Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết sẽ tạm dừng chiến dịch do Washington dẫn dắt nhằm hỗ trợ các tàu mắc kẹt rời Eo biển Hormuz để chờ xem liệu có thể đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột với Iran hay không.
Tàu chiến của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran phóng tên lửa trong cuộc diễn tập tại Eo biển Hormuz. Nguồn: Sepah News
“Chiến dịch Tự do hàng hải (hoạt động đưa tàu thuyền qua Eo biển Hormuz) sẽ tạm dừng trong thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận có thể được hoàn tất và ký kết hay không”, ông Trump viết trên mạng xã hội ngày 5/5.
Ông Trump cho biết đã có “tiến triển lớn” hướng tới “một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với các đại diện của Iran”.
Theo ông chủ Nhà Trắng, quyết định được đưa ra theo đề nghị của Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian giữa Washington và Tehran, cùng một số nước khác. Tuy nhiên, ông Trump nhấn mạnh lệnh phong tỏa của Mỹ với các tàu di chuyển tới và rời các cảng Iran vẫn “được duy trì đầy đủ”.
Hiện chưa rõ “tiến triển” mà ông Trump đề cập là gì và ông cũng không nêu chi tiết về các cuộc đàm phán đang diễn ra. Tuyên bố này đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý sau những ngày ông liên tục bày tỏ thất vọng về tốc độ đối thoại với Tehran.
Sau phát biểu của ông Trump, giá dầu Brent giảm về gần 108 USD/thùng, trong khi dầu WTI giao dịch quanh mốc 100 USD/thùng.
Chính quyền Mỹ dường như đang tìm cách hạ nhiệt căng thẳng sau khi xung đột đẩy giá nhiên liệu tăng mạnh và làm gia tăng áp lực kinh tế trong nước. Giới Cộng hòa lo ngại tình hình có thể khiến đảng này mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.
Vài giờ trước thông báo của ông Trump, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết các hoạt động tấn công nhằm vào Iran đã chấm dứt và Mỹ đang chuyển trọng tâm sang bảo vệ hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, việc một tàu hàng tiếp tục bị tấn công cho thấy giao tranh vẫn chưa thực sự lắng dịu.
Eo biển Hormuz hiện vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu và gần như bị đóng cửa kể từ khi chiến sự bùng phát cuối tháng 2. Mỹ cho biết hơn 1.550 tàu thương mại cùng khoảng 22.000 thủy thủ đang mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư.
Ông Trump mô tả chiến dịch Tự do hàng hải là một “nỗ lực nhân đạo” nhằm giải cứu các thủy thủ mắc kẹt và khôi phục lưu thông hàng hóa qua tuyến hàng hải chiến lược này. Tuy nhiên, chiến dịch bị chỉ trích vì thiếu rõ ràng và chưa giải quyết được các lo ngại an ninh hàng hải.
Trong khi Iran bị cáo buộc cản trở lưu thông dầu khí quốc tế, Mỹ cũng đang phong tỏa các cảng của Iran nhằm gia tăng sức ép kinh tế và tạo lợi thế trong các cuộc đàm phán hạt nhân.
Trước tuyên bố của ông Trump, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bác bỏ yêu cầu nối lại đàm phán với Mỹ, gọi đây là điều “không thể”.
“Vấn đề nằm ở chỗ Mỹ vừa theo đuổi chính sách gây sức ép tối đa với Iran, vừa yêu cầu Iran quay lại bàn đàm phán và chấp nhận các yêu sách đơn phương của họ. Đó là phương trình bất khả thi”, ông Pezeshkian nói, theo hãng tin Fars.
Ông Rubio cũng thừa nhận tiến trình đàm phán gặp nhiều khó khăn do cơ chế ra quyết định phức tạp bên trong Iran.
“Hệ thống của họ vốn luôn vận hành theo nhiều tầng như vậy. Và mọi thứ giờ càng phức tạp hơn sau những tổn thất mà họ phải chịu trong chiến tranh”, ông Rubio nói.
Ngọc Lâm