Ngành đóng tàu: Đơn hàng nhiều nhưng cũng lắm nỗi lo

3 giờ trướcBài gốc

Các doanh nghiệp đóng tàu trực thuộc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy có hợp đồng các sản phẩm đóng mới tới tận 2028-2030. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Các doanh nghiệp đóng tàu trực thuộc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) vẫn đang thực hiện nhiệm vụ “kép” đó là vừa xử lý doanh nghiệp, tái cơ cấu theo Nghị quyết 220 của Chính phủ, vừa đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, các đơn vị đóng tàu vẫn “ăn nên, làm ra,” công việc không thiếu nhưng mong muốn lớn nhất là nhanh chóng xử lý tái cơ cấu doanh nghiệp để người lao động yên tâm cống hiến cho ngành.

Việc nhiều không xuể, làm tăng ca

Nam Triệu trời về đêm. Những cơn gió hòa lẫn hơi mát từ sông Bạch Đằng thổi nhè nhẹ, dưới ánh đèn sáng bừng cả một khoảng triền đà, tiếng búa gõ vào vỏ tàu kêu ing ỏi, từng tia sáng xanh chớp lóe liên tục, khói hàn xộc thẳng lên, ông Lê Văn Bằng (57 tuổi), thợ hàn bậc 5/5 của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đóng tàu Nam Triệu (thuộc SBIC) đang cần mẫn và tỉ mỉ thi công trong hầm/két chứa nhiên liệu của con tàu chở dầu/hóa chất với tổng dung tích 9.300m3.

Có 26 năm là thợ lành nghề tại Công ty Đóng tàu Nam Triệu, đã chứng kiến những nốt thăng trầm của ngành đóng tàu, nhưng với suy nghĩ “nghề trọn người” nên từng ấy thời gian, người “thợ già” vẫn miệt mài bám trụ, thi công nhiều mác tàu thủy và chứng kiến giây phút hạ thủy để bàn giao cho chủ tàu.

“Vài năm trở lại đây, đơn hàng đóng tàu dồn dập, việc làm không ngớt tay. Người lao động rất mong nhà máy có nhiều việc. Dù đóng tàu công việc nặng nhọc, thu nhập bình quân khoảng 16 triệu đồng/tháng, lại được làm gần nhà. Để kịp tiến độ bàn giao tàu, sau khi đã tan ca, công nhân sẵn sàng làm thêm giờ (khoảng 3-4 tiếng) vào ban đêm để tăng thu nhập. Công ty bảo đảm thời gian lao động hợp lý, chế độ đãi ngộ, lương, phụ cấp, ăn ca… nên vẫn ‘bám trụ’ với nghề này đến tuổi nghỉ hưu,” ông Bằng chia sẻ.

Nguồn nhân lực lao động đóng tàu vẫn đang thiếu và là nỗi trăn trở lo lắng của các doanh nghiệp đóng tàu. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Theo ông Lê Đình Vinh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Nam Triệu, quý 1/2026, đơn vị vẫn duy trì nhịp độ sản xuất, sản lượng doanh thu đạt 120% so với kế hoạch đề ra. Năm 2026 dự kiến đặt mục tiêu doanh thu tăng trưởng 120-150% so với kế hoạch năm 2025. Công ty hiện đang thi công 3 tàu dầu/hóa chất 9.300m3; 4 tàu hàng 65.000 tấn; tàu hút bùn 2.300m3 cho chủ tàu IHC (Hà Lan), tàu chở dầu trọng tải lớn... đảm bảo đủ công ăn việc làm cho hơn 500 lao động công ty và khoảng 1.000 lao động của nhà thầu phụ.

“Khối lượng sản phẩm công việc của Công ty Đóng tàu Nam Triệu đáp ứng đến năm 2028. Nhà xưởng hiện tại có thể nhận thêm hợp đồng tiếp theo nhưng thiếu lao động nên đơn vị chủ yếu tập trung vào các sản phẩm giá thành cao, từng bước nâng cao mức lương cho người lao động,” ông Vinh nói.

Ông Vũ Hữu Chiến, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đóng tàu Phà Rừng cho biết, đơn vị đang thi công 10 tàu chở dầu/hóa chất 13.000 tấn cho chủ tàu Hàn Quốc (đã bàn giao 3 chiếc), giá trị gia công mỗi tàu khoảng 6,5 triệu USD, đảm bảo đủ việc làm đến năm 2028.

Theo kế hoạch, Công ty Đóng tàu Phà Rừng sẽ ký tiếp hợp đồng đóng 10 tàu chở hóa chất 6.500 tấn cho chủ tàu Hàn Quốc, giá trị gia công mỗi tàu khoảng 5 triệu USD. Dự kiến các tàu này sẽ được bàn giao trong các năm 2027-2030.

“Như vậy, chỉ tính riêng các sản phẩm đóng mới cũng đã đảm bảo việc làm cho Phà Rừng đến năm 2030,” ông Chiến tiết lộ.

Tương tự, các đơn vị đóng tàu như Sông Cấm, Hạ Long, Bạch Đằng đều đã ký kết các hợp đồng đóng mới đa dạng các sản phẩm tàu thủy, đảm bảo việc làm cho người lao động cả năm 2027, thậm chí tới năm 2030.

