Nga đang đứng trước áp lực lớn trong việc xây dựng hạ tầng thông tin độc lập sau khi các kênh tiếp cận hệ thống Starlink bị siết chặt. Để giải quyết tình trạng gián đoạn chỉ huy và điều khiển máy bay không người lái (UAV), Moskva đã triển khai lô vệ tinh đầu tiên của dự án Rassvet, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực tự chủ công nghệ không gian và duy trì năng lực tác chiến hiện đại.
Cú sốc từ việc mất kết nối Starlink và hệ lụy thực địa
Kể từ khi xung đột bùng phát năm 2022, hệ thống vệ tinh Starlink của SpaceX đã mang lại lợi thế chiến thuật đáng kể cho Ukraine nhờ độ trễ thấp và khả năng chống gây nhiễu cao. Starlink đóng vai trò là xương sống cho hệ thống chỉ huy - kiểm soát, cho phép phối hợp lực lượng theo thời gian thực và vận hành UAV hiệu quả ngoài tầm nhìn.
Đáng chú ý, các đơn vị Ukraine có thể duy trì liên lạc an toàn ngay cả trong môi trường bị tác chiến điện tử mạnh. Đây là yếu tố then chốt giúp Kiev duy trì ưu thế trong nhiều giai đoạn quan trọng của cuộc xung đột.
Cắt đứt kết nối Starlink khiến quân đội Nga gặp khó khăn trong năm 2026 - Ảnh 1.
Ngược lại, phía Nga gặp bất lợi lớn khi không có hệ thống tương đương. Sau một thời gian tiếp cận thông qua các kênh không chính thức, SpaceX đã siết chặt kiểm soát và vô hiệu hóa các thiết bị không được đăng ký theo yêu cầu của phía Ukraine. Theo các báo cáo thực địa, sự thay đổi này khiến nhiều đơn vị Nga rơi vào tình trạng mất liên lạc hoàn toàn, không thể phối hợp hỏa lực và làm giảm đáng kể hiệu suất tác chiến của UAV.
Dự án Rassvet: Giải pháp chiến lược của Moskva
Để bù đắp khoảng trống thông tin, ngày 24/03/2026, Nga đã phóng lô 16 vệ tinh đầu tiên thuộc dự án Rassvet bằng tên lửa Soyuz-2.1B. Đây là mạng internet vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) do công ty Bureau 1440 phát triển, được thiết kế để cung cấp internet băng thông rộng toàn cầu và phục vụ các mục đích quân sự chuyên biệt.
Về mặt kỹ thuật, các vệ tinh Rassvet được trang bị những công nghệ tiên tiến nhất hiện nay của Nga, bao gồm:
Công nghệ 5G NTN: Hỗ trợ kết nối mạng không dây thế hệ mới từ không gian.
Liên kết laser: Cho phép truyền dữ liệu tốc độ cao giữa các vệ tinh trong mạng lưới.
Động cơ plasma: Đảm bảo khả năng điều chỉnh quỹ đạo linh hoạt và duy trì vị trí chính xác.
Moskva đặt mục tiêu triển khai ít nhất 250 vệ tinh vào năm 2027 và đạt khoảng 350 vệ tinh để vận hành thương mại trước cuối năm. Ngân sách dành cho dự án này ước tính vượt mức 102,8 tỷ ruble (khoảng 1,26 tỷ USD), chưa bao gồm các khoản đầu tư bổ sung khoảng 329 tỷ ruble từ khối doanh nghiệp tư nhân tính đến năm 2030.
Cắt đứt kết nối Starlink khiến quân đội Nga gặp khó khăn trong năm 2026 - Ảnh 2.
Thách thức trong cuộc đua không gian toàn cầu
Dù đạt được bước tiến với Rassvet, Nga vẫn đang đối mặt với khoảng cách công nghệ và quy mô rất lớn so với SpaceX. Hiện tại, Starlink đã có hơn 10.000 vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo và đặt mục tiêu mở rộng lên tới 34.000 vệ tinh trong tương lai. So với quy mô này, kế hoạch vài trăm vệ tinh của Nga trong giai đoạn đầu chỉ mang tính chất giải quyết nhu cầu thiết yếu thay vì phủ sóng toàn cầu ổn định.
Bên cạnh Nga, các cường quốc khác như Trung Quốc cũng đang đẩy mạnh dự án Guowang và Qianfan, trong khi Châu Âu triển khai chương trình IRIS để giảm phụ thuộc vào hạ tầng không gian của Mỹ.
Việc cắt đứt kết nối Starlink khiến quân đội Nga "mờ mắt không thấy đường" - Ảnh 3.
Có thể thấy, không gian đã trở thành một mặt trận chiến lược trong xung đột hiện đại. Khả năng kiểm soát thông tin và duy trì kết nối không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là yếu tố sống còn quyết định cán cân sức mạnh quân sự thực địa. Việc Nga đẩy mạnh dự án Rassvet phản ánh nhu cầu cấp thiết phải xây dựng năng lực độc lập, dù lộ trình để đạt đến trình độ tương đương Starlink vẫn còn nhiều thử thách về nguồn lực và công nghệ.
Tuệ Nhân