Nghị quyết 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam:Khơi dậy nguồn lực nội sinh từ văn hóa

2 giờ trướcBài gốc

Khẳng định vai trò trụ cột của văn hóa

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước; Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, ngày 25/2 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu: Kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành “điểm tựa quốc gia”, chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược của nền kinh tế, giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo và bảo đảm ổn định vĩ mô. Đồng thời, văn hóa phải thực sự “soi đường cho quốc dân đi”, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia - tạo động lực cho phát triển nhanh, hài hòa và bền vững. Đây không chỉ là định hướng chính sách mà là tầm nhìn chiến lược cho tương lai đất nước trong nhiều thập niên tới.

Chương trình biểu diễn chào mừng 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 tại Nhà hát Lớn Hà Nội do Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long, Hà Nội tổ chức. Ảnh: NH

Trên tinh thần ấy, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị lần đầu tiên xác lập rõ vai trò “sức mạnh mềm” của văn hóa. Nếu trước đây, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội thì nay được nâng tầm thành nền tảng vững chắc của sự phát triển, là trụ cột và cũng là hệ điều tiết cho tăng trưởng nhanh, bền vững. Nghị quyết bám sát tư tưởng Hồ Chí Minh về “năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc”, đồng thời khẳng định: văn hóa không chỉ để làm đẹp hay trang trí bề ngoài mà chính là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn của đất nước. Đáng chú ý, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị văn hóa hiện đại; gắn phát triển văn hóa với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đồng thời xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người và bảo vệ chủ quyền văn hóa số trong bối cảnh mới.

Làm rõ quan điểm “văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế, vừa là sức mạnh mềm của quốc gia”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội cho rằng trong Nghị quyết 80-NQ/TƯ có nhiều điểm mới quan trọng, trong đó nổi bật là ba nội dung mang tính đột phá. Thứ nhất, văn hóa không chỉ được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn phải được phát huy thành sức mạnh nội sinh, lan tỏa sang các lĩnh vực khác của đời sống kinh tế - xã hội. Thứ hai, văn hóa được khẳng định là một trụ cột của phát triển quốc gia. Thứ ba, văn hóa giữ vai trò là hệ điều tiết, bảo đảm sự phát triển hài hòa, bền vững của đất nước. Ba nội dung này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo nền tảng cho chiến lược phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Văn hóa không chỉ mang giá trị tinh thần mà còn chứa đựng giá trị kinh tế - xã hội to lớn. Việc thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa chính là minh chứng rõ nét cho tư duy mới này. Hà Nội đang đóng vai trò đầu tàu, dẫn dắt sự phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước, trở thành hình mẫu trong việc khai thác và chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành động lực tăng trưởng.

“Năm 2025, nhiều mục tiêu và sự kiện quan trọng như sự kiện A80 hay bộ phim “Mưa đỏ”… đã góp phần củng cố niềm tin vào tiềm năng phát triển của công nghiệp văn hóa Việt Nam. Những thành tựu đó cho thấy chúng ta đang sở hữu nguồn lực văn hóa dồi dào, có khả năng đóng góp thiết thực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế quốc gia. Nếu như Nghị quyết 33 trước đây xác định văn hóa ngang hàng với kinh tế và xã hội thì Nghị quyết 80 đã nâng tầm tư duy khi đặt văn hóa ngang tầm với kinh tế và chính trị, khẳng định vai trò trung tâm và trụ cột của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Thực tế cho thấy, giá trị văn hóa chỉ thực sự phát huy khi “thấm sâu” vào từng chính sách, mỗi công trình, từng hành vi ứng xử và hoạt động tổ chức đời sống xã hội. Khi đó, văn hóa không chỉ làm đẹp thêm đời sống tinh thần mà trực tiếp tạo nên chất lượng cao hơn cho quản trị đô thị, cho môi trường kinh doanh, cho không gian công cộng và sự hài lòng của người dân. Để các giá trị văn hóa thực sự thấm sâu vào toàn bộ các lĩnh vực của đời sống - từ quản lý nhà nước, phát triển kinh tế đến xây dựng môi trường sống để văn hóa trở thành yếu tố nâng cao chất lượng phát triển một cách cụ thể và đo đếm được, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, những người làm công tác văn hóa lâu năm đều nhận thấy văn hóa cần hiện diện trong mọi mặt đời sống xã hội, từ đó điều tiết sự phát triển của các lĩnh vực theo hướng bền vững hơn.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn lấy ví dụ, trong giao thông, khi xây dựng văn hóa giao thông, ý thức chấp hành pháp luật và tinh thần trách nhiệm cộng đồng được nâng lên, trật tự an toàn giao thông sẽ được cải thiện rõ rệt. Trong giáo dục, tăng cường giáo dục đạo đức, xây dựng văn hóa học đường sẽ tạo nền tảng bền chắc cho sự phát triển lâu dài của nhà trường. Tương tự, trong y tế, chú trọng y đức sẽ góp phần hình thành một nền y tế nhân văn, tận tâm, chất lượng.

