Mỹ phong tỏa Hormuz: Thiếu hụt dầu khí thêm trầm trọng?

3 giờ trướcBài gốc

Tất cả các bên đều đang “đánh cược” tại eo biển Hormuz. (Ảnh: AFP)

Lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran từng mang lại hy vọng lớn về việc sớm mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, hy vọng đó trong những giờ gần đây đã chuyển từ mơ hồ sang ngày càng xa vời. Kể từ thứ Tư, khi thỏa thuận đình chiến bắt đầu - với mọi điều kiện kèm theo: bom đạn vẫn tiếp tục rơi ở nhiều khu vực Trung Đông trong những ngày qua, đặc biệt là tại Liban - lưu lượng tàu hàng đã giảm xuống thấp hơn cả mức trung bình của những ngày ngay trước khi đạt thỏa thuận, chỉ còn lác đác tàu chở dầu và tàu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Với việc Nhà Trắng công bố phong tỏa vào Chủ nhật, tình hình có thể còn tệ hơn: Số tàu qua lại sẽ ít hơn nữa, hoặc thậm chí không còn chiếc nào.

Trong điều kiện bình thường, khoảng một phần năm lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG - loại được vận chuyển bằng tàu) tiêu thụ mỗi ngày trên thế giới đi qua eo biển Hormuz. Trong số đó, hơn 80% được chuyển đến châu Á, đặc biệt là Trung Quốc - dù nước này đang bắt đầu giảm tiêu thụ nhờ sự phát triển của xe điện - cùng với Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Dòng năng lượng này cũng đến Philippines, Thái Lan và Indonesia. Tại đây, nguy cơ khủng hoảng nguồn cung là hiện hữu.

Tất cả các bên đều đang “đánh cược” tại eo biển Hormuz, nhưng mức độ không giống nhau. Cuộc cách mạng khai thác dầu khí bằng phương pháp khoan thủy lực đã mang lại cho Mỹ dư địa chưa từng có: Chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, nước này đã chuyển từ nhập khẩu ròng sang xuất khẩu ròng dầu khí. Điều này tạo ra một “lá chắn” đáng kể trước ảnh hưởng của cuộc chiến giá cả do chính chính quyền ông Trump khởi xướng. Mỹ vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi đà tăng giá như những tuần gần đây, nhưng nguồn cung trong nước dường như được đảm bảo.

Những nước khác thì không được như vậy. Dù không phải là những nước nhập khẩu dầu và khí lớn nhất từ khu vực này, các quốc gia chủ chốt của Liên minh châu Âu lại ở trong tình thế bấp bênh hơn nhiều do nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu. Hai quốc gia nổi bật là Ý - nước tiêu thụ khí lớn ở châu Âu, nơi tình trạng thiếu nhiên liệu bay đã bắt đầu xuất hiện tại một số sân bay - và Đức.

Vịnh Ba Tư là nơi có quốc gia xuất khẩu dầu thô ròng lớn nhất thế giới (Ả Rập Xê-út) và nước xuất khẩu khí tự nhiên lớn thứ ba (Qatar). Khi nguồn cung từ khu vực này đột ngột bị rút khỏi thị trường - do tàu không thể đi qua eo biển Hormuz - 27 quốc gia thành viên EU, đặc biệt là Rome và Berlin, đã buộc phải trả giá cao hơn để đảm bảo nguồn cung trong gần sáu tuần qua. Nói ngắn gọn, cuộc chạy đua trả giá để giành tàu chở dầu và tàu LNG đang trên hành trình đã bùng phát trở lại, với việc các tàu thay đổi hướng đi tùy theo bên trả giá cao nhất. Điều này tạo ra tình trạng hỗn loạn trong chuỗi cung ứng chưa từng thấy kể từ cao điểm cuộc xung đột Nga - Ukraine.

“Châu Âu có rất nhiều thứ bị đe dọa, bởi nền kinh tế của họ không chỉ phụ thuộc vào dầu và khí từ eo biển Hormuz, mà còn phụ thuộc lớn vào giá quốc tế của hai mặt hàng này. Ngay cả khi chỉ nhận được lượng nhỏ từ vùng Vịnh, sức cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu vẫn bị đe dọa”, Jorge Léon - Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị của công ty tư vấn Na Uy Rystad Energy, cho biết.

“Tình hình ở châu Á thì khác: Ngoài việc chịu ảnh hưởng về giá, khu vực này còn đối mặt với rủi ro nguồn cung. Hơn nữa, phần lớn các nền kinh tế ở đây là mới nổi, và nhu cầu năng lượng có độ co giãn cao: Khi giá tăng, tiêu thụ giảm mạnh hơn nhiều so với các quốc gia giàu có”, ông nói thêm.

