Mỹ và Iran, đang nắm thế thượng phong?

3 giờ trướcBài gốc

Hai tháng sau khi cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran bùng nổ, các bên vẫn đang bế tắc trong việc tìm lối thoát cho cuộc xung đột. Giao tranh đã tạm lắng theo một thỏa thuận ngừng bắn mong manh do Pakistan làm trung gian, nhưng eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, các cuộc đàm phán trực tiếp đã đổ vỡ và không bên nào cho thấy dấu hiệu nhượng bộ.

Cuộc chiến bế tắc

Cuối tuần trước, các đặc phái viên Mỹ đã hủy kế hoạch tới Islamabad để tiếp tục đàm phán sau khi Tehran tuyên bố sẽ không tham gia đối thoại cho tới khi Hải quân Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran. Đây là dấu hiệu mới nhất cho thấy Mỹ và Iran đang bế tắc và không tiến gần hơn đến một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, theo tờ Times of Israel.

Sau hai tháng xung đột, Mỹ và Iran vẫn bế tắc trong việc tìm lối thoát. Ảnh: AFP

Đó cũng là một chỉ báo cho thấy chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa đạt được các mục tiêu chính: loại bỏ chương trình hạt nhân của Iran, thu hồi kho dự trữ 400 kg uranium làm giàu 60% của Iran, giảm kho tên lửa đạn đạo và loại bỏ sự hỗ trợ của Iran đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực như Hezbollah và Hamas.

Theo hãng tin Axios, Iran gần đây đã đưa ra một đề xuất mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân cũng như chiến tranh, đồng thời trì hoãn các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này sang giai đoạn sau.

Tờ Wall Street Journal cho rằng đề xuất mới nhất của Iran thể hiện nỗ lực kết thúc chiến tranh theo các điều kiện của riêng của nước này. Trong giai đoạn đầu, Mỹ và Israel sẽ đồng ý chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn. Trong giai đoạn thứ hai, Mỹ và Iran sẽ thảo luận về tình trạng của eo biển Hormuz và Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran. Trong giai đoạn thứ ba, Iran và Mỹ sẽ bắt đầu đàm phán về vấn đề hạt nhân.

Theo các báo cáo, ông Trump được cho là không hài lòng với đề xuất của Iran và dự định duy trì lệnh phong tỏa eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz không phải là vấn đề trước chiến tranh, nhưng kể từ đó đã trở thành một vấn đề lớn. Iran nhận thấy tầm quan trọng chiến lược và tiềm năng của eo biển Hormuz như một công cụ mặc cả.

Viện Nghiên cứu Chiến tranh cho rằng đây là một vấn đề nghiêm trọng, vì bất kỳ thỏa thuận hoặc giải pháp nào của Mỹ đối với cuộc xung đột cho phép Iran kiểm soát giao thông qua eo biển Hormuz sẽ là một thất bại lớn của Mỹ và tạo ra tiền lệ với những hệ quả nghiêm trọng đối với thương mại toàn cầu.

Theo Viện này, các đề xuất gần đây của Iran đã ngầm yêu cầu Mỹ và cộng đồng quốc tế công nhận “quyền kiểm soát” của Iran đối với eo biển.

“Những đề xuất này phù hợp với thông điệp nhất quán của Iran trong suốt cuộc chiến rằng Iran tìm cách áp đặt một hiện trạng mới cho việc đi lại qua eo biển. Bất kỳ sự chấp nhận nào của Mỹ đối với khả năng điều tiết giao thông của Iran sẽ làm suy yếu nguyên tắc tự do hàng hải qua eo biển Hormuz và cho phép Iran đặt điều kiện tiếp cận eo biển dựa trên việc tuân thủ các yêu cầu của mình, từ đó cho phép Tehran gây áp lực liên tục lên nền kinh tế toàn cầu, Mỹ và các đồng minh” - theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh.

Ai đang thắng thế?

Ông Ngưu Tân Xuân - chuyên gia về Trung Đông tại Đại học Ninh Hạ (Trung Quốc) - nhận định bế tắc trên xuất phát từ sự tự tin của cả Mỹ và Iran. Ông cho rằng Mỹ sở hữu ưu thế quân sự áp đảo nhưng chưa đạt được các mục tiêu cốt lõi, bao gồm phá hủy năng lực hạt nhân và sức mạnh quân sự của Iran, theo tờ South China Morning Post.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi (phải) và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Ảnh: IRNA

Trong khi đó, Iran dù chịu tổn thất nặng nề nhưng vẫn duy trì được bộ máy chính quyền và lực lượng quân sự. Theo ông Ngưu, điều này khiến Iran tin rằng thời gian đang đứng về phía mình và nước này đã phần nào áp đặt điều kiện cho các cuộc đàm phán.

Nhà phân tích quân sự Nghê Nhạc Hùng tại Thượng Hải (Trung Quốc) cho rằng cả Mỹ và Iran đều đang đối mặt những điểm yếu mang tính cấu trúc, có thể buộc họ phải tìm kiếm một lối thoát chính trị.

Ông Nghê nhận định rằng điểm yếu của Mỹ nằm ở việc Washington do dự trong việc dùng toàn bộ công cụ có sẵn để thay đổi chế độ tại Iran vì lo ngại bị sa lầy vào một cuộc chiến khu vực kéo dài. Thay vào đó, Washington “tìm kiếm giải pháp theo kiểu 'Venezuela'”, tức kiềm chế và gây áp lực mà không trực tiếp lật đổ chính quyền. Theo ông, phe cứng rắn tại Iran cũng tận dụng sự do dự này của đối phương để củng cố sức kháng cự.

Ngoài ra, kho dự trữ đạn dược của Mỹ đang cạn dần, trong khi giá nhiên liệu tăng vọt khiến cuộc chiến ngày càng gây tranh cãi trong nội bộ nước Mỹ trước thềm bầu cử giữa kỳ cuối năm nay.

Ngược lại, Iran phải đối mặt áp lực quân sự và kinh tế nặng nề từ Mỹ, có thể làm tê liệt nền kinh tế. Ông Nghê lập luận rằng nếu Washington duy trì sức ép hiện tại, Tehran cuối cùng có thể phải đưa ra những nhượng bộ đáng kể. Ông cũng cho rằng việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz là một bước đi sai lầm vì điều này vô tình tạo cơ hội để Mỹ tự thể hiện vai trò bảo vệ ổn định kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Jodie We tại Trung tâm Chiến lược và An ninh Quốc tế thuộc ĐH Thanh Hoa (Trung Quốc) cho rằng cục diện hiện tại có thể đang nghiêng về phía Iran. Theo bà, tình hình hiện nay là một dạng “xung đột lạnh” với cường độ thấp. Lợi thế địa lý gần eo biển Hormuz cho phép Iran gây sức ép với chi phí tương đối thấp.

Bà We lưu ý rằng sau ngày 1-5, chính quyền ông Trump có thể đối mặt sức ép pháp lý trong nước liên quan đến Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973. Theo đó, Nhà Trắng sẽ phải xin quốc hội phê chuẩn nếu muốn tiếp tục các chiến dịch quân sự kéo dài.

THẾ VINH

Nguồn PLO : https://plo.vn/my-va-iran-dang-nam-the-thuong-phong-post906493.html