Việc Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) hết hiệu lực vào ngày 5/2 không đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn các nỗ lực kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới. Theo các chuyên gia quân sự, Moscow và Washington vẫn có khả năng khởi động lại tiến trình đàm phán nghiêm túc nhằm giảm thiểu rủi ro hạt nhân toàn cầu trong giai đoạn hậu hiệp ước.
Khả năng duy trì cơ chế kiểm soát vũ khí
Ông Kimball, một chuyên gia về kiểm soát vũ khí, nhận định rằng ngay cả khi New START kết thúc, vẫn chưa quá muộn để lãnh đạo hai nước đưa thế giới đi theo con đường an toàn hơn. Theo đó, các hành động hợp tình hợp lý nhằm giảm thiểu mối nguy hiểm do vũ khí hạt nhân cần được ưu tiên hàng đầu thông qua các cuộc đối thoại bền vững.
Đáng chú ý, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết của việc mở rộng quy mô đàm phán. Không chỉ giới hạn ở hai cường quốc Nga - Mỹ, các cuộc đối thoại trong tương lai cần có sự tham gia của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân khác bao gồm Trung Quốc, Anh và Pháp để đảm bảo tính minh bạch và an ninh đa phương.
Tổng thống Nga Vladimir Putin (ảnh) trong cuộc họp báo chung sau hội đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. Ảnh: THX/TTXVN
Lập trường của Moscow và Washington
Về phía Nga, Tổng thống Vladimir Putin từng tuyên bố Moscow sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các hạn chế trong khuôn khổ New START thêm một năm sau ngày 5/2/2026. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết mà phía Nga đưa ra là Mỹ cũng phải thực hiện các hành động tương đương để duy trì sự cân bằng chiến lược.
Về phía Mỹ, một số nguồn tin truyền thông cho biết Tổng thống Donald Trump đã có những đánh giá tích cực về đề xuất từ phía Moscow, coi đây là một "ý tưởng hay". Mặc dù vậy, tính đến cuối tháng 1, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết phía Mỹ vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức về vấn đề này.
Tầm quan trọng của New START
New START là hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn hiệu lực giữa Nga và Mỹ, quy định giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân và phương tiện phóng mà mỗi bên có thể triển khai. Việc duy trì các cuộc đối thoại sau khi hiệp ước hết hạn được coi là yếu tố then chốt để ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay.
Tuệ Nhân