Ngành cá tra vượt đích xuất khẩu và bài toán phát triển bền vững

6 giờ trướcBài gốc

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu cá tra năm 2025 vượt mốc 2 tỷ USD, triển vọng tích cực nhờ thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu. Kết quả này phản ánh nỗ lực lớn của cộng đồng doanh nghiệp, sự đồng hành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương vùng nuôi trọng điểm.

Theo VASEP, thị trường Trung Quốc tiếp tục là trụ đỡ của ngành cá tra với 27% thị phần, song mức tăng trưởng chỉ đạt khoảng 2,3%, thấp hơn kỳ vọng. Khối Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) trở thành điểm sáng với mức tăng trưởng 17%, đạt 340 triệu USD, trong đó Mexico và Malaysia tăng trưởng mạnh. Thị trường Mỹ giảm 3,3% do ảnh hưởng từ thuế đối ứng, trong khi EU duy trì ổn định ở mức 8%. Đáng chú ý, thị trường Nga và khối Á - Âu tăng trưởng tới 35%, mở ra dư địa khai thác mới. Nhận định năm 2026, dự báo xuất khẩu cá tra có thể đạt khoảng 2,3 tỷ USD, tăng 5% so với năm 2025.

Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản của An Giang đạt khoảng 1,6 triệu tấn, trong đó nuôi trồng chiếm trên 1 triệu tấn, còn lại là khai thác. Trong thời gian tới, An Giang xác định giảm dần khai thác, tập trung phát triển nuôi trồng thủy sản. Riêng cá tra năm 2025 đạt khoảng 640.000 tấn, với diện tích nuôi khoảng 1.300 ha. Kế hoạch năm 2026 đặt mục tiêu tăng lên khoảng 670.000 tấn, phù hợp với kịch bản tăng trưởng đã được xây dựng.

Năm 2025 được đánh giá là một năm thành công của ngành cá tra

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang cho biết, những năm trước đây ngành cá tra gặp nhiều khó khăn, chỉ mới phục hồi tích cực trong thời gian gần đây. Hiện nay, thị trường xuất khẩu cá tra đã được đa dạng hóa, nhiều thị trường lớn ghi nhận tín hiệu khả quan. Tuy nhiên, vấn đề chất lượng và giá con giống vẫn là điểm nghẽn đáng quan tâm. Giá cá giống tăng cao, có thời điểm lên tới 80.000 đồng/kg, đã tác động trực tiếp đến giá thành cá tra thương phẩm, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường quốc tế. Từ thực tế đó, An Giang đề nghị sớm tổng kết, đánh giá toàn diện Chương trình giống cá tra 3 cấp, qua đó điều chỉnh, hoàn thiện để nâng cao hiệu quả triển khai trong giai đoạn tới.

Phó Giám đốc Sở NN&MT An Giang cho biết, sẽ chủ động phối hợp, hỗ trợ doanh nghiệp trong phát triển vùng nuôi cá tra, gắn với quy hoạch nuôi tập trung, kiểm soát tốt điều kiện sản xuất và an toàn thực phẩm theo chuỗi. Cùng với đó mở rộng phạm vi công nhận, chứng nhận tương đương đối với các thị trường lớn, đặc biệt là thị trường Hoa Kỳ, nhằm tạo điều kiện cho nhiều doanh nghiệp cá tra tham gia xuất khẩu. Đồng thời, định hướng doanh nghiệp thực hiện đa chứng nhận (ASC, GlobalGAP), thay vì chỉ phụ thuộc vào một chứng nhận, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận các phân khúc thị trường khác nhau. Bên cạnh đó tổ chức lại ngành hàng cá tra theo hướng hiệu quả, bền vững và gắn chặt với thị trường.

"Hiện nay tôi nghĩ rằng các doanh nghiệp không những chúng ta đi theo một chứng nhận mà chúng ta phải đi theo đa chứng nhận. Hiện nay chúng ta theo ASC nhưng mà các thị trường khác chúng ta biết rằng rất nhiều chứng nhận. Như vậy thì tôi nghĩ rằng với góc độ hiệp hội hay các đơn vị về phía Bộ cũng định hướng để cho các doanh nghiệp đa chứng nhận để cho thâm nhập vào các thị trường nó sẽ thuận lợi hơn. Cái nội dung thứ ba mà tôi muốn quan tâm ở đây, ngành nông nghiệp và môi trường mong muốn là các rào cản kỹ thuật của các nước xuất khẩu để cho nông nghiệp biến, qua đó lại cùng phối hợp với vùng nuôi để chúng tôi sẽ triển khai những rào cản kỹ thuật đó để áp dụng cho thuận lợi hơn", ông Hiệp nói.

Giải quyết điểm nghẽn về con giống, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi

Nhìn nhận lại những khó khăn, thách thức của ngành hàng cá tra, bà Nguyễn Thị Băng Tâm, Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ NN&MT cho biết, năm qua trong bối cảnh chịu tác động từ biến đổi khí hậu, thuế đối ứng của Hoa Kỳ và những thay đổi lớn về tổ chức bộ máy sau sáp nhập bộ, ngành và địa phương, ngành hàng cá tra Việt Nam vẫn đạt nhiều kết quả tích cực, song cũng bộc lộ không ít thách thức mang tính nền tảng.