Đối với lĩnh vực văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng văn hóa cần được nhìn nhận như một hệ điều tiết, có vai trò dẫn dắt sự vận động và phát triển của tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Khi văn hóa thấm sâu và thực sự giữ vai trò định hướng, xã hội sẽ hình thành những chuẩn mực tốt đẹp, xây dựng các cộng đồng đáng sống, phát triển bền vững, hướng tới con người và lấy hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu cao nhất.

Đặt con người trong trung tâm phát triển văn hóa

Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến là địa phương đầu tiên ban hành Nghị quyết phát triển công nghiệp văn hóa, khẳng định quyết tâm đưa văn hóa thành động lực nội sinh của tăng trưởng. Từ việc tổ chức Tết Bính Ngọ chu đáo, an toàn, nghĩa tình đến sự phục hồi mạnh mẽ của du lịch, sự sôi động của hoạt động văn hóa và chất lượng y tế, giáo dục tiếp tục nâng cao, có thể thấy mọi nỗ lực của Thủ đô đều hướng tới mục tiêu: Vì nhân dân phục vụ.

Các khách mời tham gia tọa đàm các Nghị quyết của Bộ Chính trị trong Chương trình thời sự đặc biệt “Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các Nghị quyết chiến lược của Trung ương” do Cơ quan Báo và Phát thanh - Truyền hình Hà Nội tổ chức vào tối 27-2. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Đánh giá sự chuyển biến trong phát triển văn hóa Thủ đô từ dịp đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận xét, các hoạt động trong dịp Tết vừa qua là dịp đặc biệt để chúng ta cảm nhận rõ hơn sức sống của công nghiệp văn hóa và những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Từ không gian gia đình đến phố phường, không khí văn hóa ngày càng lan tỏa mạnh mẽ; việc thực hành mặc áo dài, tổ chức các nghi lễ truyền thống được quan tâm và thực hiện bài bản, trang trọng hơn. Những chuyển biến đó là tín hiệu tích cực cho sự phát triển của văn hóa trong đời sống đương đại.

“Hà Nội đang phát triển văn hóa gắn với con người, đặt con người ở vị trí trung tâm của mọi hoạt động sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Tôi tin rằng, từ bầu không khí và động lực tích cực ấy, văn hóa sẽ tiếp tục được bồi đắp, tạo nên sức sống mới bền vững hơn, góp phần thúc đẩy sự phát triển lâu dài của đất nước”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn bày tỏ.

