Nghị định 68 siết quản lý thuế: Vì sao hộ kinh doanh nên chuyển lên doanh nghiệp?

3 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh chính sách thuế đối với hộ kinh doanh ngày càng được siết chặt, đặc biệt sau khi Nghị định 68/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 5/3/2026, nhiều chuyên gia cho rằng mô hình hộ kinh doanh đang dần bộc lộ những hạn chế về quản trị tài chính và nghĩa vụ thuế. Khi cơ chế quản lý chuyển từ phương thức ước tính doanh thu sang quản lý dựa trên dữ liệu và hóa đơn điện tử, việc duy trì mô hình hộ kinh doanh có thể khiến chủ kinh doanh đối mặt với nhiều rủi ro và chi phí thuế kém linh hoạt hơn.

Trao đổi với phóng viên Tài chính doanh nghiệp, Thạc Sỹ - Luật Sư Nguyễn Văn Duy - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự cho rằng, việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp không chỉ giúp tối ưu nghĩa vụ thuế mà còn tạo nền tảng minh bạch tài chính, tách bạch trách nhiệm pháp lý và mở rộng cơ hội phát triển trong dài hạn.

Thuế chuyển từ “doanh thu” sang “lợi nhuận thực tế”

Theo Nghị định 68 và các quy định thuế mới, việc quản lý thuế đối với hộ kinh doanh ngày càng chặt chẽ hơn. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp có thể mang lại những lợi ích gì về nghĩa vụ thuế và tính minh bạch tài chính?

Thạc Sỹ - Luật Sư Nguyễn Văn Duy: Dưới góc độ pháp lý, tôi cho rằng việc ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 5/3/2026) là một thông điệp rõ ràng từ Chính phủ: thời kỳ quản lý thuế dựa nhiều vào ước tính doanh thu đang dần được thay thế bằng cơ chế minh bạch hơn dựa trên dữ liệu thực tế.

Khi quản lý thuế đối với hộ kinh doanh tiệm cận tiêu chuẩn của doanh nghiệp, việc duy trì mô hình hộ kinh doanh đôi khi lại trở thành “chiếc áo quá chật”, thậm chí tiềm ẩn rủi ro. Việc chuyển đổi sang doanh nghiệp mang lại ba lợi ích cốt lõi:

Thứ nhất, chuyển từ nộp thuế trên doanh thu sang nộp thuế trên lợi nhuận thực tế. Theo Nghị định 68, hộ kinh doanh vẫn chủ yếu nộp thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu. Điều này đồng nghĩa dù kinh doanh lỗ vẫn phải trích doanh thu để nộp thuế. Trong khi đó, doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp dựa trên kết quả kinh doanh cuối cùng, giúp bảo toàn nguồn vốn trong giai đoạn đầu tư.

Thứ hai, minh bạch hóa tài chính thông qua cơ chế chi phí được trừ. Khi hoạt động dưới mô hình doanh nghiệp, các chi phí hợp lệ như tiền lương, mặt bằng, quảng cáo… nếu có đầy đủ hóa đơn chứng từ đều được khấu trừ khi tính thuế.

Thứ ba, tách bạch trách nhiệm tài chính và pháp lý. Hộ kinh doanh có trách nhiệm vô hạn, tức chủ hộ phải dùng toàn bộ tài sản cá nhân để đảm bảo nghĩa vụ tài chính. Trong khi đó, doanh nghiệp tạo ra một pháp nhân độc lập, giúp bảo vệ tài sản cá nhân trước rủi ro kinh doanh.

Thạc Sỹ - Luật Sư Nguyễn Văn Duy - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự.

Doanh thu càng lớn, áp lực thuế theo doanh thu càng tăng

Khi doanh thu của hộ kinh doanh tăng lên, đặc biệt vượt các ngưỡng 500 triệu đồng hoặc 3 tỷ đồng/năm theo quy định mới, theo Luật sư liệu mô hình doanh nghiệp có giúp tối ưu chi phí và phương pháp tính thuế tốt hơn so với hộ kinh doanh hay không?

Thạc Sỹ - Luật Sư Nguyễn Văn Duy: Về góc độ quản trị thuế, các con số 500 triệu hay 3 tỷ đồng chính là 'điểm ngưỡng' để các chủ kinh doanh phải nghiêm túc cân nhắc việc thay đổi mô hình.

Theo Điều 10 Nghị định 68, hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm buộc phải thực hiện chế độ kế toán và hóa đơn điện tử tiệm cận với doanh nghiệp. Tuy nhiên, cái khó của hộ kinh doanh là dù quản lý chặt như doanh nghiệp nhưng lại không được hưởng quyền lợi như doanh nghiệp.

Cụ thể, hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai vẫn phải nộp thuế TNCN và thuế GTGT theo tỷ lệ % trên doanh thu. Khi doanh thu đạt ngưỡng 3 tỷ đồng, số thuế tuyệt đối phải nộp là rất lớn vì không được trừ giá vốn. Trong khi đó, nếu là doanh nghiệp, chúng ta có cơ chế bù trừ lỗ giữa các kỳ tính thuế và khấu hao tài sản cố định. Việc chuyển đổi giúp chuyển dịch gánh nặng thuế từ 'thuế đánh trên dòng tiền' sang 'thuế đánh trên hiệu quả kinh doanh'. Đây mới chính là sự tối ưu chi phí thực sự.

