sẽ không đảm bảo cho ai đó ở phía bên kia bức tường thuế quan một mức giá sàn thực tế, bởi vì nhiều nhà sản xuất vẫn sẽ cạnh tranh về giá với nhau".

Nói cách khác, ngay cả khi loại bỏ Trung Quốc ra khỏi phương trình bằng thuế quan, các nhà sản xuất từ Úc, Canada hay Mỹ vẫn sẽ cạnh tranh khốc liệt với nhau để giành thị phần trong khối thương mại mới.

Nếu cung vượt cầu trong nội bộ khối, giá vẫn có thể giảm xuống dưới mức chi phí sản xuất, khiến mục tiêu bảo hộ đầu tư ban đầu bị đe dọa. Dẫu vậy, việc sử dụng AI để định hình chính sách thương mại quốc tế đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng, cho thấy quyết tâm của Mỹ trong việc giành lại quyền kiểm soát các nguyên liệu định hình tương lai công nghệ, bất chấp những rủi ro và thách thức phía trước.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/my-dung-vu-khi-ai-cua-lau-nam-goc-trong-cuoc-chien-khoang-san-246710.html