Làm rõ hơn ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc Hà Nội cần đặt "Văn hiến - bản sắc - sáng tạo" ở vị trí trung tâm của mọi định hướng phát triển Thủ đô, coi đó là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, là căn cốt hình thành bản lĩnh, trí tuệ và sức vươn của Hà Nội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng Hà Nội có nhiều giá trị về tài nguyên di sản, trong đó có nhiều di sản biểu tượng của Việt Nam như Khuê Văn Các của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long… Đây không chỉ là những công trình kiến trúc mang giá trị lịch sử mà còn là không gian lưu giữ tinh hoa văn hóa dân tộc. Ngoài ra, Hà Nội còn có những giá trị được hun đúc trong hơn nghìn năm phát triển như giá trị “Người Hà Nội thanh lịch, văn minh”. Để gìn giữ và phát huy những giá trị này, ông Bùi Hoài Sơn cho rằng Hà Nội cần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo, qua đó kết nối các nguồn lực và các giá trị văn hóa, lan tỏa bản sắc dân tộc, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Xác định những yếu tố then chốt trong phát triển văn hóa giai đoạn mới, theo quan điểm của PGS.TS Bùi Hoài Sơn, có 3 yếu tố quan trọng cần được chú trọng đó là: hạ tầng văn hóa; huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong đó, yếu tố quan trọng nhất, cần được ưu tiên đầu tiên đó là con người. Con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng văn hóa mà còn là nguồn lực quan trọng để phát huy, sáng tạo văn hóa, đưa văn hóa Thủ đô phát triển bền vững.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, Hà Nội có lợi thế rất đặc biệt khi là nơi hội tụ nhân tài của cả nước. Không có địa phương nào tập trung đông đảo văn nghệ sĩ và nguồn lực sáng tạo như ở Thủ đô. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát huy hiệu quả nguồn lực tài năng ấy phục vụ cho sự phát triển của Hà Nội. “Chúng ta cần thay đổi tư duy quản lý, chuyển từ cách quản lý hành chính còn nặng tính cơ học, máy móc sang tư duy quản trị hiện đại, kiến tạo và tạo điều kiện phát triển. Chỉ khi đổi mới cách tiếp cận, chúng ta mới có thể phát huy tối đa tiềm năng của những người làm công nghiệp văn hóa. Trên cơ sở đó, từng bước hoàn thiện hệ sinh thái phát triển dựa trên ba yếu tố nền tảng, tạo động lực bền vững cho văn hóa Thủ đô”, ông Bùi Hoài Sơn gợi ý.

Thủ đô là lá cờ đầu cho phát triển công nghiệp văn hóa

Nghị quyết số 80-NQ/TƯ đặt ra một yêu cầu rất rõ: Các giá trị văn hóa phải thấm sâu vào toàn bộ lĩnh vực của đời sống con người. Nghị quyết đồng thời cũng là “đòn bẩy” tiếp sức thêm cho Hà Nội trong việc hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước, nhất là khi Hà Nội là địa phương đầu tiên trên cả nước ban hành Nghị quyết riêng - Nghị quyết số 09-NQ/TU về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Điều quan trọng là tinh thần của Nghị quyết 80 nhấn mạnh phát triển công nghiệp văn hóa không đơn thuần là thương mại hóa sản phẩm văn hóa mà là nâng tầm giá trị sáng tạo dựa trên nền tảng bản sắc.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Về vấn đề này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhìn nhận ở Hà Nội hiện nay, văn hóa đã thực sự thấm sâu vào đời sống xã hội, góp phần giúp quá trình quản trị xã hội ngày càng hiệu quả hơn. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, cần nhìn nhận điều này trong một tầm rộng và dài hơi như một quá trình trưởng thành của tư duy quản lý và quản trị văn hóa của Thủ đô. Việc Hà Nội tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO từ năm 2019 cùng những ý tưởng và thành quả đạt được sau đó đã mở ra cách tiếp cận mới trong xây dựng đô thị sáng tạo. Theo đó, mỗi công trình đều mang ý nghĩa văn hóa: Một con đường không chỉ để đi lại mà còn là điểm nhấn cảnh quan; một ngôi nhà không chỉ để ở mà có thể trở thành biểu tượng kiến trúc; một công viên không đơn thuần là nơi tập thể dục mà là không gian sáng tạo, nơi người dân được thụ hưởng thành quả phát triển của thành phố.

Sức mạnh của văn hóa vì thế ngày càng thể hiện rõ trong mọi mặt đời sống xã hội Hà Nội. Đây là tín hiệu tích cực để khai thác hiệu quả các giá trị văn hiến của Thủ đô ngàn năm, biểu tượng hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa dân tộc. Khi tinh thần của Nghị quyết 80 được cộng hưởng với thực tiễn ấy, văn hóa trở thành nền tảng cho quản trị văn hóa và quản trị xã hội, góp phần xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Còn theo PGS.TS Trần Đình Thiên, trong một thời gian rất ngắn, Hà Nội đã cho thấy bước đi tiên phong khi sớm ban hành nghị quyết về công nghiệp văn hóa và chủ động định hình lĩnh vực này như một trụ cột mới. Theo ông, điều đó hoàn toàn tương xứng với lợi thế, tiềm năng và tầm nhìn của Thủ đô. Quan trọng hơn, văn hóa đang thấm vào từng lớp, từng lát cắt của đời sống xã hội, trở thành cách tiếp cận xuyên suốt trong phát triển. Công nghiệp văn hóa vì thế được hình thành theo hướng đa tuyến, đa tầng, đa chiều, mở rộng không gian sáng tạo thay vì dừng lại ở câu chuyện bảo tồn thuần túy.

