Ngân sách carbon của thế giới sắp cạn kiệt

2 giờ trướcBài gốc

Cảnh báo được đưa ra trong báo cáo Chỉ số biến đổi khí hậu toàn cầu (IGCC) công bố ngày 11/6 trên tạp chí khoa học Earth System Science Data.

Nghiên cứu do hơn 70 nhà khoa học từ 56 tổ chức tại 17 quốc gia thực hiện cho thấy mức nóng lên do con người gây ra đã đạt 1,37°C vào năm 2025, tiến sát ngưỡng 1,5°C được cộng đồng quốc tế đặt ra nhằm tránh những tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu.

Thế giới sẽ vượt mức nóng lên toàn cầu 1,5°C vào năm 2030 nếu duy trì lượng phát thải hiện tại. (Ảnh: Reuters)

Theo nhóm nghiên cứu, lượng khí CO₂ tối đa mà thế giới còn có thể phát thải để duy trì mục tiêu 1,5°C hiện chỉ còn khoảng 130 tỷ tấn tính từ đầu năm 2026. Với tốc độ phát thải hiện nay, lượng "ngân sách carbon" này sẽ cạn kiệt vào khoảng năm 2030.

"Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy phát thải khí nhà kính đã lên mức cao nhất trong lịch sử, chủ yếu do việc đốt nhiên liệu hóa thạch", William Lamb, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (Đức), cho biết.

Ngân sách carbon (Carbon Budget) là tổng lượng khí nhà kính (chủ yếu là CO₂) tối đa mà nhân loại có thể phát thải vào bầu khí quyển mà vẫn giữ nhiệt độ toàn cầu không vượt quá các mục tiêu giới hạn (ví dụ: mức tăng 1,5°C hay 2°C) theo Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu.

Năm 2024, lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu đạt mức kỷ lục 56,8 tỷ tấn CO₂ tương đương. Nồng độ ba loại khí nhà kính chính gồm CO₂, methane và nitrous oxide đều tiếp tục tăng kể từ năm 2019. Riêng nồng độ CO₂ trong khí quyển hiện đã đạt 425,6 phần triệu (ppm).

Matt Palmer, chuyên gia của Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office), cho rằng nguyên nhân cốt lõi rất đơn giản: thế giới đang thải ra nhiều khí nhà kính hơn bao giờ hết, khiến lượng nhiệt bị giữ lại trong khí quyển ngày càng lớn và làm hệ thống khí hậu mất cân bằng.

Báo cáo cũng ghi nhận tình trạng mất cân bằng năng lượng của Trái Đất - chênh lệch giữa lượng nhiệt hấp thụ từ Mặt Trời và lượng nhiệt phát tán trở lại không gian - đã tăng hơn gấp đôi trong những thập kỷ gần đây và hiện ở mức cao nhất từ trước tới nay.

Điều này đồng nghĩa hành tinh đang tích tụ nhiệt với tốc độ nhanh nhất kể từ khi các phép đo hiện đại được thực hiện.

"Tình trạng mất cân bằng năng lượng đang gia tăng nhanh chóng, kéo theo những thay đổi trên toàn bộ hệ thống khí hậu, từ đại dương và lục địa ấm lên, băng vĩnh cửu tan chảy, mất băng cho đến nước biển dâng", Karina Von Schuckmann thuộc Viện Nghiên cứu Mercator Ocean International (Pháp) cho biết.

Các đại dương đang hấp thụ phần lớn lượng nhiệt dư thừa của Trái Đất. Năm 2025, mực nước biển toàn cầu tăng tổng cộng 23 cm so với năm 1901, đồng thời tốc độ dâng tiếp tục gia tăng.

Mức nước biển dâng cao do hiện tại tan băng bời biến đổi khí hậu. (Ảnh: Woods Hole)

Báo cáo năm nay lần đầu bổ sung chỉ số về các đợt nắng nóng đại dương. Kết quả cho thấy số ngày xảy ra hiện tượng này trên toàn cầu đã tăng hơn gấp ba lần trong giai đoạn 1991-2025.

Riêng năm 2025, thế giới ghi nhận 65 ngày nắng nóng đại dương, gây tổn hại hệ sinh thái biển, đe dọa nguồn lợi thủy sản và làm gián đoạn các cơ chế điều hòa khí hậu tự nhiên.

Trên đất liền, nhiệt độ cực đại trung bình trong thập kỷ qua cao hơn gần 0,5°C so với thập kỷ trước, góp phần làm gia tăng các đợt nắng nóng cực đoan trên toàn cầu.

"Phần lớn sự nóng lên trong thập kỷ qua là do hoạt động của con người", Samantha Burgess thuộc Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết. "Tác động đối với sinh kế và hệ sinh thái đã xuất hiện trên khắp thế giới và sẽ tiếp tục gia tăng khi nhiệt độ tăng lên".

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng vẫn còn cơ hội để hạn chế tốc độ nóng lên nếu các quốc gia đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng.

Theo William Lamb, đầu tư vào năng lượng tái tạo và điện khí hóa không chỉ giúp cắt giảm phát thải mà còn góp phần xây dựng hệ thống năng lượng sạch hơn, ổn định hơn và an toàn hơn.

Bên cạnh những cảnh báo về khí hậu, nhóm nghiên cứu cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ thiếu hụt dữ liệu phục vụ theo dõi biến đổi khí hậu toàn cầu. Việc cắt giảm ngân sách cho các chương trình quan trắc môi trường tại một số quốc gia có thể làm suy giảm năng lực đánh giá và dự báo khí hậu trong tương lai.

"Nếu thiếu những dữ liệu này, các đánh giá khí hậu trong tương lai sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều vào thời điểm thế giới đang cần hành động khẩn cấp", Chris Smith thuộc Viện Phân tích Hệ thống Ứng dụng Quốc tế (IIASA) cảnh báo.

(Nguồn: Euronews)

Hoa Vũ

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/ngan-sach-carbon-cua-the-gioi-sap-can-kiet-ar1023154.html