Không thể làm kiểu "chìa khóa trao tay"

Với việc đang nợ đọng kéo dài do tồn tại từ thời gian trước, thiếu hụt nguồn lao động, dù đơn hàng từ các chủ tàu dồn dập nhưng với năng lực có hạn, các công ty đóng tàu của SBIC không thể triển khai hợp đồng đóng tàu theo hình thức chìa khóa trao tay mà đa phần chỉ thực hiện gia công vỏ tàu với giá trị thấp nếu so với vốn đầu tư tổng thể con tàu.

Ông Nguyễn Bá Sơn, Phó Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đóng tàu Bạch Đằng (thuộc SBIC) cho biết nhân lực đóng tàu dịch chuyển sang các ngành nghề khác nên sự thiếu hụt ngày càng trầm trọng. Hiện nay, lực lượng kế cận ngày càng ít, thiếu công nhân, nhân lực quản lý kỹ thuật.

Tiết lộ Công ty Đóng tàu Bạch Đằng chỉ có 128 cán bộ, công nhân viên, theo ông Sơn, với số lượng này, đơn vị không đủ nhân công nên phải có thêm thầu phụ để liên danh, liên kết làm tổng thầu và buộc phải chia sẻ lợi nhuận nhằm đảm bảo tiến độ chung cho chủ tàu, đây là giải pháp trong bối cảnh thiếu hụt nguồn nhân lực.

Ông Lê Đình Vinh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Nam Triệu thừa nhận, đơn vị đã phải cho cán bộ tuyển dụng đi “mót” từng người, trong đó từ đầu năm đến nay chỉ mới đem về được 5 người.

Ông Vinh cho biết, hiện lao động có nhiều sự lựa chọn công việc. Công ty Đóng tàu Nam Triệu đưa nhiều cơ chế đãi ngộ, hỗ trợ ăn ở tại đơn vị để tạo sức hút lao động phổ thông, sử dụng các nhà thầu cung cấp về lao động hoặc lao động nước ngoài đến từ Ấn Độ, Bangladesh đến để làm việc. Tuy nhiên, ngành đóng tàu nói riêng và ngành cơ khí nói chung đòi hỏi kỹ sư, công nhân kỹ thuật phải được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm làm việc từ 2 năm trở lên mới đáp ứng được yêu cầu công việc.

Dù khối lượng công việc đóng tàu đã đáp ứng đến năm 2028, ông Vinh chỉ ra thực tế các nhà xưởng hiện tại có thể nhận thêm hợp đồng tiếp theo nhưng vướng thu hút lao động. Do đó, Nam Triệu tập trung vào các sản phẩm giá thành cao, từng bước nâng cao mức lương người lao động.

“Công ty đã thực hiện được nhiệm vụ được giao tại Nghị quyết 220 là duy trì, phát triển được sản xuất, đảm bảo việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, Nam Triệu không thực hiện được hợp đồng chìa khóa trao tay, không đi đấu thầu, nhận các dự án lớn mà chỉ tập trung vào nhân công, cấp vật tư, cung ứng thép do nằm trong nhóm nợ xấu, không còn tài sản, dòng tiền để thực hiện bảo lãnh,” ông Vinh thở dài nói.

Phân tích thêm, theo ông Vinh, giá trị nhân công của tàu thường chiếm tới trên dưới 30%. Chủ tàu cung cấp các trang thiết bị máy móc, nhà máy nhận cung cấp vật tư như: tôn, sắt, thép, van, ống hút, điều này cũng tăng tỷ lệ doanh thu, sản lượng được nâng lên.

Các doanh nghiệp đóng tàu đa phần chỉ thực hiện gia công vỏ tàu, với giá trị thấp nếu so với vốn đầu tư tổng thể con tàu. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Tương tự, ông Vũ Hữu Chiến, Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Phà Rừng cho rằng trong các năm gần đây, doanh thu của công ty duy trì ở mức 500-600 tỷ đồng/năm, chủ yếu là hợp đồng gia công. Nếu công ty xử lý được các khoản nợ lịch sử và có thể tiếp cận tín dụng ngân hàng mở bảo lãnh, thực hiện hợp đồng đóng tàu theo hình thức chìa khóa trao tay thì doanh thu hàng năm có thể đạt trên 2.000 tỷ đồng/năm.

Dẫn chứng, tàu hàng 13.000 tấn Phà Rừng đóng mới cho đối tác nước ngoài trị giá tới 28 triệu USD nhưng đơn vị chỉ ký được giá trị nhân công, vật tư phụ và các chi phí khác với chủ tàu được 7 triệu USD.

“Các doanh nghiệp đóng tàu của SBIC đang trong quá trình xử lý doanh nghiệp, tái cơ cấu theo Nghị quyết 220 của Chính phủ nên đề nghị Chính phủ, các Bộ, ngành liên quan triển khai quyết liệt và có những cơ chế đặc biệt, xử lý nhanh chóng để ngành đóng tàu ổn định và phát triển khi cơ hội đã đến. Nếu không nhanh chóng nắm bắt cơ hội này thì ngành đóng tàu còn phải chờ đợi thêm hàng chục năm nữa,” ông Chiến nhấn mạnh./.

Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước đã đề ra một số giải pháp gồm: Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về thể chế; tạo lập môi trường thuận lợi, công bằng, minh bạch cho các khu vực kinh tế trong khai thác và sử dụng nguồn lực quốc gia, khuyến khích hợp tác công tư trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên, kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công.

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/nganh-dong-tau-don-hang-nhieu-nhung-cung-lam-noi-lo-post1103902.vnp