Nếu thí sinh không biết Steve Jobs là ai, đề Văn tốt nghiệp THPT có đảm bảo công bằng?

3 giờ trướcBài gốc

Câu hỏi về “Steve Jobs Việt Nam” trong đề Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 không chỉ gây tranh luận, mà còn đặt ra vấn đề về sự chênh lệch trong tiếp cận thông tin giữa các thí sinh.

Phần II, câu 1 đề bài nêu: Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zukerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gọi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"?

Câu hỏi gây tranh cãi trong đề Văn thi tốt nghiệp THPT 2026.

Mọi thí sinh đều biết Steve Jobs, Mark Zukerberg là ai?

TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đánh giá đề thi năm nay hay, mới mẻ và có khả năng phân hóa tốt. Dù vậy, những băn khoăn xung quanh việc đưa các nhân vật cụ thể vào đề thi là điều cần được lắng nghe. Ông nhấn mạnh rằng ý tưởng của câu hỏi là rất đáng giá, bởi nó đặt ra vấn đề làm thế nào để Việt Nam có thể nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có khả năng tạo ra các sản phẩm và giá trị có tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Trong một kỳ thi dành cho hàng triệu thí sinh, mọi chi tiết của đề thi đều cần được cân nhắc rất kỹ lưỡng. Một dẫn chứng tưởng như chỉ mang tính gợi mở đôi khi vẫn có thể tạo ra lợi thế nhất định cho những học sinh quen thuộc với bối cảnh hoặc nhân vật được nhắc đến.

Để minh họa cho quan điểm này, TS Lê Anh Vinh nhắc lại một câu chuyện trong quá trình xây dựng đề thi Toán quốc tế năm 2018. Khi đó, một bài toán ban đầu được phát biểu dựa trên hình ảnh bàn cờ vua.

"Dù đây là hình ảnh quen thuộc với nhiều học sinh giỏi toán, hội đồng ra đề vẫn tranh luận kỹ lưỡng về khả năng tạo lợi thế cho những thí sinh quen chơi cờ vua. Cuối cùng, cách diễn đạt đã được điều chỉnh nhằm tránh mọi yếu tố có thể dẫn đến sự bất bình đẳng trong tiếp cận đề bài", ông dẫn chứng.

Nhiều tranh cãi về đề thi Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026. (Ảnh: Minh Đức)

Từ kinh nghiệm đó, ông Vinh cho rằng câu hỏi trong đề Ngữ văn năm nay hoàn toàn có thể được diễn đạt theo hướng trung tính hơn. Thay vì hỏi làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”, đề bài có thể đặt vấn đề rộng hơn như làm thế nào để Việt Nam nuôi dưỡng những con người sáng tạo, có khả năng tạo ra sản phẩm, ý tưởng hoặc giá trị có ảnh hưởng lớn đối với xã hội.

"Khi đó, học sinh không nhất thiết phải biết Steve Jobs là ai, Elon Musk làm gì hay Mark Zuckerberg nổi tiếng vì điều gì vẫn có thể tham gia bàn luận một cách đầy đủ", TS Lê Anh Vinh nói.

Cùng chung quan điểm, TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, nhận định đây là một câu hỏi hay và thú vị nhưng cần được đặt trong yêu cầu về tính phổ quát của một kỳ thi quốc gia.

Theo ông, khi đề thi được sử dụng cho toàn bộ học sinh trên cả nước, việc mặc định mọi thí sinh đều có hiểu biết giống nhau về các nhân vật công nghệ nổi tiếng thế giới là điều cần được xem xét.

"Thực tế, không phải học sinh nào cũng có điều kiện tiếp cận thường xuyên với các thông tin công nghệ toàn cầu. Nếu không hiểu đúng hoặc không hiểu đầy đủ về các nhân vật được nêu, các em có thể gặp khó khăn ngay từ bước tiếp cận vấn đề, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng bài làm", ông Vinh nói.

Vị chuyên gia cũng đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm: Liệu học sinh ở vùng sâu, vùng xa có đang chịu bất lợi ngay từ ngữ liệu của đề thi? Và liệu việc nhắc tới những biểu tượng công nghệ toàn cầu có vô tình tạo ra khoảng cách giữa các nhóm thí sinh có điều kiện tiếp cận thông tin khác nhau?

Đề Ngữ văn cần phổ quát hơn cho tất cả thí sinh. (Ảnh: Minh Đức)

Một giáo viên đang công tác tại vùng cao A Lưới, Thành phố Huế cho biết trong ba nhân vật Steve Jobs, Mark Zuckerberg và Elon Musk, phần lớn học sinh chỉ biết một hoặc hai người. Thậm chí, có giáo viên chưa thực sự hiểu đầy đủ về tất cả những nhân vật này, dù vẫn sử dụng các sản phẩm, nền tảng công nghệ do họ sáng lập hoặc phát triển.

Với học sinh ở các khu vực thành thị, việc tiếp cận thông tin công nghệ toàn cầu có thể tương đối quen thuộc. Còn tại nhiều vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế, việc nhận diện và hiểu được vai trò của những nhân vật trên không phải hiển nhiên. Điều này dẫn tới lo ngại rằng cùng một câu hỏi nhưng mức độ thuận lợi khi tiếp cận vấn đề có thể khác nhau giữa các nhóm thí sinh.

Trong khi đó, TS Phạm Hữu Cường cho rằng lo ngại về sự chênh lệch trong mức độ tiếp cận thông tin giữa các nhóm học sinh là có cơ sở, bởi các nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk có thể quen thuộc hơn với những học sinh thường xuyên tiếp xúc với công nghệ.

Tuy nhiên, theo ông, cần lưu ý đây chỉ là phần dẫn nhập của đề bài, không phải nội dung yêu cầu thí sinh phải trình bày kiến thức về các nhân vật này. "Ngay cả khi không biết Steve Jobs hay Elon Musk là ai, học sinh vẫn có thể dựa vào chính câu dẫn để hiểu rằng đề đang hướng đến những con người sáng tạo, tạo ra giá trị cho xã hội, từ đó trình bày quan điểm về việc làm thế nào để Việt Nam có thêm những cá nhân có khả năng đổi mới và cống hiến", ông nói.

Tranh luận về các nhân vật công nghệ vì thế chỉ là phần nổi, trong khi vấn đề cốt lõi nằm ở cách lựa chọn ngữ liệu trong một kỳ thi quốc gia. Cuộc tranh luận không dừng ở việc thí sinh có biết Steve Jobs hay không, mà mở rộng thành câu hỏi lớn hơn: làm sao để đề thi vừa bắt kịp thời đại, vừa đảm bảo công bằng trong tiếp cận thông tin cho mọi học sinh.

Hoa Trà

Lệ Thu

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/neu-thi-sinh-khong-biet-steve-jobs-la-ai-de-van-tot-nghiep-thpt-co-dam-bao-cong-bang-ar1023131.html