Thông tư 121/2025/TT-BTC được xây dựng và ban hành để quy định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; kịp thời thống nhất các nội dung trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện hành bổ sung và tương thích với các điều ước quốc tế liên quan đến lĩnh vực hải quan; tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng mô hình hải quan thông minh, hải quan số và Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030.
Thông tư cũng hướng tới mục tiêu đơn giản hóa, bảo đảm tính minh bạch trong việc thực hiện các thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, xuất nhập cảnh phương tiện vận tải và bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, nhằm đáp ứng các yêu cầu tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật như Quyết định số 628/QĐ-TTg về việc phê duyệt Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030; Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66/NQ-CP về chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025 và 2026…
Đáng chú ý, nhằm thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP (nhiệm vụ “thực hiện số hóa 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính…”) và để triển khai thực hiện thủ tục hải quan theo mô hình bộ máy tổ chức mới của ngành Hải quan, Thông tư 121/2025/TT-BTC đã quy định về việc khai và nộp các chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan.
Cụ thể, quy định việc khai và nộp tờ khai, chứng từ được thực hiện qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan. Người khai hải quan phải lưu trữ bản chính các chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan; tự chịu trách nhiệm về sự xác thực của nội dung đã khai và các chứng từ đã nộp, xuất trình; về sự thống nhất nội dung thông tin giữa hồ sơ lưu tại doanh nghiệp với hồ sơ lưu tại cơ quan hải quan và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với việc chuyển đổi chứng từ từ bản giấy sang dạng chỉ tiêu thông tin điện tử. Cơ quan Hải quan chỉ kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm.
Thông tư chỉ liệt kê các chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan (không quy định bản chụp hay bản chính). Người khai hải quan khai các chỉ tiêu thông tin về tờ khai hải quan, khai các chỉ tiêu thông tin về các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan; quy định nguyên tắc trường hợp hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan chưa có chức năng tiếp nhận chỉ tiêu thông tin của các chứng từ thì người khai hải quan nộp bản scan có xác nhận bằng chữ kỹ số thông qua hệ thống.
Đồng thời, quy định thực hiện số hóa tất cả các chứng từ thuộc bộ hồ sơ trong thông quan dưới dạng chỉ tiêu thông tin, các chứng từ này hiện nay người khai hải quan phải nộp cho cơ quan Hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan hoặc nộp trực tiếp cho cơ quan Hải quan đối với trường hợp pháp luật quy định nộp bản chính.
Quy định trên sẽ tác động tích cực hoạt động xuất nhập khẩu, hồ sơ hoàn toàn dưới dạng dữ liệu điện tử hoặc gửi đến cơ quan Hải quan qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, giúp cho việc thông quan hàng hóa được nhanh chóng, người khai hải quan không phải đến cơ quan Hải quan nộp chứng từ giấy (trong trường hợp cơ quan quản lý chuyên ngành quy định nộp/xuất trình bản chính), tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp, về phía cơ quan hải quan có dữ liệu tập trung. Để triển khai nội dung trên ngành Hải quan phải nâng cấp hệ thống để đảm bảo việc tiếp nhận, xử lý, trao đổi, chia sẻ dữ liệu.
Thông tư 121 cũng đơn giản hóa hồ sơ người khai hải quan phải nộp khi khai bổ sung, theo đó, chỉ gồm 2 chứng từ: Văn bản ghi nhận việc và thống nhất phương án xử lý giữa người gửi và người nhận hàng trong trường hợp gửi thừa hàng, nhầm hàng, thiếu hàng; Hóa đơn thương mại ghi nhận việc sửa đổi các thông tin về hàng hóa và giá trị hàng hóa. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung một số điều nhằm tăng cường quản lý hàng hóa đã đưa về bảo quản (Điều 32); tăng cường quản lý trong việc giám sát hàng hóa đưa ra, đưa vào, lưu giữ tại các khu chuyển tải (Điều 52b); đẩy mạnh công tác kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật tại các đơn vị kiểm định hải quan, ứng dụng khoa học công nghệ trong kiểm tra thực tế hàng hóa (Điều 29, 31)…
Để kịp thời triển khai các quy định mới của Thông tư 121, Cục Hải quan đã tổ chức các Hội nghị tập huấn, giới thiệu các nội dung nêu trên cho cán bộ, công chức ngành Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp ở cả hai miền Nam, Bắc.
T.Công