Nam Phi: Lỗ hổng quản trị tại cơ quan đào tạo kỹ năng

một giờ trướcBài gốc

Tòa nhà Cape House. Ảnh: ST

Lãng phí kéo dài từ những quyết định thiếu hiệu quả

Báo cáo năm 2024-2025 của Tổng Kiểm toán Nam Phi, được công bố vào đầu tháng 5/2026, đã nêu bật những thiếu sót nghiêm trọng trong công tác quản trị tại EWSETA, đặc biệt là tình trạng chi tiêu lãng phí ngân sách công liên quan đến việc mua và cải tạo bất động sản không mang lại hiệu quả sử dụng.

Theo báo cáo kiểm toán, EWSETA bị chỉ trích vì yếu kém trong nhiều hoạt động, từ công tác phát triển kỹ năng cho học viên đến quản lý tài chính. Trong đó, vụ việc liên quan đến Tòa nhà Cape House tại TP. Johannesburg được xem là một trong những minh chứng điển hình cho tình trạng quản trị thiếu hiệu quả, gây lãng phí nghiêm trọng kéo dài nhiều năm.

Tòa nhà này được EWSETA mua vào năm 2014 với giá 21,7 triệu Rand nhằm mục đích giảm chi phí thuê trụ sở trong dài hạn. Sau đó, Cơ quan tiếp tục chi thêm 36,7 triệu Rand để cải tạo tòa nhà thông qua nhiều hợp đồng ký với các nhà cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, sau hơn 10 năm, dự án vẫn chưa hoàn thành. Tòa nhà chưa từng được EWSETA đưa vào sử dụng. Điều này đồng nghĩa với việc tổng cộng 58,4 triệu Rand ngân sách công đã bị chi tiêu mà không tạo ra bất kỳ giá trị sử dụng nào cho Cơ quan.

Báo cáo kiểm toán cho thấy, mặc dù trong nhiều năm qua đã có một số cuộc điều tra được triển khai và một số cá nhân bị khởi tố hình sự, nhưng đến nay vẫn chưa có ai chính thức chịu trách nhiệm đối với những thất bại tại EWSETA.

Bà Mpho Mookapele - cựu Giám đốc Điều hành của EWSETA - cho biết, nhà thầu phụ thực hiện công tác cải tạo tòa nhà đã tuyên bố phá sản và không thể tiếp tục triển khai công việc. Hệ quả là EWSETA mất khoản tiền đã thanh toán cho nhà thầu trong khi công trình vẫn dang dở. Trong nhiều năm qua, hàng loạt báo cáo đã được gửi tới Cơ quan Cảnh sát Nam Phi và Viện Kiểm sát quốc gia, song đến nay vụ việc vẫn chưa có kết quả rõ ràng.

Trước đó, Hãng kiểm toán quốc tế BDO từng thực hiện cuộc kiểm toán xem xét hoạt động tại EWSETA và cũng xác nhận nhiều bất thường, gian lận tại đây. Trong vai trò Giám đốc Tài chính, sau đó là Giám đốc Điều hành, bà Mpho Mookapele đã yêu cầu Cơ quan Cảnh sát Nam Phi phối hợp điều tra vào năm 2021, đồng thời thực hiện kỷ luật và sa thải các cá nhân liên quan đến những sai phạm được nêu trong Báo cáo kiểm toán.

Vụ án đã bị Cơ quan Cảnh sát Nam Phi khép lại vào năm 2023. Tuy nhiên, do tính chất nghiêm trọng của vụ việc và những thiệt hại mà EWSETA phải gánh chịu, bà Mpho Mookapele tiếp tục phối hợp với cơ quan chức năng để mở lại vụ án và chuyển hồ sơ lên Cục Điều tra tội phạm kinh tế. Dù vậy, bà cho biết sau đó đã nhận được thư từ Viện Kiểm sát quốc gia thông báo sẽ khép lại vụ án mà không có bất kỳ thông báo nào gửi tới EWSETA.

Tòa nhà Cape House đã bị niêm phong vào ngày 29/4/2026 sau khi số tiền sửa chữa, cải tạo lên tới 36,7 triệu Rand bị chi tiêu lãng phí, không hiệu quả.

Áp lực trách nhiệm giải trình ngày càng lớn

Theo các kiểm toán viên, bên cạnh những tồn tại trong công tác quản trị, EWSETA hiện còn đối mặt với áp lực lớn về tài chính khi phải tìm nguồn lực để hoàn thiện Tòa nhà Cape House. Kiểm toán viên cho rằng, trong bối cảnh dự án kéo dài nhiều năm mà chưa mang lại hiệu quả, EWSETA có thể cần xem xét phương án thanh lý tài sản nhằm hạn chế thấp nhất những tổn thất tiếp theo đối với ngân sách công.

Tuy nhiên, điều gây nhiều tranh cãi là mặc dù phương án thanh lý đang được nhắc đến, song tháng 3/2026, EWSETA vẫn ký hợp đồng thực hiện một gói thầu vệ sinh tổng thể Tòa nhà Cape House trong thời hạn 6 tháng. Theo nhận định của kiểm toán viên, việc ký hợp đồng vệ sinh cho một tòa nhà chưa sử dụng và vẫn đang chờ sửa chữa là hành động “vô lý và lãng phí”.

Trong quá trình kiểm toán, khi làm việc với đội ngũ lãnh đạo tiền nhiệm của EWSETA từ năm 2014 để xác minh thông tin liên quan đến các khoản chi nêu trên, các lãnh đạo cũ đều phủ nhận việc phê duyệt các khoản chi này. Trong khi đó, Ban lãnh đạo đương nhiệm của EWSETA cho biết, các bất động sản không hiệu quả đã được mua và cải tạo từ nhiều năm trước. Dù thừa nhận hàng loạt khó khăn, thách thức mà Cơ quan đang đối mặt, lãnh đạo hiện nay vẫn chưa đưa ra được giải pháp hiệu quả nhằm xử lý dứt điểm các tồn đọng mà kiểm toán viên đã chỉ ra.

Từ kết quả kiểm toán, Tổng Kiểm toán nhà nước Nam Phi khuyến nghị Bộ Giáo dục Đại học, Khoa học và Đổi mới Nam Phi yêu cầu EWSETA phải chịu trách nhiệm đối với khoản lỗ 58,4 triệu Rand. Đáng chú ý, đến nay, người phát ngôn của Bộ vẫn chưa phản hồi về kế hoạch cụ thể mà Bộ đã triển khai kể từ khi được thông báo về những sai phạm nghiêm trọng này vào cuối năm 2024 nhằm ngăn chặn nguy cơ tái diễn tình trạng chi tiêu không hiệu quả tương tự tại EWSETA.

Hơn một thập kỷ kể từ thời điểm được mua, Tòa nhà Cape House hiện bị xem là biểu tượng cho những thất bại trong công tác giám sát và quản trị tại EWSETA. Không chỉ gây thất thoát lớn cho ngân sách công, vụ việc còn phản ánh rõ khoảng trống trong trách nhiệm giải trình đối với những tổn thất mà Cơ quan đã gánh chịu./.

(Theo Dailymaverick.co.za và tổng hợp)

THIÊN LAM

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/nam-phi-lo-hong-quan-tri-tai-co-quan-dao-tao-ky-nang