Nghệ sĩ Minh Châu: Hát, vẽ và Dấu ấn thời gian

3 giờ trướcBài gốc

Sau chục giây phấn khích thì trong tôi dâng lên nỗi xúc động bởi Minh Châu là một "nhân chứng" của tôi, gia đình tôi và thế hệ những ai nặng tình kí ức.

Dấu ấn thời gian không đơn thuần phơi mở tâm hồn và tài năng của nghệ sĩ Phan Minh Châu mà là không gian để khán giả yêu mến và mong được nghe lại tiếng hát Minh Châu, được gặp lại mình, liên cảm với những người hòa điệu để cùng chung một kỉ niệm quý.

Một đêm duy nhất diễn ra tại The One, số 2 Chương Dương Độ, Hoàn Kiếm, Hà Nội, với 600 ghế không thể đáp ứng nhu cầu của khán giả. Nghệ sĩ Minh Châu chỉ làm một đêm nhạc - họa cho cuộc tái xuất sân khấu chuyên nghiệp 30 năm dẫu có nhà hát, phòng trà đánh tiếng mời nhiều lần. Ông Đặng Thiên Tân, chủ The One, tài trợ địa điểm sẵn sàng tặng nghệ sĩ 2 - 3 buổi diễn, Minh Châu chỉ nhận 1 tối. "Và có thể là đêm hát cuối cùng" - cô nói thế và tôi hiểu, không phải cuối cùng là sẽ không có lần nào nữa, mà Minh Châu sẽ hát tại live show này như hát cho lần cuối cùng được hát. Đó cũng là cách yêu ai đó, điều gì đó thật sự mê đắm cuồng say, dốc trọn không sá tiếc.

"Ngặt nghèo" thay, chỉ 600 người có cơ hội ấy, vì Minh Châu chủ trương không bán vé, chỉ tặng/ mời, một cách tri ân sang trọng mà ai may mắn được chủ sự kiện chọn không thể mua bằng "năng lực tiền tệ - vé "vô giá".

Minh Châu, nhớ tiếng hát cô gái tóc dài vang trên những cảnh quay Đà Lạt của màn hình tivi Sam-sung đen trắng rồi sau phát lại nhiều lần tôi xem qua tivi JVC, đều chỉ 14 inch, khi gia đình tôi ở nhà cấp 4. Đấy là cố gắng của cha mẹ tôi sau những năm con dắt em sang hàng xóm xem nhờ.

Thời ấy, hầu hết nhan sắc và tài năng được công nhận là đích thực vì chưa có công nghệ hiện đại và trào lưu thẩm mỹ, chỉnh sửa từ nhan sắc đến nâng cấp giọng hát bằng "kĩ xảo phòng thu". Giọng hát đầy cảm xúc, trong và vang tự nhiên, với phần đệm guitar của NS Lương Bình (người chồng đầu tiên của cô giáo Hằng Nga dạy tiếng Nga hồi tôi lớp 6) mà hay kì lạ. Tôi nghe nuốt từng chữ và thuộc tình ca ấy của Trần Kiết Tường: "Mimosa từ đâu em tới/ Mimosa vì sao em tới đất này". Gọi hoa là Em, một tình ca biểu lộ tâm hồn yêu thiên nhiên và cái Đẹp. Sau Minh Châu, chưa ai hát thành công hay không ca sĩ nào vượt được dấu ấn ấy để rồi tên ca sĩ gắn với bài hát thành nghệ danh duy nhất, để đời.

Dấu ấn thời gian không có bài Mimosa.

Tên đêm nhạc, theo cách các nghệ sĩ vẫn làm, là biểu diễn tác phẩm đã ghi dấu ấn sự nghiệp. Minh Châu, viên ngọc ẩn mình, không chọn cách quen cũ dù đông đảo thính giả muốn nghe Minh Châu hát Mimosa bằng nội lực hôm nay. Minh Châu của mùa Hè 2026 tuổi 60 không thể y như Minh Châu thời trẻ, không công chúng khắt khe nào có quyền đòi hỏi ấy, mà chỉ muốn sống lại kí ức thính giác mà thôi. Với Minh Châu, dấu ấn thời gian không phải cuộc "ôn lại kỉ niệm" qua list bài nối nhau thành "phim tài liệu cuộc đời". Đây là dấu ấn của một nghệ sĩ chưa khi nào dừng ngọn lửa đam mê.

