Nem Lai Vung: Trăm năm vị chua cay mặn ngọt, làm nên hồn đất Sen Hồng

2 giờ trướcBài gốc

Nem Lai Vung được bán nhiều ở nhà hàng quán ăn ở miền Tây - Ảnh: Văn Kim Khanh

Nhắc đến Đồng Tháp, người ta thường nghĩ ngay đến mùa sen nở hồng rực rỡ, đến những cánh đồng bát ngát thơm mùi phù sa và cái tình chân chất của người miền Tây. Nhưng giữa “đất Sen Hồng” ấy, còn có một hương vị khác đã bám rễ vào ký ức bao thế hệ, trở thành món quà quê mà hễ đi xa ai cũng muốn mang theo: nem Lai Vung.

Nem Lai Vung không chỉ là một món ăn. Nó là một phần văn hóa, một thương hiệu hình thành từ bàn tay người nông dân, từ căn bếp quê nghèo mà bước ra thị trường rộng lớn. Trăm năm trôi qua, vị nem ấy vẫn giữ được cái chất riêng: chua thanh – cay nồng – mặn vừa – ngọt dịu, hòa quyện như chính tính cách miền Tây mộc mạc mà đậm đà.

Thương hiệu nem Lai Vung - Đồng Tháp - Ảnh: Văn Kim Khanh

Bếp bà Tư Các - câu chuyện khởi nguồn của một làng nghề

Không giống nhiều làng nghề khác hình thành từ dòng di cư hay “tổ nghề” truyền từ nơi xa, nem Lai Vung được xem là sản phẩm “đẻ ra” từ chính vùng đất này. Theo ký ức dân gian và câu chuyện truyền miệng ở địa phương, người đầu tiên làm ra món nem trứ danh là bà Nguyễn Thị Các, thường gọi là bà Tư Các, ngụ tại ấp Tân Thành, xã Tân Dương, huyện Lai Vung trước đây.

Vào những năm 1960, bà Tư Các làm nem chủ yếu để phục vụ nhu cầu gia đình: cúng kiếng, đãi khách trong các dịp lễ Tết, đám giỗ, đám tiệc. Nhưng không ngờ, hương vị nem lại “bắt miệng” đến lạ. Người ăn một lần liền nhớ, người được cho thử thì tìm đến mua thêm. Cứ thế, món ăn quê bắt đầu lan rộng, rồi trở thành nghề mưu sinh của cả vùng.

Từ bếp nhỏ của một người phụ nữ quê, một làng nghề đã hình thành. Từ vài chục chiếc nem làm thủ công, hàng trăm hộ dân Lai Vung đã nối nhau sống được bằng nghề nem. Và đến hôm nay, cái tên Tư Các vẫn được nhắc lại như một cách tri ân người đã “khai sinh” ra một thương hiệu ẩm thực vang danh miền Tây.

Điều khiến nem Lai Vung trở thành “đệ nhất đặc sản” không nằm ở sự cầu kỳ, mà ở chỗ tinh tế trong từng chi tiết. Một chiếc nem ngon phải có độ chua vừa phải, không gắt; vị mặn vừa đủ để đậm; vị ngọt của thịt hòa tan nơi đầu lưỡi; và cái cay nồng của tiêu tỏi khiến người ăn muốn nhón thêm miếng nữa.

Nguyên liệu làm nem Lai Vung tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi khắt khe. Thịt phải là thịt heo đùi thật tươi, lóc sạch gân, xay nhuyễn. Da heo được luộc chín rồi xắt sợi mỏng như tơ, tạo nên độ giòn sần sật. Gia vị đi kèm gồm muối, đường, tiêu hạt, tỏi cắt lát và ớt hiểm xanh.

Đặc biệt, nem Lai Vung thường được lót bằng lá vông nem (hoặc lá ổi) bên trong. Chính lớp lá này tạo ra mùi thơm đặc trưng, đồng thời góp phần hỗ trợ quá trình lên men tự nhiên.

Nem sau khi trộn được gói chặt tay, bọc ngoài bằng lá chuối xanh. Sau khoảng 3–4 ngày, nem lên men đạt độ “chín” hoàn hảo. Khi bóc lớp lá, chiếc nem hiện ra đỏ hồng bắt mắt, thơm nhẹ, cắn vào dai giòn, hậu vị đậm đà.

Nem hiện nay được hút chân không, vô bao - Ảnh: V.K.K

Bến phà Mỹ Thuận – bến phà Cần Thơ: tiếng rao đưa nem vang danh

Nem Lai Vung nổi tiếng không chỉ nhờ ngon, mà còn nhờ một “con đường quảng bá tự nhiên” rất đặc biệt: bến phà.

