Các phân tích nguồn mở gần đây cho thấy một căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông có thể đã bị tấn công, trong đó mục tiêu nghi vấn là máy bay cảnh báo sớm trên không E-3C.
Hình ảnh vệ tinh sau vụ việc ghi nhận nhiều vết cháy lớn tại khu vực sân đỗ, kèm theo tín hiệu nhiệt kéo dài, cho thấy đã xảy ra cháy nổ với cường độ cao.
Theo giới quan sát, khu vực xuất hiện hư hại trùng với vị trí thường bố trí máy bay E-3C Sentry, loại máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không đóng vai trò như “mắt thần” của không quân Mỹ.
Đây là nền tảng chỉ huy bay dựa trên khung thân máy bay chở khách Boeing 707, được trang bị radar quay dạng đĩa đường kính khoảng 9 m đặt trên thân, có khả năng phát hiện mục tiêu trên không ở khoảng cách tới hàng trăm km.
Máy bay E-3C sử dụng radar mảng quét cơ học AN/APY-2, cho phép theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu, từ tiêm kích, tên lửa hành trình cho đến máy bay không người lái.
Với tầm hoạt động lên tới khoảng 8.000 km và thời gian bay liên tục nhiều giờ khi được tiếp dầu trên không, E-3C đóng vai trò trung tâm trong việc chỉ huy và điều phối toàn bộ hoạt động không chiến.
Diễn biến vụ việc được đặt trong bối cảnh Iran gia tăng các đòn tấn công tầm xa nhằm vào hệ thống căn cứ của Mỹ trong khu vực.
Các cuộc tập kích được cho là sử dụng kết hợp tên lửa đạn đạo tầm trung có tầm bắn hàng nghìn km cùng máy bay không người lái tự sát mang đầu đạn nặng hàng trăm kg.
Chiến thuật tấn công theo loạt, bay thấp và đổi hướng liên tục giúp tăng khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không.
Trước đó, một số báo cáo đã xác nhận các máy bay tiếp dầu của Mỹ bị hư hại trong những đòn đánh tương tự, cho thấy Iran có xu hướng nhắm vào các mục tiêu hỗ trợ chiến đấu thay vì chỉ tập trung vào tiêm kích.
Nếu E-3C thực sự bị đánh trúng, đây sẽ là tổn thất đáng kể, bởi mỗi chiếc có giá trị lên tới hàng trăm triệu USD và đóng vai trò then chốt trong mạng lưới tác chiến.
Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có xác nhận chính thức từ phía Mỹ về việc máy bay E-3C bị phá hủy hoặc hư hại.
Các hình ảnh vệ tinh hiện có chưa đủ chi tiết để xác định rõ loại máy bay bị ảnh hưởng.
Giới chuyên gia nhận định khả năng có thiệt hại là có cơ sở, nhưng mức độ cụ thể vẫn chưa thể kết luận.
Nếu nghi vấn này được xác nhận, nó sẽ cho thấy năng lực tấn công chính xác tầm xa của Iran đã đạt bước tiến đáng kể, đồng thời đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống phòng thủ căn cứ của Mỹ tại Trung Đông.
Trong trường hợp đó, Mỹ nhiều khả năng sẽ phải điều chỉnh cách bố trí khí tài giá trị cao như máy bay cảnh báo sớm, nhằm giảm nguy cơ bị tập kích bất ngờ.
Máy bay có chiều dài khoảng 46,6 m, sải cánh 44,4 m và trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 147 tấn.
Radar của E-3A có khả năng phát hiện mục tiêu trên không ở khoảng cách hơn 400 km, theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu và truyền dữ liệu trực tiếp cho các đơn vị chiến đấu trên không, trên biển và mặt đất.
Nhờ đó, máy bay có thể đóng vai trò như một trung tâm chỉ huy di động trên bầu trời. Về mặt chiến lược, E-3G giúp Mỹ duy trì ưu thế trong 3 lĩnh vực then chốt.
Thứ nhất là cảnh báo sớm, phát hiện mục tiêu bay thấp, tên lửa hành trình, máy bay không người lái và tiêm kích đối phương từ khoảng cách xa. Nếu chỉ nhằm răn đe thông thường, Mỹ có thể duy trì hiện diện bằng tàu chiến, tiêm kích và hệ thống phòng không.
Nhưng khi điều động số lượng lớn máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không, thông điệp thường nghiêng về việc chuẩn bị cho các hoạt động tác chiến liên hợp, nơi không quân đóng vai trò trung tâm và cần một mạng lưới kiểm soát - điều phối chặt chẽ.
Theo thông tin mới nhất cho thấy, có ít nhất 6 máy bay E-3G Sentry đã được điều chuyển, trong đó 4 chiếc hạ cánh tại căn cứ Ramstein (Đức). Đây là công cụ giúp Mỹ và đồng minh duy trì giám sát liên tục, đặc biệt quanh các tuyến hàng hải và các căn cứ trọng yếu.
Việt Hùng