Nghệ si Minh Châu song ca với NSND Thanh Lam, bạn từ thời trẻ.

Phan Minh Châu, người con duy nhất còn lại của nhà giáo Lê Thị Hồng Tú (1938 - 2025) giờ cho mình tái xuất sau 30 năm xa sân khấu chuyên nghiệp. Khán giả trước và cùng thế hệ Minh Châu nhớ tiếng hát bản sắc và xúc cảm nổi bật khi cô là sinh viên Đại học Tổng hợp Hà Nội. Minh Châu hát từ khi là học sinh lớp 1, tham gia CLB và thi hát tại Cung Thiếu nhi Hà Nội. Khi sơ tán về Mễ Trì, học Tiểu học Đại Mỗ, cô bé mắt to tròn ấy vẫn say sưa hát.

Người ta hay nói về thơ hay ca hát "mỗi người một giọng". Tính từ bài thơ đầu tiên in báo Tiền Phong tháng 9/1995, qua 30 năm sáng tác, tôi thấy rõ: Không dễ gì có giọng riêng, tạo được phong cách, dấu ấn; đạt được độ độc đáo không nhòa lẫn, không dễ ai nhái lặp bắt chước; càng ít. Minh Châu, được chọn tham dự Festival Sinh viên thế giới lần thứ 12 năm 1985 tại Moskva, LB Nga. Cùng dự năm ấy có Đoàn Thanh Lam, người em 16 tuổi, nay là NSND mà Minh Châu mời hát trong đêm nhạc cuộc đời, vì "Lam là một giọng đẹp tôi yêu mến từ nhỏ". Vì yêu mến Minh Châu, các ca sĩ được mời tham gia đều coi cô là chị cả, không lấy thù lao. Minh Châu bỏ tiền túi, thêm sự giúp đỡ của những người bạn quý. "Tất cả các em đều phấn khích khi tôi mời và nhiệt huyết cho đêm nhạc khiến tôi cảm động" - nghệ sĩ Minh Châu chia sẻ.

Tranh của nghệ sĩ Minh Châu.

Là cán bộ phòng Nghệ thuật Cung Văn hóa Lao động hữu nghị Việt Xô suốt quá trình công tác, Minh Châu đã đem tiếng hát đến các công trường, nhà máy, hầm mỏ, trường học. Cô và hai người bạn Quỳnh Hoa, Tuyết Tuyết (trưởng thành từ Công ty khai thác cát) cùng cơ quan đều là ca sĩ chuyên nghiệp tham gia nhiều sân khấu, giúp phong trào ca hát quần chúng và bán chuyên nghiệp của người lao động Thủ đô và một số tỉnh, thành. Minh Châu đã giành huy chương vàng Hội diễn chuyên nghiệp toàn quốc, lưu diễn trong và ngoài nước. Mấy năm trước, họ muốn làm đêm nhạc chung song không đạt sự đồng thuận vì Quỳnh Hoa, Tuyết Tuyết muốn bán vé. Bán vé, đấy không chỉ để bù chi phí bỏ ra mà cũng là cách "test" khán giả, xác định độ nhớ - quên, nhớ đến. Minh Châu không thiếu tự tin, nhưng tính cô khiêm nhường và chỉ muốn tặng. Như bao năm cô làm thiện nguyện âm thầm và giúp một số nghệ sĩ, bạn bè mà không hề nói, kể. Cô quí hai bạn và khen khi họ vẫn hát thường xuyên.