Thời chưa có cầu Mỹ Thuận và cầu Cần Thơ, các chuyến xe khách từ miền Tây lên Sài Gòn hoặc ngược lại đều phải dừng chờ phà. Những bến phà đông đúc ấy không khác gì một “chợ nổi trên bờ”, nơi hàng rong tấp nập rao đủ thứ đặc sản.

Và giữa dòng người chờ phà, tiếng rao “Nem Lai Vung đây!” vang lên như một lời mời gọi quen thuộc. Du khách mua nem ăn dọc đường, mua mang về làm quà, rồi giới thiệu người thân. Cứ thế, nem theo những chuyến xe, những chuyến phà mà lan đi khắp các tỉnh miền Tây.

Có thể nói, bến phà Mỹ Thuận từng là nơi “đưa nem Lai Vung ra ánh sáng”, biến món ăn địa phương thành thương hiệu mà cả miền Tây đều biết.

Trong bối cảnh thực phẩm công nghiệp phát triển mạnh, nhiều người lo rằng các món ăn truyền thống sẽ dần rơi vào dĩ vãng. Nhưng với nem Lai Vung, câu chuyện lại hoàn toàn ngược lại: làng nghề đang bước vào thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ.

Nếu ngày xưa làm nem chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thủ công, thì nay nhiều cơ sở đã ứng dụng công nghệ để tăng năng suất và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Máy xay thịt, máy trộn gia vị giúp nguyên liệu đồng đều. Khu vực sản xuất được đầu tư sạch sẽ, kiểm soát chặt nguồn thịt, nguồn da, khâu rửa lá và đóng gói.

Một số thương hiệu lớn như Út Thẳng, Giáo Thảo… đã đầu tư đóng gói hút chân không, kết hợp bảo quản lạnh để kéo dài thời hạn sử dụng. Nhờ đó, nem Lai Vung có thể đi xa hơn, bán vào siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và được gửi ra nước ngoài cho kiều bào.

Không chỉ giữ nghề, người dân Lai Vung còn đang “nâng tầm nghề”, biến món quà quê thành sản phẩm thương mại hiện đại.

Nem thương phẩm sắp được đưa đi bán - Ảnh: V.K.K

Đại lý nem bà Tư Ù: mắt xích quan trọng đưa nem về miền Tây

Trong mạng lưới tiêu thụ nem Lai Vung ở Đồng bằng sông Cửu Long, đại lý nem Lai Vung của bà Tư Ù tại khu vực bến phà Hậu Giang xưa, phía Cái Vồn (khu vực cầu Bắc cũ) vẫn được xem là một điểm phân phối mạnh.

Anh Nguyễn Danh Long - người làm lâu năm tại đại lý bà Tư Ù - cho biết, hiện nay đại lý hoạt động rất nhộn nhịp, phân phối nem cho các cửa hàng ăn uống, các điểm bán lẻ và cả những người mưu sinh bằng nghề bán nem dạo ở các tỉnh miền Tây.

Theo anh Long, giá nem lấy từ đại lý khoảng 25.000 đồng/chục, bán lại phổ biến khoảng 35.000 đồng/chục. Đây là mức giá được xem là bình dân, dễ tiếp cận, phù hợp với thị trường rộng lớn ở vùng ĐBSCL.

“Nem ngon, chất lượng ổn định, thương hiệu dễ bán. Nhờ nguồn hàng này mà nhiều người ở miền Tây sống được bằng nghề phân phối nem Lai Vung”, anh Long chia sẻ.

Từ một đại lý ven bến phà, những chùm nem xanh màu lá chuối, nhãn hồng, tiếp tục theo xe máy, xe khách tỏa đi khắp miền Tây, giữ cho “dòng chảy nem Lai Vung” luôn nhộn nhịp suốt nhiều năm qua.

Hộp đựng nem được cách tân đóng gói cho đẹp mùa bán Tết - Ảnh: V.K.K

Nem Lai Vung: di sản văn hóa và niềm tự hào đất Sen Hồng

Nem Lai Vung không chỉ là sản phẩm kinh tế. Nó là một biểu tượng văn hóa. Năm 2023, nghề làm nem Lai Vung được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề.

Danh hiệu ấy không chỉ là tấm giấy chứng nhận. Nó là sự ghi nhận cho bao thế hệ người Lai Vung đã giữ nghề bằng mồ hôi và tình yêu quê hương. Nó cũng là lời khẳng định rằng nem Lai Vung không chỉ tồn tại trong quá khứ, mà còn đang sống mạnh mẽ trong hiện tại và có tương lai.

Văn Kim Khanh

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/nem-lai-vung-tram-nam-vi-chua-cay-man-ngot-lam-nen-hon-dat-sen-hong-246376.html