Tình hình đặc biệt khó khăn tại Đông Nam Á. Phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu dầu và khí đốt, nhiều quốc gia trong khu vực này trong những tuần gần đây đã phải triển khai hàng loạt biện pháp như phân phối hạn chế, đa dạng hóa nguồn năng lượng, khuyến khích làm việc từ xa để giảm chi phí đi lại, trợ cấp và áp trần giá nhiên liệu, tất cả nhằm ứng phó với biến động trên thị trường năng lượng.

Ngân hàng Phát triển châu Á nhanh chóng cảnh báo rằng kịch bản “xung đột kéo dài và nghiêm trọng hơn”, với giá cả tiếp tục tăng đến đầu năm 2027, có thể khiến tăng trưởng của các nước đang phát triển ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương giảm tới 1,3%, kéo theo những hệ quả chính trị tất yếu.

Tại nhiều nước Đông Nam Á, với dư địa ứng phó hạn chế hơn so với các quốc gia giàu có, chính phủ buộc phải thông qua các biện pháp nhằm giảm bớt ảnh hưởng của giá cả tăng và thiếu hụt nguồn cung. Trong khi đó, một số nước như Philippines đã lựa chọn đạt thỏa thuận với Iran trước khi có lệnh ngừng bắn để cho phép tàu thuyền đi đến các cảng của mình được qua lại. Những thỏa thuận này hiện đứng trước nguy cơ bị phá vỡ sau khi ông Trump tuyên bố sẽ áp đặt phong tỏa eo biển, thậm chí chặn cả các tàu đã trả phí cho Iran ngay trên vùng biển quốc tế.

Thắt chặt chi tiêu và hạn chế

Dù đáp ứng được hai phần ba nhu cầu dầu bằng khai thác trong nước, Indonesia vừa cho phép các hãng hàng không áp dụng phụ phí nhiên liệu vào giá vé. Trước đó, nước này đã công bố một loạt biện pháp thắt chặt chi tiêu, bao gồm hạn chế nhiên liệu, cắt giảm công tác, và áp dụng làm việc từ xa bắt buộc vào thứ Sáu đối với công chức. Nhiên liệu được trợ giá cũng bị phân phối hạn chế, với mức tối đa 50 lít xăng mỗi ngày cho xe cá nhân.

Cuối tháng 3, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto đã tới Tokyo và sau cuộc gặp với Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, thông báo ký kết các thỏa thuận phát triển năng lượng sạch, thăm dò nhiên liệu hóa thạch và năng lượng địa nhiệt. Hai nhà lãnh đạo khẳng định sẽ hợp tác về an ninh năng lượng trong bối cảnh tình hình Trung Đông.

Tại Thái Lan, nơi nhập khẩu khoảng 40% năng lượng từ vịnh Ba Tư, chính phủ cảnh báo quỹ nhà nước dùng để trợ giá nhiên liệu có nguy cơ cạn kiệt chỉ trong vài tháng nếu mức tiêu thụ hiện tại tiếp tục. “Đây là thời điểm nghiêm trọng chưa từng có”, Thứ trưởng Năng lượng Prasert Sinsukprasert nói với The Nation tuần trước.

Giá dầu diesel đã tăng gấp ba lần, và để giảm bớt thiếu hụt, chính phủ Thái Lan đang đàm phán với các nhà máy lọc dầu nhằm thu hồi “lợi nhuận bất thường” do giá tăng trên thị trường để phân phối lại cho người dân; đồng thời cũng xem xét giảm giá chung và hỗ trợ có mục tiêu cho ngành vận tải và các hộ gia đình dễ bị tổn thương.

Philippines, quốc gia nhập khẩu gần như 100% dầu từ vịnh Ba Tư và khoảng một phần tư tổng nguồn cung năng lượng từ Trung Đông, đã ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng toàn quốc cách đây vài tuần do “nguy cơ cận kề” đối với nguồn cung khí đốt và dầu thô. Đây là quốc gia đầu tiên trên thế giới thực hiện biện pháp này. Chính phủ nước này hiện có quyền trực tiếp mua nhiên liệu và các sản phẩm dầu mỏ để tăng nguồn cung, đồng thời thành lập một ủy ban giám sát việc phân phối có trật tự năng lượng, lương thực, thuốc men và các hàng hóa thiết yếu khác.

Quốc gia quần đảo này cũng đã phê duyệt hỗ trợ trực tiếp cho xe ôm công nghệ - một trong những phương tiện phổ biến nhất - và các dịch vụ vận tải công cộng khác nhằm giảm gánh nặng chi phí cho người lao động trong ngành; một số thành phố còn áp dụng miễn phí giao thông cho một số nhóm, như sinh viên.

Với vai trò chủ nhà hội nghị thượng đỉnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) sắp tới, dự kiến diễn ra vào ngày 7 và 8 tháng 5, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cho biết diễn đàn này sẽ tập trung vào phản ứng của khối trước những “cú sốc” từ xung đột.

Nh.Thạch

AFP

Nguồn PetroTimes : https://petrotimes.vn/my-phong-toa-hormuz-thieu-hut-dau-khi-them-tram-trong-739982.html