Phân tích thêm định hướng phát triển công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng nếu trước kia trọng tâm chủ yếu là giữ gìn di sản thì nay văn hóa được nhìn nhận như nguồn lực sáng tạo vô tận, còn công nghiệp văn hóa là không gian cơ hội rộng mở cho con người phát huy tài năng. “Với lợi thế về nguồn nhân lực sáng tạo, Hà Nội có đầy đủ điều kiện để khai thác tiềm năng ấy. Dù mới ở giai đoạn khởi đầu, triển vọng phát triển đã hiện rõ”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định.

Dẫn chứng cụ thể, ông Trần Đình Thiên nhắc tới Trung tâm Triển lãm Quốc gia tại Đông Anh – thường được gọi là Kim Quy – một công trình mang đậm dấu ấn bản sắc ngay từ ý tưởng. Nơi đây sẽ trở thành điểm hội tụ của các hoạt động công nghiệp văn hóa, thu hút tài năng và những chương trình biểu diễn quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật ở tầm cao của công chúng. Sức hấp dẫn ấy cho thấy tiềm lực của một ngành công nghiệp văn hóa khi được đầu tư đúng hướng.

Có thể thấy, với vị thế là Thủ đô - trung tâm chính trị, hành chính và văn hóa của cả nước, Hà Nội đã và đang khẳng định vai trò lá cờ đầu, dẫn dắt sự phát triển văn hóa quốc gia. Không chỉ giữ gìn những giá trị truyền thống đặc sắc, Thủ đô còn phải tiên phong trong đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, sáng tạo. Cùng với Nghị quyết 80, các nghị quyết chuyên đề của Hà Nội đã đặt ra các giải pháp mang tính chiến lược, trong đó nhấn mạnh việc phải tập trung vào phát triển con người – chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa; xây dựng hệ giá trị người Hà Nội thanh lịch, văn minh; đồng thời hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa hiện đại. Khi văn hóa và con người được đặt ở vị trí trung tâm, Hà Nội sẽ thực sự trở thành đầu tàu lan tỏa những giá trị tốt đẹp, góp phần định hướng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của văn hóa Việt Nam.

Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về “Phát triển văn hóa Việt Nam”, đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa. Điểm nổi bật của Nghị quyết là khẳng định văn hóa giữ vai trò trụ cột trong chiến lược phát triển quốc gia, coi đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững và tương lai dân tộc.

Nghị quyết đặt văn hóa và con người vào trung tâm của chiến lược phát triển, tạo nền tảng tư tưởng cho đổi mới mô hình tăng trưởng. Văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần mà còn là thành tố cấu thành sức mạnh tổng hợp và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trên cơ sở đó, Nghị quyết yêu cầu xây dựng và triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Một điểm mới quan trọng là đặt trọng tâm giải phóng sức sáng tạo, coi đây là khâu đột phá để phát triển văn học, nghệ thuật và các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí. Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khơi dậy tiềm năng sáng tạo, đồng thời xây dựng hệ sinh thái văn hóa gắn kết chặt chẽ với giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, kinh tế, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Nghị quyết cũng tiếp cận tài nguyên văn hóa theo hướng hiện đại, coi di sản là trung tâm và tài nguyên văn hóa số là thế mạnh mới; gắn bảo tồn với phát triển bền vững, biến di sản thành tài sản đóng góp trực tiếp cho kinh tế - xã hội. Việc tập trung phát triển có trọng tâm các lĩnh vực công nghiệp văn hóa, hoàn thiện hạ tầng thiết chế và hạ tầng số sẽ tạo nền tảng để nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nghị quyết đưa ra các chỉ tiêu cụ thể đối với công nghiệp văn hóa. Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa, như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế và thời trang... Tầm nhìn đến năm 2045, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo được xác định là một trong những trụ cột của phát triển bền vững, phấn đấu đóng góp 9% GD; phấn đấu nằm trong tốp 3 khu vực ASEAN và tốp 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Hoàng Quyên – Yên Nga

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/nghi-quyet-80-nq-tu-cua-bo-chinh-tri-ve-phat-trien-van-hoa-viet-nam-khoi-day-nguon-luc-noi-sinh-tu-van-hoa-735364.html