Năng cao năng lực số cho các thiết chế GLAM để phát huy hiệu quả di sản trong thời đại mới

4 giờ trướcBài gốc

Ở thời đại kỷ nguyên số bùng nổ mạnh mẽ, các thiết chế GLAM, gồm Galleries, Libraries, Archives và Museums không chỉ đứng trước yêu cầu bảo quản hiện vật, tư liệu và ký ức cộng đồng, mà còn cần tìm cách tổ chức, mô tả và chia sẻ nguồn tài nguyên ấy hiệu quả hơn.Ở Việt Nam, nhiều đơn vị đã bắt đầu số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển các sản phẩm tiếp cận công chúng trên nền tảng số. Tuy vậy, quá trình này vẫn đối mặt với không ít thách thức, từ hạn chế về nguồn lực, thiếu nhân sự có năng lực liên ngành đến việc chưa có nhiều mô hình khai thác dữ liệu di sản một cách hiệu quả. Trong bối cảnh đó, những khóa tập huấn chuyên môn như “Khai mở giá trị di sản văn hóa trong môi trường số ở các GLAM” góp phần bổ sung nền tảng cần thiết về con người, công cụ và phương pháp từ ngày 25 đến 28/5/2026. Khóa tập huấn được thiết kế theo hướng kết hợp giữa lý thuyết, thực hành, tham quan thực tế và hội thảo khoa học, tạo không gian để học viên không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn trao đổi mô hình, kinh nghiệm và thách thức trong quá trình số hóa di sản.

Khẳng định lại mục tiêu của chương trình, PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, nhấn mạnh rằng di sản văn hóa trong thời đại số cần được “khai mở”, kết nối và lan tỏa, thay vì chỉ được bảo quản trong không gian truyền thống. Tinh thần ấy cũng là trục chính của khóa tập huấn: số hóa không phải là thao tác kỹ thuật đơn lẻ, mà là quá trình thay đổi tư duy trong cách bảo tồn, quản lý, diễn giải và đưa di sản đến gần công chúng.

Hiệu trưởng trường Đại học Văn Hóa TP.HCM, PGS.TS Lâm Nhân chia sẻ mục tiêu khóa tập huấn

Nội dung khóa tập huấn được triển khai theo hướng đi từ nhận thức đến công cụ và thực hành. Trong ngày học đầu tiên, học viên tiếp cận bức tranh chung về hệ sinh thái số trong các thiết chế GLAM, các chuẩn mực quốc tế về quản trị dữ liệu di sản, khả năng liên thông, truy xuất và chia sẻ dữ liệu. Những nội dung này cho thấy số hóa không chỉ là đưa tài liệu lên môi trường mạng, mà còn là quá trình tổ chức thông tin có hệ thống để dữ liệu có thể được tìm thấy, kết nối và sử dụng lâu dài.

Một điểm nhấn khác của chương trình là phần giới thiệu các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động bảo tàng, thư viện và lưu trữ. Dưới sự hướng dẫn của TS. Sophie Lesinska và TS. Win Shih từ Đại học Nam California, Hoa Kỳ, học viên được tiếp cận các công cụ AI miễn phí, một số trường hợp ứng dụng cụ thể và khung kỹ thuật để xây dựng các tác nhân AI phục vụ tìm kiếm, quản lý nội dung và cải thiện khả năng tiếp cận thông tin.

Hơn 100 người làm di sản từ các thiết chế GLAM tham gia khóa tập huấn

Sang ngày học tiếp theo, chương trình chuyển sang phần công cụ quản trị di sản, văn hóa DSpace-GLAM dưới sự dẫn dắt của ThS. Phan Ngọc Đông, Giám đốc Trung tâm Thông tin Thư viện, Đại học Đà Lạt. Học viên được giới thiệu cách cài đặt, cấu hình hệ thống, xây dựng cấu trúc dữ liệu bảo tàng, quản lý và khai thác nội dung, tích hợp, chia sẻ dữ liệu, bảo mật và quản trị hệ thống. Phần giới thiệu dự án số hóa Kinh lá buông cũng tạo thêm một ví dụ thực tế về cách tư liệu văn hóa truyền thống có thể được chuyển thành tài nguyên số để phục vụ lưu trữ, nghiên cứu, giáo dục và truyền thông di sản qua sự hướng dẫn của ThS Ngô Phú Hải từ Trường Ngôn ngữ, Văn hóa, Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn, Đại học Trà Vinh.

Ngày học thứ ba dành cho thực hành, ứng dụng và tham quan bảo tàng, thư viện. Đây là phần giúp học viên kết nối kiến thức với bối cảnh vận hành thực tế. Với các thiết chế GLAM, những kỹ năng này có thể hỗ trợ quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển sản phẩm giáo dục, truyền thông và từng bước cải thiện chất lượng trải nghiệm văn hóa cho người tham quan.

Với sự kết hợp giữa nội dung về chuẩn dữ liệu, AI, phần mềm quản trị và ví dụ thực tế, giúp khóa tập huấn hoàn thành hiệu quả vai trò của một lớp năng lực cung cấp kiến thức nghiệp vụ cần thiết cho đội ngũ làm công tác văn hóa trong bối cảnh số hóa. Đây cũng là tiền đề hỗ trợ nâng cao trải nghiệm tại điểm, thúc đẩy hiệu quả truyền thông online để di sản được đến gần công chúng hơn.

Khóa tập huấn không tạo ra ngay một mô hình du lịch mới, nhưng đây là các chương trình cần thiết để chuẩn bị về con người, công cụ và phương pháp nhằm đưa di sản văn hóa sống động và phát huy hiệu quả trên môi trường số.

Uyên Bùi

Nguồn Du lịch TP.HCM : https://tcdulichtphcm.vn/chuyen-dong/nang-cao-nang-luc-so-cho-cac-thiet-che-glam-de-phat-huy-hieu-qua-di-san-trong-thoi-dai-moi-c2a113924.html