Doanh nghiệp có nhiều lợi thế về khấu trừ và ưu đãi thuế

So với hộ kinh doanh, doanh nghiệp có lợi thế gì trong việc khấu trừ chi phí và tiếp cận chính sách thuế?

Thạc sỹ - Luật sư Nguyễn Văn Duy: Có thể nói hệ thống thuế hiện nay được thiết kế chủ yếu cho các pháp nhân là doanh nghiệp.

Về khấu trừ: Doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT (Điều 12 Luật Thuế GTGT). Điều này cho phép doanh nghiệp lấy lại số thuế đã trả ở đầu vào. Hộ kinh doanh hầu như không có đặc quyền này.

Về chính sách: Các gói ưu đãi thuế (như giảm thuế TNDN cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ưu đãi thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo) thường chỉ định danh đối tượng hưởng lợi là 'Doanh nghiệp'.

Về hóa đơn: Điều 8 Nghị định 68 siết chặt việc sử dụng hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh. Khi đã phải vận hành hệ thống kế toán và hóa đơn phức tạp theo quy định mới, việc duy trì mô hình hộ kinh doanh trở nên bất hợp lý vì bạn đang phải gánh trách nhiệm của một doanh nghiệp nhưng lại mang danh nghĩa một cá nhân, dẫn đến rủi ro pháp lý cao hơn nhưng lợi ích kinh tế lại thấp hơn

Quy định về bù trừ lỗ (Luật Thuế TNDN): Điều 17 Luật Thuế TNDN: Doanh nghiệp có lỗ được chuyển lỗ sang năm sau, số lỗ này được trừ vào thu nhập chịu thuế. Thời gian chuyển lỗ không quá 5 năm. Đối với HKD: Hiện chưa có quy định nào cho phép HKD nộp thuế theo tỷ lệ % được bù trừ lỗ từ năm trước sang năm sau. Nếu năm trước ông lỗ 1 tỷ, năm nay ông có doanh thu 3 tỷ, ông vẫn phải nộp thuế trên 3 tỷ đó.

Doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị thuế thương mại điện tử

Trong bối cảnh thương mại điện tử và nền tảng số phải khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân kinh doanh, việc hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp có giúp các chủ kinh doanh chủ động hơn trong quản trị thuế và dòng tiền hay không?

Thác sỹ - Luật sư Nguyễn Văn Duy: Chúng ta cần lưu ý Điều 11 Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Quy định này thiết lập cơ chế để các sàn thương mại điện tử (TMĐT) thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân kinh doanh.

Nếu tiếp tục hoạt động dưới hình thức cá nhân/hộ kinh doanh, chủ kinh doanh sẽ rơi vào thế bị động khi dòng tiền bị các nền tảng giữ lại tại nguồn. Ngược lại, khi đăng ký là doanh nghiệp, đơn vị có tư cách pháp nhân sẽ tự thực hiện nghĩa vụ kê khai theo quý hoặc năm.

Điều này mang lại hai lợi thế: Chủ động dòng tiền: Doanh nghiệp có thể sử dụng số tiền thuế chưa đến hạn nộp để xoay vòng vốn kinh doanh.

Quyết toán chính xác: Doanh nghiệp được tự quyết toán dựa trên kết quả kinh doanh lỗ/lãi thực tế của cả đơn vị, thay vì bị khấu trừ 'cứng' theo doanh thu trên từng đơn hàng TMĐT."

Mô hình doanh nghiệp thuận lợi hơn để mở rộng và huy động vốn

Từ góc độ pháp lý và phát triển dài hạn, Luật sư đánh giá như thế nào về lợi thế của mô hình doanh nghiệp so với hộ kinh doanh trong việc mở rộng quy mô, huy động vốn và hợp tác kinh doanh?

Thạc sỹ - Luật sư Nguyên Văn Duy: Từ góc nhìn phát triển bền vững, tôi cho rằng hộ kinh doanh là một mô hình 'hữu hạn' nhưng trách nhiệm lại 'vô hạn' cụ thể:

Huy động vốn: Hộ kinh doanh không thể phát hành cổ phần hay trái phiếu. Ngân hàng cũng rất hạn chế trong việc cấp tín dụng lớn cho hộ kinh doanh vì rủi ro quản trị. Doanh nghiệp lại có 'hồ sơ năng lực' được minh chứng qua báo cáo tài chính được kiểm toán, giúp việc gọi vốn trở nên khả thi.

Hợp tác: Trong bối cảnh thực thi Nghị định 68, các đối tác lớn và doanh nghiệp FDI ngày càng thắt chặt tiêu chuẩn đầu vào. Họ ưu tiên ký kết hợp đồng với các doanh nghiệp có hệ thống hóa đơn GTGT minh bạch để họ được khấu trừ thuế. Một hộ kinh doanh dù lớn đến đâu cũng khó có thể tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu nếu không có tư cách pháp nhân doanh nghiệp.

Chuyển nhượng và Thừa kế: Doanh nghiệp là một thực thể độc lập, có thể mua bán, sáp nhập hoặc thừa kế dễ dàng. Hộ kinh doanh gắn liền với nhân thân một cá nhân, khi cá nhân đó có biến cố, việc duy trì cơ sở kinh doanh thường gặp bế tắc về pháp lý.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hoàng Nhung

Nguồn TCDN : https://taichinhdoanhnghiep.net.vn/nghi-dinh-68-siet-quan-ly-thue-vi-sao-ho-kinh-doanh-nen-chuyen-len-doanh-nghiep-d65095.html