Ngành thư viện TP.HCM tìm đường chuyển đổi số

2 giờ trướcBài gốc

Hội thảo khoa học “Chuyển đổi số thư viện: Thách thức và cơ hội” tại Trường đại học Văn hóa TP.HCM. Ảnh: ViLib.

Ngày 30/5, Trường đại học Văn hóa TP.HCM phối hợp Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học “Chuyển đổi số thư viện: Thách thức và cơ hội”.

Các chuyên gia tại hội thảo cho rằng trong thời đại công nghệ số, thư viện không chỉ là nơi lưu giữ tài liệu. Thư viện đang chuyển dần sang mô hình thư viện thông minh, thư viện số, có khả năng tổ chức, quản trị và khai thác tài nguyên thông tin trên môi trường số.

Thư viện cần được tái định vị

TS Thái Thu Hoài, Phó trưởng khoa điều hành Khoa Thư viện và Xuất bản, Trường đại học Văn hóa TP.HCM, cho rằng chuyển đổi số đã trở thành xu thế phát triển tất yếu, tác động mạnh đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, văn hóa, giáo dục và xã hội.

Theo bà, tại Việt Nam, chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu của quá trình hiện đại hóa đất nước mà còn là động lực thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, ngành thư viện đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện về tư duy quản lý, mô hình tổ chức và phương thức cung cấp dịch vụ thông tin - thư viện.

“Nếu trước đây thư viện chủ yếu được nhìn nhận như một thiết chế lưu trữ và phổ biến tài liệu truyền thống, thì hiện nay thư viện cần được tái định vị như một bộ phận quan trọng của hạ tầng tri thức số quốc gia, có vai trò kết nối, tổ chức, chia sẻ và lan tỏa tri thức trong môi trường số”, TS Hoài nói.

TS Thái Thu Hoài, Phó trưởng khoa điều hành Khoa Thư viện và Xuất bản, Trường đại học Văn hóa TP.HCM, phát biểu đề dẫn. Ảnh: Kim Ngân.

Theo các chuyên gia, chuyển đổi số thư viện không chỉ là việc số hóa tài liệu hay đầu tư thêm thiết bị công nghệ. Quá trình này bao gồm đổi mới mô hình quản trị, phương thức phục vụ, cơ chế chia sẻ dữ liệu và năng lực tổ chức khai thác tri thức.

PGS.TS Nguyễn Thế Dũng, Trường đại học Văn hóa TP.HCM, nhận định phát triển thư viện số là cơ hội để nâng cao khả năng tiếp cận tri thức, thúc đẩy học tập suốt đời và thu hẹp khoảng cách số.

“Phát triển thư viện số không đơn thuần là số hóa tài liệu hay đầu tư công nghệ, mà là quá trình đổi mới toàn diện về quản trị, tổ chức nguồn tin và phương thức phục vụ người sử dụng thư viện”, ông Dũng nói.

Ông cho rằng hiệu quả của thư viện số không phụ thuộc hoàn toàn vào quy mô từng thư viện riêng lẻ, mà chủ yếu nằm ở khả năng hợp tác, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị. Nếu triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ, dữ liệu, nguồn nhân lực và mô hình phục vụ, thư viện số có thể trở thành động lực quan trọng trong phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều thách thức trong quá trình chuyển đổi số thư viện. Đó là hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, dữ liệu còn phân tán, thiếu cơ chế liên thông, vướng mắc về bản quyền và hạn chế về năng lực công nghệ thông tin của đội ngũ cán bộ thư viện.

PGS.TS Nguyễn Thế Dũng, Trường đại học Văn hóa TP.HCM, phân tích tầm quan trọng của chuyển đổi số trong ngành thư viện. Ảnh: Hương Trần.

Tìm mô hình thư viện số dùng chung

Một nội dung được chú ý tại hội thảo là đề xuất xây dựng mô hình thư viện số dùng chung quy mô quốc gia. Theo ông Nguyễn Anh Dũng, Nhà sáng lập và Chủ tịch Thư viện số Việt Nam (ViLIB), điểm nghẽn lớn của ngành thư viện hiện nay không phải thiếu tài nguyên mà là tài nguyên đang phân tán và chưa có cơ chế liên thông hiệu quả.

“Nếu Việt Nam muốn xây dựng xã hội học tập trong kỷ nguyên số, chúng ta cần nghĩ tới hạ tầng tri thức số dùng chung ở quy mô quốc gia”, ông Dũng nói.

Theo giới thiệu, ViLIB được định vị là nền tảng thư viện số dùng chung trên app và website, có chức năng kết nối các thư viện cơ sở, nhà xuất bản, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục trong một hệ thống thống nhất.

Mô hình này không thay thế chức năng của thư viện cơ sở hay nhà xuất bản, mà cung cấp hạ tầng công nghệ để các đơn vị có thể quản trị tài nguyên, kiểm soát quyền, định danh tài nguyên và tổ chức khai thác tài nguyên số hợp pháp. Việc hình thành một nền tảng dùng chung được kỳ vọng giúp hạn chế tình trạng mỗi thư viện tự đầu tư riêng hạ tầng, gây tốn kém và thiếu liên thông.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Nhà sáng lập và Chủ tịch Thư viện số Việt Nam (ViLIB), nói về mô hình thư viện số dùng chung quy mô quốc gia. Ảnh: ViLib.

Ở góc độ thư viện công cộng, ThS Vĩnh Quốc Bảo, Phó giám đốc Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM, cho rằng trong bối cảnh TP.HCM vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc đẩy nhanh chuyển đổi số là yêu cầu không thể trì hoãn.

Theo ông Bảo, Thư viện Khoa học Tổng hợp TP.HCM cần đóng vai trò thư viện hạt nhân, quản lý, hỗ trợ và cung cấp dịch vụ cho hệ thống thư viện phường, xã. Mô hình được đề xuất là “tập trung hóa hạ tầng, phi tập trung hóa dịch vụ”, trong đó hạ tầng kỹ thuật và dữ liệu được tập trung, còn dịch vụ được đưa trực tiếp đến cộng đồng.

Các điểm thư viện phường, xã có thể hoạt động như “chi nhánh thông minh”, được trang bị thiết bị tra cứu, kết nối Internet, hỗ trợ đọc tài liệu số tại chỗ và đào tạo kỹ năng số cho người dân.

“Thư viện công cộng tồn tại không phải vì bộ sưu tập sách hay hạ tầng công nghệ của nó, mà vì cộng đồng của nó. Khi chuyển đổi số thực sự đặt cộng đồng ở trung tâm, không phải công nghệ, thư viện công cộng TP.HCM mới sẽ trở thành một trong những thiết chế tri thức mạnh mẽ và được yêu mến nhất của đô thị này”, ông Bảo phân tích.

Các chuyên gia thống nhất rằng chuyển đổi số thư viện là quá trình dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hệ thống thư viện, nhà xuất bản, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng người dùng. Khi các rào cản về hạ tầng, dữ liệu, bản quyền và nhân lực được tháo gỡ, thư viện số có thể trở thành một phần quan trọng của hạ tầng tri thức quốc gia.

Đức An

Nguồn Znews : https://znews.vn/nganh-thu-vien-tphcm-tim-duong-chuyen-doi-so-post1655578.html