Người con dâu Thủ tướng Phạm Văn Đồng giữ nếp con nhà giáo Hà thành khi làm dâu duy nhất của một nguyên thủ, chính khách, nhà ngoại giao, nhà văn hóa lớn. Cô biết áp lực và điều kiện của bản lĩnh sống khi là vợ một sĩ quan quân đội giản dị, liêm chính. Ít bộc lộ, người con trai duy nhất của Thủ tướng Phạm Văn Đồng kính yêu cha bằng sự nguyện trung giản dị, kín đáo, lặng lẽ, cống hiến và ít nói. Yêu tiếng hát và tâm hồn Minh Châu, sau hai năm rưỡi tìm hiểu, sĩ quan Phạm Sơn Dương đã cầu hôn và cưới được người con gái Hà Nội hết mực ngưỡng mộ cha chồng và đồng cảm với gia cảnh của phu quân: neo người, thân mẫu ốm bệnh lâu năm. Với xã hội, để làm dâu hiếu vợ đảm thì người phụ nữ phải biết hy sinh, tự nguyện, cam phận hay chấp nhấn thì đó cũng như điều kiện: Hy sinh thì mới được ghi nhận ca ngợi. Minh Châu âm thầm ẩn mình, gác đam mê âm nhạc để phụng dưỡng cha mẹ chồng, khi ấy Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ngoại bát tuần và phu nhân gần thất thập. Nghệ sĩ Minh Châu sinh hai con trai Phạm Quốc Hương (1994), Phạm Quốc Hoa (1997) - hai cháu được ông nội đặt tên với ý nghĩa: "Là hương hoa của đất nước". Cô dồn tình yêu âm nhạc sang hội họa, cô bắt đầu cầm cọ từ năm 2003. Người chia sẻ, hướng dẫn, gợi mở và mời Minh Châu tham gia các triển lãm nhóm G39 là họa sĩ Lê Thiết Cương. Ca sĩ Phan Minh Châu hát ra hát mà vẽ ra vẽ. Ngay khi trưng bày lần đầu, tranh của Minh Châu vẽ cầu Long Biên đã thu hút sự chú ý của giới hội họa không phải kiểu "nghiệp dư có triển vọng", không amateur mà là artirts chính hiệu với kiến thức, kĩ thuật và xưởng vẽ. Đúng 4 năm trước Minh Châu làm triển lãm tranh đầu tiên Rock - Ballad màu và tháng 8/2024 tái xuất Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam bằng Nét sợi. Bàn tay Minh Châu không chỉ cầm mic, cầm cọ mà còn tết những sợi len thành tác phẩm sắp đặt mà Ngôi nhà nở hoa là tác phẩm gây trầm trồ.

Đời thường, Minh Châu cũng khiến ngôi nhà có hơi ấm của cô nở hoa. Biệt thự tại con ngõ phố Đặng Thai Mai trước nhà là vườn bưởi mít trĩu trịt. Hoa tươi khắp 5 tầng nhà ở, hoa thở trong những bức tranh tại đây và nơi "Không gian Văn hóa Phạm Văn Đồng" mà cô cùng phu quân tạo lập chăm chút tại số 8 Láng Hạ, nơi Thiếu tướng Phạm Sơn Dương từng là Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ quân sự (Bộ Quốc phòng) khai trương tháng 3/2025. Cô chưa khi nào kêu than vất vả, hy sinh khi chăm sóc mẹ chồng, phu nhân Phạm Thị Cúc (1922 - 2018) và song thân. Thân mẫu cô, nhà giáo Lê Hồng Tú qua đời nửa năm trước sau 7 năm bệnh nặng và nằm tại chỗ kể từ khi thân phụ cô qua đời. Liên miên trách nhiệm chăm lo khi không có ai gánh cùng, lý do nghệ sĩ Minh Châu ẩn lặng, vẫn sáng tạo. Cô cắt giấc ngủ để vẽ. Tranh Minh Châu đa phong cách dù thế mạnh là trừu tượng. Hình - màu trong tranh Minh Châu phản ánh thế giới tâm hồn họa sĩ phong phú, bay bổng và đầy yêu thương. Hòa sắc tranh toát lộ tình yêu thiên nhiên với góc nhìn trẻ trung và cách thể hiện riêng biệt. Sự nóng bỏng đâu chỉ là nhiệt độ thời tiết mùa Hè mà ở nhiệt lượng sống của Minh Châu.

Cuộc triển lãm tranh trước giờ Minh Châu hát tối 16/5/2026 là loạt tác phẩm mới của cô, trong đó sen là chủ đề chính với nhiều tranh ấn tượng.

Dấu ấn thời gian với chúng ta là nếp nhăn, tóc bạc, là những gì ta sống và đóng góp.

Minh Châu hát bằng sắc màu và vẽ bằng giai điệu, tất cả là ình ca thăng hoa. Minh Châu không chọn Mimosa vì là dấu ấn cũ, Cô hát những bài Cô thích.

