Mỹ tấn công Venezuela: Phép thử của 'Donroe'

17 giờ trướcBài gốc

Khói bốc lên từ các địa điểm bị quân đội Mỹ tấn công tại thủ đô Caracas, Venezuela ngày 3/1. (Nguồn: CNN)

Hệ quả một quá trình tích tụ

Trong ngày đầu tiên của năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ hành động vì “hòa bình trên Trái đất”. Chỉ hai ngày sau, Washington đã triển khai chiến dịch quân sự chớp nhoáng, bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro cùng phu nhân trên lãnh thổ nước này và đưa về Mỹ xét xử với cáo buộc “khủng bố bằng ma túy và buôn cocaine vào Mỹ”.

Chiến dịch quân sự ngày 3/1 là kết quả của quá trình căng thẳng chính trị - quân sự kéo dài giữa Mỹ và Venezuela. Quan hệ song phương vốn xấu đi nghiêm trọng trong nhiều năm qua, đặc biệt khi Washington cáo buộc Caracas bảo trợ các băng đảng “ma túy”, đe dọa an ninh Mỹ.

Bước ngoặt đáng chú ý xuất hiện đầu năm 2025, khi chính quyền Tổng thống Trump liệt tổ chức tội phạm xuyên quốc gia Tren de Aragua của Venezuela vào danh sách khủng bố. Đến tháng 9/2025, trong khuôn khổ Chiến dịch “Ngọn giáo phương Nam”, quân đội Mỹ liên tục không kích các tàu thuyền bị cho là vận chuyển ma túy của Tren de Aragua trên biển Caribbean, khiến ít nhất 115 người thiệt mạng. Căng thẳng leo thang nhanh chóng và Mỹ đã tấn công trực tiếp Caracas.

Cách thức và quy mô của chiến dịch ngày 3/1 khiến thế giới bất ngờ. Chỉ trong khoảng 2 giờ 30 phút, quân đội Mỹ đã triển khai khoảng 150 máy bay nhằm vô hiệu hóa hệ thống phòng không Venezuela, đồng thời tấn công nhiều cơ sở hạ tầng và căn cứ quân sự then chốt tại Caracas. Các đòn đánh này tạo điều kiện cho lực lượng đặc nhiệm Delta Force bắt giữ Tổng thống Maduro và phu nhân, sau đó đưa họ lên tàu USS Iwo Jima và áp giải về Mỹ. Chính phủ Venezuela cho biết cuộc tấn công khiến ít nhất 80 người thiệt mạng.

Phản ứng trái chiều

Chiến dịch của Mỹ nhanh chóng tạo ra làn sóng phản ứng mạnh mẽ. Tổng thống Donald Trump gọi đây là một chiến thắng “hoàn hảo” và tuyên bố Washington sẽ tạm thời “điều hành Venezuela”. Một bộ phận cộng đồng người Venezuela tại Mỹ công khai ủng hộ hành động này. Một số lãnh đạo khu vực và đồng minh của Mỹ, như Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hay Tổng thống Argentina Javier Milei, cũng bày tỏ sự ủng hộ. Trong khi đó, nhiều đồng minh châu Âu của Mỹ tỏ ra thận trọng. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tiếp tục chỉ trích chính quyền ông Maduro nhưng không tán thành biện pháp quân sự đơn phương. Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Anh Keir Starmer kêu gọi chuyển giao quyền lực hòa bình, tránh làm leo thang căng thẳng.

Tại Venezuela, Phó Tổng thống Delcy Rodriguez, người được bổ nhiệm làm lãnh đạo lâm thời, lên án mạnh mẽ chiến dịch của Mỹ, gọi đây là “một vụ bắt cóc” và “hành động gây hấn”. Nhiều cuộc biểu tình đã nổ ra tại Caracas và các thành phố lớn, yêu cầu trả tự do cho ông Maduro. Ở khu vực, Cuba gọi đây là “chủ nghĩa khủng bố nhà nước”. Brazil, Chile, Colombia, Mexico và Uruguay ra tuyên bố chung phản đối việc đơn phương sử dụng vũ lực. Trên bình diện quốc tế, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh việc tôn trọng luật pháp quốc tế phải luôn là nguyên tắc chỉ đạo, đồng thời bày tỏ lo ngại rằng những quy tắc điều chỉnh việc sử dụng vũ lực “đã không được tôn trọng” trong hành động quân sự vừa qua của Mỹ. Nga gọi chiến dịch của Mỹ là “hành động gây hấn vũ trang”, kêu gọi Liên hợp quốc vào cuộc. Trung Quốc lên án mạnh mẽ việc vi phạm chủ quyền Venezuela và yêu cầu trả tự do cho ông Maduro, trong khi Iran coi đây là “vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế”.

