Mẹ nghèo sinh con kỳ tài
Đại tướng Mai Chí Thọ SN 1922 tại Nam Định, là con trai út trong gia đình nghèo. Sau này ông kể: “Năm tôi mới 6 tuổi thì cha (cụ Phan Đình Quế) chết, mẹ tôi (Đinh Thị Hoàng) gánh nặng gia đình, nuôi 8 người con. Tuy cảnh nhà bần hàn, thiếu hụt nhưng mẹ tôi, bà nội tôi luôn chia sẻ miếng cơm manh áo với những người nghèo đói... lòng nhân ái ấy đối với tôi sâu đậm, đến mức hồi nhỏ khi làm văn, tôi thường chọn đề tài người ăn xin trong đêm mưa, người hát rong mù lòa... Do đó tôi rất thích văn hào Victor Hugo...”. Người mẹ nghèo nhân ái đó đã sinh ra ba chiến sĩ cách mạng ưu tú, ba nhà lãnh đạo xuất sắc là: Lê Đức Thọ, tức Phan Đình Khải (1911 - 1990), nguyên UVBCT, Trưởng ban tổ chức TW, từng được giải Nobel Hòa Bình 1973, nhưng ông đã từ chối nhận; Thượng tướng Đinh Đức Thiện, tức Phan Đình Dinh (1914 - 1986), nguyên UVTW Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Cơ khí luyện kim, Bộ Trưởng phụ trách dầu khí, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải... và cuối cùng là Đại tướng Mai Chí Thọ tức Phan Đình Đống, “Bác Năm Xuân”.
Đồng chí Mai Chí Thọ chụp ảnh lưu niệm với cán bộ, chiến sĩ Báo Công an TPHCM nhân dịp Báo tròn 5 tuổi (1976 - 1981)
Trong lần trả lời phỏng vấn tạp chí Kiến thức ngày nay, Đại tướng Mai Chí Thọ cho biết: “Xuân là tên con gái út của tôi, Năm là thứ của vợ tôi, do đó tôi lấy bí danh “Năm Xuân” để hoạt động cách mạng. Còn tên Mai Chí Thọ là do đồng chí Phạm Hùng lúc làm Phó giám đốc Sở Công an Nam Bộ đặt cho tôi, khi giao tôi làm Trưởng ty Công an Mỹ Tho. Mai là tên tôi lúc đó (Nguyễn Xuân Mai), còn “Chí Thọ” là sống mút chỉ tuổi thọ, không thể chết bất tử được. Vì lúc đó - năm 1948, chiến trường Mỹ Tho rất ác liệt, cán bộ lãnh đạo hy sinh nhiều!”.
Những chặng đường cách mạng
Sinh ra trong gia đình có truyền thống yêu nước nên đồng chí Mai Chí Thọ tham gia cách mạng từ 1936, khi mới 14 tuổi và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương năm 17 tuổi. Năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt, đày ải qua nhiều nhà tù từ Bắc vào Nam.
Trong hơn 70 năm hoạt động cách mạng chịu nhiều gian khổ, tù đày, Đại tướng Mai Chí Thọ từng qua nhiều chức vụ Đảng, chính quyền và cả chức vụ quân sự (như Bí thư Đảng ủy trận Tua Hai 1960 tại Tây Ninh, Phó chính ủy mặt trận tiền phương phía Bắc (do tướng Trần Văn Trà làm Chính ủy kiêm Tư lệnh) trong chiến dịch Mậu Thân 1968 và Bí thư Khu ủy kiêm Chính ủy Quân khu miền Đông Nam Bộ (1960 - 1965); Bí thư Khu ủy kiêm Chính ủy Quân khu Sài Gòn - Gia Định (1965 - 1975); Ủy viên Hội đồng Quốc phòng của Quốc hội khóa VIII (1987 - 1992). Từ thời còn rất trẻ, Đại tướng đã gắn bó máu thịt với miền Nam và được Nhân dân thương yêu, đùm bọc, gọi bằng những cái tên giản dị, thân thương như: Năm Xuân, Tám Cao... Đó là lý do năm 1954, ông không tập kết ra Bắc mà xin Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương cho ở lại sát cánh cùng Nhân dân miền Nam chiến đấu với kẻ thù mới là đế quốc Mỹ, sau khi Pháp đã thua, rút hết theo Hiệp định Giơnevơ (Genève). Từ 1954 - 1975, ông đã cùng các đồng chí: Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt, Trần Bạch Đằng... lãnh đạo phong trào cách mạng ở miền Đông Nam Bộ và Sài Gòn - Gia Định. Từ 1975 - 1976, ông là Phó bí thư - Phó chủ tịch Ủy ban Quân quản Sài Gòn - Gia Định và là Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Công an TPHCM. Tháng 12/1976, ông là Ủy viên BCHTW Đảng, Phó bí thư thứ nhất Thành ủy, Phó chủ tịch UBND TPHCM.