Khán giả đến với Minh Châu trong đêm nhạc vừa rồi đã được thưởng thức bữa tiệc tranh với 25 bức chất liệu Acrylic, khổ lớn nhất 1,5x3m, nhỏ nhất 80x100 cm. Giám đốc âm nhạc, nhạc sĩ Vũ Quang Trung quý “chị Minh Châu” từ khi còn thiếu niên, nay tóc bạc mới có hợp tác đầu tiên, đã thuận với 12 tình ca mà Minh Châu chọn hát qua 3 chương, làm mới hòa âm phối khí. Tiếng hát Minh Châu hôm nay không thể như cô học trò trường cấp 2 Đống Đa, nữ sinh cấp 3 Tây Sơn, thời sinh viên hay tuổi trẻ mà ở độ đằm chín, sắc thái văn hóa của nghệ sĩ có chiều sâu tâm hồn.

Tôi đưa các con đến gặp nghệ sĩ Minh Châu đúng ngày chính giỗ thứ 26 của Nhà văn hóa Phạm Văn Đồng. Thành kính cộng hưởng khi tôi được nghệ sĩ cho cắm hoa loa kèn trắng tại phòng chính và phòng lưu niệm. Nghệ sĩ châm hương đưa tôi thắp và kính lễ cố Thủ tướng và phu nhân.

Thiếu tướng Phạm Sơn Dương và nghệ sĩ Minh Châu hiện có một cháu nội trai và hai cháu ngoại, đích tôn và cháu ngoại nhỏ đều gần 3 tuổi, sống tại Hà Nội. Trong căn phòng yên tĩnh, tôi được nghe bản thu demo (chưa mix hoàn chỉnh) Minh Châu hát "Không thể và có thể". Thật kỳ lạ khi Minh Châu vẫn giữ được độ vang huyền diệu, cột hơi vững, nốt trầm xuống thanh thoát không bị mờ chữ không bị thành đọc, không rung nhiều, cách hát như kể chuyện dung dị mà vẫn kĩ thuật, rất dễ chịu.

Trong căn phòng ấy, nhìn Minh Châu 2026 tôi lại nhớ Minh Châu tuổi thơ tôi. Cha tôi, những năm là phóng viên Xưởng phim Thời sự Tài liệu (Hãng phim Tài liệu và Khoa học TƯ) nhiều lần được theo đoàn công tác của Thủ tướng để quay tư liệu. NSƯT Vi Kiến Hòa đi, quan sát, lắng nghe, kính phục Thủ tướng đến mức về sau có đoạn phim bị mốc hay mất tiếng, bằng văn bản phát biểu của Thủ tướng, Bố tôi có thể "vá tiếng" khi được yêu cầu vì nói được giọng Quảng Ngãi theo khẩu khí của Thủ tướng.

Tại live show quan trọng này, Minh Châu không thuê chuyên gia trang điểm, làm tóc mà tự lo; không có stylist, nghệ sĩ chọn áo dài nền nã làm chủ đạo và váy dài cổ điển. Minh Châu hát: Đêm nay anh ở đâu (Phan Huỳnh Điểu), Anh còn nợ em (Anh Bằng), Em ơi Hà Nội phố (Phú Quang), Đổi thay, Biển cạn (Kim Tuấn), Không thể và có thể (Phó Đức Phương), Ly cafe Ban Mê (Nguyễn Cường), Chiều Hà Nội (Vũ Quang Trung), Hoa tím ngoài sân, Giọt nắng bên thềm (Thanh Tùng) - song ca cùng Thanh Lam và cả "Chưa bao giờ" của nữ nhạc sĩ Tiên Tiên 9X. Ba chương Hồi ức, Đối diện, Giao thoa do MC Thảo Vân dẫn dắt, hội tụ: NSND Thanh Lam, NSƯT Minh Thu, ca sĩ opera Ngô Hương Diệp, Hà Lê, Tuấn Hiệp với phần nhạc đệm của dàn nhạc Semi classic, nhóm bè Chromatic, vũ đoàn do Lê Việt biên đạo và vũ công (Tap Dance) Nguyễn Tất Long.

Bình yên và thanh khiết trong ngôi nhà tường trắng, nghệ sĩ Minh Châu mặc váy đen dịu dàng rán trứng gà cho các con tôi. Nghe cô hát, tôi đằm lắng lọc trong mình bằng giọng nữ trung ấy. Cô in cuốn catalogue đẹp cho Dấu ấn thời gian, với dòng đề từ: "Nghệ thuật là phương tiện hay cứu cánh?". Với những gì cô cống hiến, chúng ta có câu trả lời.

VI THÙY LINH

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/nghe-si-minh-chau-hat-ve-va-dau-an-thoi-gian.html