Mỹ - Iran đưa ra yêu sách đối lập, mịt mờ triển vọng chấm dứt xung đột

4 giờ trướcBài gốc

Khoảng một tháng trước, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Tổng thống Trump, Jared Kushner, đã gián tiếp tiếp xúc với phía Iran tại Geneva, trong bối cảnh chính quyền Trump vẫn khẳng định ưu tiên giải pháp ngoại giao. Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, Mỹ cùng Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi gặp Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump – Jared Kushner, tại Geneva, Thụy Sĩ, ngày 26/2/2026. (Ảnh: Oman News Agency/Handout qua Reuters).

Hiện nay, Washington một lần nữa phát tín hiệu quay lại bàn đàm phán sau khi Tổng thống Trump bất ngờ tuyên bố hai bên đang thương lượng nhằm chấm dứt xung đột. Dù vậy, triển vọng nối lại đối thoại vẫn đối mặt nhiều rào cản lớn, bất chấp những phát biểu lạc quan từ Nhà Trắng.

Các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh và châu Âu đang theo dõi sát diễn biến và ngày càng lo ngại trước việc thiếu tiến triển thực chất hướng tới đàm phán hoặc thậm chí là một lệnh ngừng bắn, nhiều nguồn tin nói với CNN. Dù các nỗ lực tổ chức một cuộc gặp giữa hai bên vẫn đang được xúc tiến, khả năng diễn ra trong thời gian gần là rất thấp, do khoảng cách sâu sắc trong các yêu sách.

Trong khi đó, nguy cơ các hoạt động quân sự tiếp diễn từ Mỹ và Israel tiếp tục phủ bóng lên triển vọng ngoại giao. Về phía Tehran, nước này tin rằng đang nắm trong tay một “đòn bẩy” mới chưa từng có trước chiến sự: khả năng kiểm soát thực tế eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.

“Mọi nguyên tắc cơ bản phải được thống nhất trước khi hai bên có thể bước vào đàm phán”, một nguồn tin khu vực cho biết, đồng thời nhấn mạnh Iran đã “kiên quyết bác bỏ một đề xuất mang tính áp đặt tối đa”.

Các tàu chở hàng di chuyển trên Vịnh Ba Tư hướng về eo biển Hormuz, ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, ngày 19/3/2026. (Ảnh: AP)

Đầu tuần này, Mỹ thông qua Pakistan đã chuyển tới Iran danh sách 15 yêu cầu, phần lớn lặp lại các điều kiện trước chiến sự. Trong đó có việc Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, chuyển giao lượng uranium làm giàu cao cho Mỹ, hạn chế năng lực quốc phòng và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Theo ông Nate Swanson, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nếu đó thực sự là lập trường của Washington thì “không có cơ hội cho một cuộc đàm phán thành công”.

Về phía Israel, nước này lo ngại Mỹ có thể đơn phương tuyên bố ngừng bắn trong vòng một tháng để tạo điều kiện cho đàm phán với Iran. Tuy nhiên, Tel Aviv vẫn tỏ ra hoài nghi về khả năng đạt được đột phá.

“Mức nhượng bộ tối đa của Iran không đáp ứng được yêu cầu tối thiểu của Mỹ”, một nguồn tin nhận định. Dù vậy, Israel cho rằng một số nội dung trong đề xuất của Washington là “tích cực và có lợi cho Tel Aviv”, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và các lực lượng ủy nhiệm của Iran. Tuy nhiên, nước này vẫn lo ngại một thỏa thuận trong tương lai sẽ không giải quyết triệt để các vấn đề cốt lõi, nhất là về tên lửa đạn đạo và ảnh hưởng khu vực của Tehran.

Ông Swanson cũng cho rằng Iran nhận định Tổng thống Trump vẫn theo đuổi cách tiếp cận quen thuộc: hoặc chấp nhận yêu sách, hoặc đối mặt leo thang. Trong bối cảnh đó, Tehran dường như không coi trọng triển vọng ngoại giao, đồng thời đưa ra các đề xuất “tham vọng và thiếu thực tế tương tự”.

