Ngành ô tô đứng trước bước ngoặt: Nới lỏng 'vòng kim cô' hay giữ rào kỹ thuật?

2 giờ trướcBài gốc

Động thái xây dựng dự thảo cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh của Bộ Tài chính đã ngay lập tức vấp phải những phản ứng trái chiều từ giới quan sát và các bên liên quan. Tâm điểm của sự chú ý đổ dồn vào đề xuất loại bỏ hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đây vốn là những rào cản pháp lý quan trọng được thiết lập nhằm định hình diện mạo ngành công nghiệp ô tô Việt Nam trong nhiều năm qua.

Tiếng nói từ những "sếu đầu đàn" nội địa

Ngay sau khi thông tin về dự thảo được công bố, ba tập đoàn lớn nhất trong lĩnh vực ô tô tại Việt Nam là Thaco, TC Group và VinFast đã đồng loạt kiến nghị các cơ quan chức năng cân nhắc kỹ lưỡng. Quan điểm chung của nhóm doanh nghiệp này là việc duy trì các điều kiện kinh doanh không đơn thuần là rào cản hành chính mà chính là công cụ bảo vệ người tiêu dùng và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp nền tảng.

Đại diện Thaco nhấn mạnh rằng ô tô là sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, tác động trực tiếp đến trật tự an toàn xã hội và môi trường. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn về nhà xưởng, dây chuyền hay cơ sở bảo hành không phải là gánh nặng mà là trách nhiệm tối thiểu của nhà sản xuất đối với vòng đời của một chiếc xe. Người tiêu dùng cần được đảm bảo quyền tiếp cận với các đơn vị có đủ năng lực triệu hồi sản phẩm lỗi hoặc cung ứng linh kiện thay thế lâu dài.

Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng cần giữ điều kiện kinh doanh ô tô để bảo vệ người tiêu dùng.

Đồng quan điểm đó, VinFast bày tỏ lo ngại về nguy cơ thiệt hại cho khách hàng khi các doanh nghiệp thiếu năng lực có thể dễ dàng gia nhập thị trường. Với một tài sản có giá trị lớn và kỹ thuật phức tạp như ô tô, việc buông lỏng kiểm soát đầu vào có thể dẫn tới tình trạng bỏ rơi khách hàng khi xảy ra sự cố kỹ thuật.

TC Group cũng bổ sung thêm góc nhìn về sự công bằng trong đầu tư. Các doanh nghiệp đã rót hàng tỷ USD vào hệ thống nhà máy và chuỗi cung ứng nội địa sẽ rơi vào thế bất lợi nếu các đơn vị nhập khẩu thương mại được phép hoạt động với những yêu cầu tối giản.

Không chỉ các doanh nghiệp sản xuất, Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) cũng đứng ngồi không yên trước đề xuất này. Với hơn 70% hội viên đang tham gia chuỗi cung ứng linh kiện cho ô tô và xe máy, VASI cảnh báo về một sự sụt giảm nghiêm trọng của nội địa hóa. Nếu rào cản gia nhập thị trường bị hạ thấp, các doanh nghiệp sẽ có xu hướng ưu tiên nhập khẩu nguyên chiếc thay vì đầu tư dài hạn vào sản xuất tại Việt Nam.

Một nguy cơ khác được Bộ Công Thương và các chuyên gia chỉ ra chính là sự thâm nhập của làn sóng xe từ các quốc gia đang dư thừa công suất sản xuất như Trung Quốc. Khi các quy định bị bãi bỏ, Việt Nam có thể trở thành "bãi đáp" cho các dự án FDI lắp ráp đơn giản nhằm lẩn tránh quy định về xuất xứ. Điều này không chỉ bóp nghẹt ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước mà còn khiến Việt Nam đối mặt với các biện pháp trừng phạt thuế quan từ các thị trường quốc tế do nghi ngờ hành vi trung chuyển hàng hóa.

Đề xuất hậu kiểm thay vì tiền kiểm

Ở phía ngược lại, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lại bày tỏ sự ủng hộ đối với phương án bãi bỏ các điều kiện kinh doanh hiện hành.