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, sản lượng cá tra năm 2025 ước đạt khoảng 1,74 triệu tấn, vượt 6% so với mục tiêu. Kim ngạch xuất khẩu đạt trên 2,1 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với mục tiêu đề ra. Các thị trường nhập khẩu chủ lực vẫn là Trung Quốc, Hoa Kỳ và Brazil, trong đó thị trường Mỹ giảm nhẹ so với năm 2024.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Băng Tâm, năm 2025 ghi nhận lần đầu tiên diện tích nuôi và sản lượng cá tra đều giảm, với diện tích thả nuôi giảm khoảng 110 ha, phản ánh áp lực thiếu hụt nguyên liệu cho chế biến, xuất khẩu. Đáng chú ý, lĩnh vực giống cá tra đang đối mặt nhiều rủi ro khi số cơ sở sản xuất giống giảm mạnh, tỷ lệ sống thấp, khiến giá cá giống tăng đột biến, lên mức 80.000-85.000 đồng/kg, cao nhất từ trước đến nay.

Theo định hướng, ngành cá tra sẽ chuyển mạnh từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị, tập trung nâng cao chất lượng, an toàn thực phẩm, giảm phát thải, minh bạch chuỗi giá trị và phát triển sản phẩm chế biến sâu. Trong đó, ưu tiên đầu tư nghiên cứu, sản xuất giống, hạ tầng vùng nuôi tập trung và tăng cường quản lý theo chuỗi.

Bà Nguyễn Thị Băng Tâm nhấn mạnh, đối với năm 2026, ngành cá tra cần đặc biệt chú trọng công tác chuẩn bị đón đoàn thanh tra của Hoa Kỳ, trong đó yêu cầu các doanh nghiệp, địa phương rà soát nghiêm túc điều kiện hạ tầng, hồ sơ pháp lý và cập nhật đầy đủ các quy định mới, nhằm đảm bảo duy trì thị trường xuất khẩu trọng điểm và phát triển bền vững ngành hàng cá tra Việt Nam.

"Để ngành hàng cá tra phát triển trong giai đoạn 2026 - 2030 đạt mục tiêu mà đặt ra tại Quyết định 985 thì rất cần có sự đồng hành của doanh nghiệp và của cả Nhà nước, đặc biệt là phía khối Nhà nước để giúp cho ngành hàng tiếp tục duy trì sự phát triển bền vững. Và có 5 định hướng trong giai đoạn sắp tới đấy là: Phát triển và đặt chất lượng và uy tín nên làm kim chỉ nam để phát triển trong giai đoạn này, cũng như là con giống được coi là nền tảng cốt lõi để phát triển cho ngành hàng và tái cấu trúc không gian sản xuất gắn với lại hạ tầng, thích ứng với biến đổi khí hậu cũng như là chuyển đổi số minh bạch chuỗi giá trị chuỗi giá trị và chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy giá trị", bà Tâm cho biết.

Để ngành hàng cá tra phát triển trong giai đoạn 2026 - 2030 đạt mục tiêu thì cần có sự đồng hành của doanh nghiệp và của cả Nhà nước

Trong bối cảnh năm 2025 đặc biệt khó khăn, phức tạp, ngành thủy sản nói chung và ngành cá tra nói riêng đã đóng góp rất quan trọng vào kết quả chung của toàn ngành nông nghiệp và nền kinh tế đất nước. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 ước đạt trên 70 tỷ USD, vượt dự báo trước đó. Trong đó, thủy sản và cá tra là những ngành hàng đóng góp tích cực, tạo thặng dư lớn, thể hiện rõ vai trò trụ cột trong xuất khẩu.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Phùng Đức Tiến thẳng thắn nhìn nhận, xuất khẩu thủy sản, trong đó có cá tra, vẫn đang “loanh quanh” trong một ngưỡng tăng trưởng quen thuộc, chưa tạo được đột phá tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, các yêu cầu từ thị trường ngày càng khắt khe về thuế, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, VietGAP, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm. Thực tế cho thấy sản xuất vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, kiểm soát kháng sinh, dịch bệnh chưa thật sự bền vững, tiềm ẩn rủi ro lớn đối với sức khỏe cộng đồng và uy tín ngành hàng.

Ngành cá tra đã đóng góp rất quan trọng vào kết quả chung của toàn ngành nông nghiệp

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, giai đoạn 2026-2030 đặt ra những thách thức rất lớn, đòi hỏi ngành thủy sản phải có bước chuyển mạnh mẽ, mang tính đột phá, dựa trên tái cơ cấu thực chất, khoa học công nghệ nhằm tạo nền tảng cho ngành thủy sản và ngành cá tra phát triển bền vững, hiệu quả và hội nhập sâu trong giai đoạn tới.

"Tôi muốn nhấn mạnh giai đoạn 2026 - 2030 đứng trước những có thách thức rất lớn với nhu cầu rất khép theo các thị trường, chúng ta phải có một nền tảng tái cơ cấu, cần phải mổ xẻ ở các hội nghị, các đối tượng để chúng ta có giải pháp thì mới giải quyết được. Chúng tôi cam kết sẽ chung tay cùng với Cục với các doanh nghiệp để chúng ta có bước chuyển dứt điểm hơn, nó quan trọng hơn, bước ngoặt hơn", Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nói.

Năm 2026 ngành cá tra đứng trước yêu cầu chuyển dịch căn bản từ tư duy tăng sản lượng sang tư duy giá trị, hiệu quả và bền vững. Giải quyết điểm nghẽn về con giống, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi, nâng cao chất lượng, giảm phát thải và chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là điều kiện để giữ vững các thị trường xuất khẩu trọng điểm, mà còn là nền tảng để ngành cá tra Việt Nam bứt phá, khẳng định vị thế trên bản đồ thủy sản toàn cầu.

Phạm Hải/VOV-ĐBSCL

Nguồn VOV : https://vov.vn/kinh-te/nganh-ca-tra-vuot-dich-xuat-khau-va-bai-toan-phat-trien-ben-vung-post1258200.vov