Ngày 26/3, một quan chức Iran công bố danh sách yêu cầu riêng, bao gồm: chấm dứt hoàn toàn các hành động quân sự và ám sát, thiết lập cơ chế bảo đảm chiến sự không tái diễn, bồi thường thiệt hại, chấm dứt mọi hoạt động quân sự trên toàn khu vực, cũng như bảo đảm quyền chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Cột khói dày đặc bốc lên từ một cơ sở lưu trữ dầu bị trúng không kích của Mỹ - Israel tại Tehran, Iran, ngày 8/3/2026. (Ảnh: Vahid Salemi/AP)

Chưa thấy lối ra khả thi

Khả năng Iran gây gián đoạn tuyến hàng hải chiến lược này đang đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh và khiến thị trường toàn cầu bất ổn. Đây cũng có thể trở thành lợi thế mặc cả của Tehran trong các cuộc đàm phán tương lai. Tuy nhiên, hiện chưa bên trung gian nào có thể xác định rõ khuôn khổ một thỏa thuận khả thi.

Một số quốc gia vùng Vịnh và đồng minh của Mỹ mong muốn ngừng bắn ngay lập tức và mở lại eo biển Hormuz, trong khi các bên khác kêu gọi một thỏa thuận toàn diện hơn.

Đại sứ UAE tại Mỹ, Yousef Al Otaiba, nhấn mạnh: “Một lệnh ngừng bắn đơn thuần là chưa đủ. Cần một giải pháp mang tính quyết định, xử lý toàn bộ các mối đe dọa từ Iran, bao gồm chương trình hạt nhân, tên lửa, máy bay không người lái, các lực lượng ủy nhiệm và việc phong tỏa tuyến hàng hải quốc tế”.

Trong khi đó, giới chức Iran tiếp tục khẳng định không có đàm phán trực tiếp với Mỹ, dù Ngoại trưởng Abbas Araghchi thừa nhận hai bên có trao đổi thông điệp thông qua các kênh trung gian.

“Việc gửi và phản hồi thông điệp không thể gọi là đàm phán hay đối thoại”, ông nói, đồng thời cho biết các đề xuất đã được chuyển tới lãnh đạo cấp cao để xem xét.

Ở chiều ngược lại, Nhà Trắng khẳng định “các cuộc trao đổi vẫn đang tiếp diễn” và “mang lại tín hiệu tích cực”.

Chính quyền Trump hiện đang xúc tiến kế hoạch tổ chức một cuộc gặp tại Pakistan vào cuối tuần nhằm tìm lối thoát cho xung đột. Phó Tổng thống JD Vance có thể tham dự cùng các quan chức cấp cao khác.

Tuy nhiên, kế hoạch vẫn chưa được chốt về thời gian, địa điểm và thành phần tham dự. Thổ Nhĩ Kỳ cũng được cân nhắc là phương án thay thế do lo ngại về an ninh tại Pakistan.

Trong bối cảnh đó, các đồng minh vùng Vịnh đang âm thầm khuyến nghị Mỹ không leo thang bằng cách triển khai lực lượng bộ binh chiếm đảo Kharg hoặc thu giữ uranium làm giàu cao của Iran. Theo họ, động thái này có thể gây thương vong lớn, kích hoạt các đòn trả đũa nhằm vào hạ tầng khu vực và kéo dài xung đột.

Các tiêm kích F/A-18F trên boong tàu sân bay USS Abraham Lincoln tại vịnh Oman, gần eo biển Hormuz, ngày 15/7/2019. (Ảnh: REUTERS/Ahmed Jadallah)

Dù vậy, nguy cơ Mỹ gia tăng hiện diện quân sự vẫn hiện hữu. Khoảng 1.000 binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù 82 được cho là sẽ triển khai tới Trung Đông trong những ngày tới, trong khi Washington vẫn tuyên bố đang theo đuổi giải pháp đàm phán.

Người phát ngôn Nhà Trắng cảnh báo, nếu “Iran không chấp nhận thực tế hiện tại”, Tổng thống Trump “sẵn sàng tung ra những biện pháp quân sự mạnh mẽ hơn”.

Diễm Châu (Nguồn: CNN)

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/my-iran-dua-ra-yeu-sach-doi-lap-mit-mo-trien-vong-cham-dut-xung-dot-ar1009755.html