Bệnh nhân bị nấm da toàn thân vì dùng thuốc không rõ nguồn gốc.
Từ nấm da nhẹ thành tổn thương lan toàn thân
Thời gian gần đây, Bệnh viện Da liễu Trung ương liên tục tiếp nhận các ca nấm da nặng do người bệnh tự ý dùng thuốc bôi không rõ nguồn gốc. Điển hình là một nữ bệnh nhân 50 tuổi đến khám trong tình trạng dát đỏ bong vảy lan khắp đầu, mặt, thân mình và tứ chi, ngứa dữ dội, da sạm và mỏng.
Bệnh đã kéo dài suốt 2 năm. Khởi phát chỉ là những dát đỏ hình đa cung, bề mặt bong vảy mỏng. Thay vì đi khám chuyên khoa, người bệnh tìm mua nhiều loại thuốc bôi qua mạng, tại hiệu thuốc, dùng "kem gia truyền", đồng thời tắm lá, uống thuốc nam, thuốc bắc hằng ngày. Tổn thương không thuyên giảm mà ngày càng lan rộng.
ThS.BS Dương Phúc Hiếu, Khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, cho biết tổn thương điển hình ghi nhận là các dát đỏ ranh giới rõ với da lành, trung tâm lành, bề mặt vảy mỏng dính. Soi tươi tìm nấm tại nhiều vị trí cho kết quả dương tính với nấm sợi (dermatophytes). Bệnh nhân được chẩn đoán nấm da toàn thân.
Từ nấm da nhẹ bệnh nhân dùng thuốc không rõ nguồn gốc khiến tổn thương lan toàn thân.
Ngay sau đó, người bệnh được chỉ định điều trị bằng thuốc uống itraconazole kết hợp thuốc bôi kháng nấm tại chỗ. Chỉ sau 3 ngày, tổn thương đã giảm đỏ rõ rệt, hết bong vảy, cảm giác ngứa cải thiện đáng kể. Bệnh nhân tiếp tục điều trị theo phác đồ.
Theo bác sĩ Hiếu, nấm da do dermatophytes là nhiễm nấm nông, thường gặp ở thân mình, mặt, bẹn, tay và chân. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng kết hợp soi tươi tìm nấm. Nếu điều trị đúng thuốc, đúng thời gian, bệnh thường đáp ứng tốt chỉ sau 1–2 tuần.
Vấn đề nằm ở chỗ nhiều người bệnh đã vô tình làm sai ngay từ đầu khi tự ý dùng thuốc bôi không rõ thành phần, đặc biệt là các sản phẩm chứa corticoid liều cao.
"Kem trộn" chứa corticoid khiến nấm lan rộng và biến dạng
BSCKII Nguyễn Thị Thanh Thùy, Trưởng khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, cho biết bệnh viện tiếp nhận không ít trường hợp da trợt loét, sẩn đỏ, ngứa không kiểm soát sau thời gian dài dùng thuốc bôi mua qua mạng.
Các sản phẩm này thường được quảng cáo với những lời "có cánh" như: "khỏi nấm sau 3 ngày", "dứt điểm tổ đỉa", "kem gia truyền 3 đời". Thực tế, phần lớn là thuốc pha trộn chứa corticoid mạnh.
Ở giai đoạn đầu, corticoid làm giảm viêm, giảm ngứa rất nhanh, khiến mẩn đỏ biến mất. Người bệnh lầm tưởng đã khỏi nên tiếp tục bôi kéo dài. Nhưng corticoid không có tác dụng diệt nấm. Ngược lại, việc ức chế miễn dịch tại chỗ tạo điều kiện cho nấm phát triển âm thầm, lan rộng, thậm chí xâm nhập sâu vào nang lông.
Hậu quả là tình trạng tinea incognito (nấm sau bôi steroid) – khi tổn thương mất hình thái điển hình, lan khắp cơ thể, gây khó khăn lớn cho chẩn đoán và điều trị về sau.
Bệnh nhân bị tổn thương da vì dùng "kem trộn" chứa corticoid
Bên cạnh đó là hàng loạt biến chứng như teo da, rạn da khiến da mỏng như giấy, lộ rõ mạch máu, rạn không hồi phục. Bội nhiễm vi khuẩn khiến hệ miễn dịch da suy yếu, gây mủ, viêm loét, nguy cơ nhiễm trùng nặng. Lệ thuộc thuốc thì ngưng bôi là ngứa bùng phát dữ dội, tổn thương lan nhanh.
Theo các bác sĩ, câu chuyện thường bắt đầu rất đơn giản: thấy ngứa, ra hiệu thuốc mua đại một tuýp kem bôi, thấy đỡ nhanh nên bôi tiếp. Sự "đỡ nhanh" đó chính là cái bẫy khiến người bệnh đi sai hướng điều trị suốt nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
Các chuyên gia nhấn mạnh, nấm da thực chất là bệnh dễ điều trị nếu được chẩn đoán sớm và dùng đúng thuốc. Thế nhưng chỉ vì tin vào quảng cáo, tự ý mua thuốc bôi, người bệnh có thể biến một bệnh da thông thường thành tình trạng lan tỏa toàn thân, tổn thương da nghiêm trọng, kéo dài dai dẳng và tốn kém chi phí điều trị.
Nam Nguyên