Hình ảnh về hoạt động XH-TT của Báo Công an TPHCM
Từ tháng 3/1982, ông là Chủ tịch UBND sau đó là Bí thư Thành ủy TPHCM. Từ 11/1986, ông là Thứ trưởng thứ nhất Bộ Nội vụ và sau đó là Ủy viên Bộ Chính trị - Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Năm 1989, ông được phong quân hàm Đại tướng - là vị Đại tướng đầu tiên của lực lượng CAND. Ông là đại biểu Quốc hội các khóa VII, VIII. Sau ngày thống nhất đất nước, kinh tế rất khó khăn; đồng chí Mai Chí Thọ cùng các vị lãnh đạo TPHCM lúc đó như: Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt... đã chủ động “phá rào” để cứu đói cho dân và phát triển, sản xuất. Đó là tiền đề cho “đổi mới” từ Đại hội Đảng lần VI - 1986. Khi thôi giữ các chức vụ lãnh đạo, ông vẫn dành hết trí tuệ, tâm huyết nghiên cứu, tổng kết đóng góp nhiều ý kiến quý báu về xây dựng Đảng, phòng, chống tham nhũng, phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục... Ông tích cực tham gia các hoạt động “Xóa đói giảm nghèo”, “Đền ơn đáp nghĩa”, “Khuyến học” và các hoạt động từ thiện... Ngày 28/5/2007, ông ra đi ở tuổi 86 để lại tiếc thương trong lòng Nhân dân cả nước và đồng chí, đồng đội, cấp dưới... với những công trạng xuất sắc trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc... Ông đã được tặng thưởng Huân chương Sao Vàng - huân chương cao quý nhất của Đảng, Nhà nước ta cùng nhiều Huân, Huy chương hạng Nhất khác. Tên ông đã được đặt cho một đại lộ ở TPHCM từ 2011. Hà Nội cũng có con đường mới, đẹp mang tên ông...
Một nhà lãnh đạo bình dị !
Khi đọc các tập hồi ức của Đại tướng Mai Chí Thọ, điều gây xúc động là sự khiêm tốn, giản dị, chân thành.
Từ sau khi nghỉ hưu vào năm 1991, “Bác Năm Xuân” tức Đại tướng Mai Chí Thọ dành thời gian làm công tác xã hội - từ thiện (XH-TT) và thỉnh thoảng ghé tòa soạn Báo Công an TPHCM - tờ báo do bác thành lập từ 1976, để thăm hỏi, động viên CBCS - CNV của báo.
Chỉ vài tháng nữa, Báo Công an TPHCM sẽ kỷ niệm 50 năm thành lập vào ngày 15/6/2026. Trong suốt nửa thế kỷ hoạt động đó, Báo Công an TPHCM đã trải qua nhiều giai đoạn rất khó khăn, nhưng từ Ban biên tập đến CBCS - CNV vẫn đồng tâm hiệp lực thúc đẩy sự phát triển của tờ báo. Đã có giai đoạn báo đạt số phát hành cao nhất làng báo cả nước với hơn 70 vạn bản mỗi số. Các thế hệ Ban biên tập và CBCS - CNV Báo Công an TPHM luôn làm tốt công tác XH-TT, làm đẹp thêm truyền thống CAND vì nước quên thân, vì dân phục vụ với việc huy động hàng trăm tỷ đồng để xây dựng hàng ngàn nhà tình thương, tình nghĩa, nhà đại đoàn kết; xây dựng hàng chục trường học, trạm y tế và cả trăm cây cầu nông thôn. Cùng với đó, hàng vạn suất học bổng, xe đạp tặng học sinh, sinh viên nghèo vượt khó; giúp đỡ hàng ngàn mảnh đời bất hạnh được mổ tim, chữa bệnh hiểm nghèo; cứu sống biết bao trẻ thơ, phụ nữ, người khuyết tật, neo đơn... Tất cả những cố gắng bền bỉ suốt 50 năm qua được CBCS - CNV của báo thực hiện dưới thương hiệu của tờ Báo Công an TPHCM do “Bác Năm Xuân” - Đại tướng Mai Chí Thọ sáng lập!
MINH TUỆ