Theo VCCI, hệ thống quản lý hiện nay đang có sự chồng chéo giữa "tiền kiểm" và "hậu kiểm". Mọi xe ô tô trước khi lưu hành đều đã phải trải qua quy trình kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường khắt khe. Việc duy trì thêm giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất hay giấy phép nhập khẩu chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà không mang lại giá trị bảo vệ thực tế cho người dân.

VCCI lập luận rằng các rào cản hiện tại đang khiến thị trường bị chi phối bởi một số ít doanh nghiệp lớn, dẫn đến việc giá xe tại Việt Nam luôn nằm trong nhóm cao nhất khu vực ASEAN. Việc mở cửa thị trường sẽ kích thích cạnh tranh, mang lại nhiều lựa chọn hơn và giá cả hợp lý hơn cho người tiêu dùng. Thay vì dùng điều kiện kinh doanh làm hàng rào kỹ thuật trá hình, Nhà nước nên sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá và quy tắc xuất xứ để bảo vệ sản xuất trong nước.

Số liệu thống kê cho thấy, ngành công nghiệp ô tô hiện đóng góp khoảng 3% GDP và tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động. Theo các chuyên gia, sự phát triển của ngành này không chỉ là con số kinh tế mà còn là bộ mặt của năng lực sản xuất quốc gia.

Tuy nhiên, trong kỷ nguyên của xe điện và xe tự hành, các quy định cũ về nhà xưởng hay dây chuyền hàn sơn truyền thống có thể không còn phù hợp, thậm chí trở thành rào cản cho những nhà đầu tư công nghệ mới.

Luật sư Nguyễn Văn An, đoàn Luật sư Hà Nội cho rằng Việt Nam không thể duy trì sự bảo hộ bằng các văn bản hành chính cứng nhắc mãi mãi. Thay vào đó, chính sách cần chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý bằng giấy phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn. Nhà nước không cần quá khắt khe với diện tích nhà xưởng nhưng phải cực kỳ nghiêm ngặt với các cam kết hậu mãi, trách nhiệm triệu hồi và các tiêu chuẩn khí thải.

Đồng tình với quan điểm này, PGS-TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội Ô tô - Thiết bị động lực TP HCM đề xuất một lộ trình thay đổi thay vì bãi bỏ đột ngột. Các thủ tục hành chính rườm rà cần được cắt giảm ngay lập tức để giảm giá thành sản phẩm, nhưng các điều kiện cốt lõi liên quan đến an toàn và môi trường phải được giữ lại và nâng cấp.

Đặc biệt, các cam kết về bảo hành và cung ứng phụ tùng phải gắn liền với trách nhiệm của hãng xe nước ngoài để bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam trong trường hợp nhà phân phối nội địa ngừng hoạt động.

Theo các chuyên gia, quyết định cuối cùng của Chính phủ về danh mục kinh doanh có điều kiện đối với ngành ô tô sẽ là một thông điệp quan trọng gửi tới các nhà đầu tư. Nếu được thực hiện một cách khoa học, đây sẽ là cú hích giúp thị trường minh bạch và cạnh tranh hơn.

Ngược lại, nếu thiếu đi các công cụ phòng vệ và tiêu chuẩn kỹ thuật sắc bén, ngành công nghiệp ô tô nội địa vốn còn non trẻ có thể sẽ phải đối mặt với những cơn lốc cạnh tranh không cân sức từ bên ngoài.

Trong bối cảnh sản lượng sản xuất, lắp ráp đã vượt 500.000 xe mỗi năm, chiếm khoảng 65–75% thị trường nội địa, việc điều chỉnh chính sách cần được thực hiện dựa trên sự hài hòa giữa mục tiêu cải cách hành chính và chiến lược phát triển công nghiệp dài hạn.

Một hành lang pháp lý linh hoạt, tập trung vào hậu kiểm và trách nhiệm dân sự của nhà sản xuất chính là chìa khóa để ngành ô tô Việt Nam không bị lỡ nhịp trong cuộc đua toàn cầu.

Thanh Hoa

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/nganh-o-to-dung-truoc-buoc-ngoat-noi-long-vong-kim-co-hay-giu-rao-ky-thuat.html