Ngay tại Mỹ, chiến dịch cũng gây chia rẽ. Nhiều nghị sĩ lưỡng đảng cho rằng họ “bị phản bội” khi Tổng thống Trump triển khai một chiến dịch quân sự quy mô lớn mà không có sự chấp thuận của Quốc hội. Một số đề xuất lập pháp nhằm hạn chế quyền sử dụng vũ lực của Tổng thống đã được đưa ra. Khảo sát Reuters/Ipsos ngày 5/1 cho thấy chỉ 33% người Mỹ ủng hộ chiến dịch, 34% phản đối, trong khi 72% lo ngại Mỹ có thể “sa lầy” tại Venezuela. Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cảnh báo chiến dịch này sẽ để lại hệ quả tiêu cực cho khu vực. Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Türk cho rằng việc vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc sẽ khiến thế giới “kém an toàn hơn”.

Tái khẳng định vị thế

Ngày 3/1, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị cho biết phản ứng của Việt Nam liên quan đến tình hình Venezuela hiện nay, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ: “Việt Nam quan ngại sâu sắc về thông tin liên quan đến tình hình hiện nay ở Venezuela. Việt Nam kêu gọi các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền các quốc gia, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Việt Nam kêu gọi các bên kiềm chế, đối thoại, giải quyết các tranh chấp, bất đồng trên cơ sở luật pháp quốc tế, góp phần bảo đảm hòa bình, an ninh, ổn định, hợp tác ở khu vực và trên toàn thế giới”.

Trước mắt, tương lai của Venezuela và khu vực Mỹ Latinh đang đối mặt nhiều bất định. Khác với ông Maduro, bà Rodriguez phát đi tín hiệu mềm mỏng hơn. Ngày 5/1, trong một thông điệp đăng trên tài khoản Instagram, bà Rodríguez kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump “hợp tác”, đồng thời bày tỏ mong muốn xây dựng “quan hệ tôn trọng lẫn nhau”. Bà Delcy Rodríguez viết: “Chúng tôi mời chính phủ Mỹ phối hợp cùng chúng tôi theo một chương trình nghị sự hợp tác, hướng tới phát triển chung trong khuôn khổ luật pháp quốc tế, nhằm tăng cường khả năng chung sống bền vững của cộng đồng”.

Trong khi đó, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất Washington sẽ "điều hành" Venezuela và tiếp cận nguồn dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ, Ngoại trưởng Rubio khẳng định mục tiêu của Washington là buộc Caracas đi theo một hướng nhất định, không chỉ vì hướng đi đó có lợi cho người dân Venezuela, mà trước hết vì nó phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ. Ngoại trưởng Rubio lập luận rằng tình hình tại Venezuela có liên hệ trực tiếp đến an ninh Mỹ, do đó không thể bị xem là vấn đề ngoại biên hay thuần túy khu vực.

Theo giới phân tích, về lâu dài, chiến dịch tại Venezuela phản ánh sự thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận của Mỹ với Tây bán cầu. Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ năm 2025 đã nhấn mạnh việc “tái khẳng định vị thế thống trị” của Washington tại khu vực này. Trên thực tế, dấu ấn của một “học thuyết Monroe” mới, được ông Trump gọi là “Donroe” ngày càng rõ nét hơn, với chiến dịch ở Venezuela là “bài thử” phản ứng của cộng đồng quốc tế.

Phan Quân

Nguồn TG&VN : https://baoquocte.vn/my-tan-cong-venezuela-phep-thu-cua-donroe-344749.html